RRNO PËR ME GATUE

- LËVIZJA GASTRONOMIKE QË DO TA KENË ZILI TË GJITHË

Living - - PËRMBAJTJA - NGA: ANI JAUPAJ FOTOGRAFIA: ARMAND HABAZAJ

Ditët e fundshtatorit, Pazari i Ri mori një pamje të pazakontë. Në fakt, këtë e kuptoje më mirë, nëse qëndroje pas kuintave, ndërsa shihje 12 shefa kuzhine të ardhur nga jashtë, që provonin dorë më dorë salcat e njëri-tjetrit. Ata ishin bërë bashkë prej traditës, sepse, në thelb i bashkon gjaku, mirëpo rrugëtimet që ka bërë secili kanë qenë aq të gjata e të ndryshme, saqë nuk mund të rrinë pa “vjedhur” pak edhe nga përvoja e tjetrit. Të gjithë kuzhinierët shqiptarë nga Italia, Greqia, Belgjika, Mbretëria e Bashkuar, SHBA-ja, Suedia dhe Danimarka morën pjesë në ngjarjen më të rëndësishme gastronomike që është zhvilluar ndonjëherë në Shqipëri. Restorantet ku punon secili, nëpër botë, janë nga më të njohurit, që nga “Noma” në Danimarkë, e deri te pastiçeritë me tre yje Michelin, në Itali. Mirëpo, këtë herë nuk kishin shefat e tyre të suksesshëm mbi krye, por gjyshet. Recetat e tyre bazë ishin tjetërsuar në pjatat e kuzhinierëve të rinj, duke ruajtur përbërësit, shijen shqiptare, por duke shërbyer një pjatë përfundimtare tërësisht të rikrijuar. Të rinj në moshë, idealistë e të lidhur fort me origjinën, edhe pse i përkasin tre brezave të ndryshëm të emigracionit dhe diasporës, ata kishin të gjithë një mision: të hidhnin hapat e parë të Kuzhinës së Re Shqiptare, duke sjellë eksperiencën nga restorante me famë ndërkombëtare dhe ikonat botërore të kulinarisë, si: Rene Rexhepi, Enrico Crippa dhe Gordon Ramsey. Ngjarja gastronomike e organizuar nga “Rrno për me gatue” dhe “Bashkimi i prodhuesve shqiptarë” synonte të rriste ndërgjegjësimin mes profesionistëve të kuzhinës dhe publikut, dhe të promovonte rikrijimin e kuzhinës shqiptare, duke u bazuar në prodhimet vendase. Është pak e vështirë që ndonjëri prej tyre të shohë si mundësi rikthimin në vendlindje, por, frymëzimi që duhej të përcillnin ishte pikërisht ky: të ndikonin te nxënësit e rinj të kuzhinës, t’i nxisnin ata që të qëndronin në Shqipëri. “Rrno për me gatue” është një lëvizje gastronomike e themeluar nga një grup kuzhinierësh shqiptarë që ka për qëllim të ruajë, rikrijojë, zhvillojë dhe të promovojë kuzhinën Shqiptare. Në prezantimin e pjatave të reja të kuzhinës tradicionale shqiptare, që zgjati një ditë të tërë, u prezantuan metodologjitë e reja dhe të gjithë të ftuarit kuptuan dhe shijuan vlerat e thesareve gastronomike të fshehura të Shqipërisë.

PJATAT TRADICIONALE DHE ATO TË RIKRIJUARA

Secili prej 12 kuzhinierëve të ftuar rikonceptoi krijimin një pjate tërësisht të re dhe moderne, por të bazuar në recetën tradicionale. Gjatë evenimentit, si pjata tradicionale, ashtu edhe ajo e rikrijuar, u prezantuan për një publik, i cili përbëhej kryesisht nga të ftuar specialë dhe kuzhinierë të rinj e të talentuar shqiptarë, por, në fund dukeshin të gjithë njësoj, ndërsa lëpinin gishtat. Nga ana tjetër, gatimet tradicionale u prezantuan nga 12 gjyshe të përzgjedhura, si një vlerësim i rolit të tyre të pazëvendësueshëm në ruajtjen e kuzhinës tradicionale shqiptare. Pas çdo prezantimi të pjatave tradicionale, çdonjëri prej kuzhinierëve të përzgjedhur tregoi ca të fshehta e teknika të përdorura për rikrijimin e pjatës. Qëllimi kryesor i rikrijimit të pjatës ishte të prezantoheshin pikërisht teknikat moderne të gatimit, ndërsa duhej të ruhej në mënyrë rigoroze struktura dhe autenticiteti i pjatës tradicionale. Një element tjetër i rëndësishëm i evenimentit ishte përdorimi i produkteve lokale për recetat dhe pjatat tona. Për këtë qëllim ishte menduar edhe pjesëmarrja dhe prezantimi i prodhuesve vendas, për të paraqitur produktet e tyre.

KUZHINA SHQIPTARE Ç’ISHTE E Ç’U BË

Izolimi dhe varfëria gjatë 45 viteve të komunizmit dhe reformat agrare të këtij sistemi, pothuajse e shkatërruan traditën gastronomike të formuar ndër shekuj, duke shpërbërë ekosistemin e fermerëve të vegjël dhe prodhuesve artizanë. Po ashtu, kuzhina shqiptare ka qenë gjithmonë e ndikuar nga kulturat rrethuese kulinare dhe shpesh është

konsideruar si një amalgamë, ku shkrihet kuzhina mesdhetare, ballkanike dhe ajo otomane. Megjithatë, kriza e vërtetë e identitetit të gastronomisë shqiptare ndodhi gjatë periudhës post-komuniste dhe viteve të tranzicionit. Globalizimi, duke përfshirë edhe emigrimin masiv dhe industrializimin kaotik të sistemeve të ushqimit përfaqëson aktualisht sfidën më të madhe të gastronomisë shqiptare.

SFIDAT E KULINARISË SHQIPTARE

Industria shqiptare e kulinarisë dhe kuzhinës po përballet me sfida të mëdha. Kuzhina tradicionale shqiptare, në këtë moment përfaqëson më shumë një kuriozitet, sesa ka peshën dhe vendin që i takon. Dokumentimi dhe zhvillimi i këtyre traditave është një nevojë pothuajse emergjente, para se të zhduken edhe burimet e fundit që kanë mbetur. Përveç kësaj, Shqipëria po përballet me një sfidë të madhe në rekrutimin e personelit të duhur në industrinë e kulinarisë. Sistemi arsimor nuk është në nivelet dhe standardet ndërkombëtare dhe shumica e shkollave të kuzhinës janë pothuajse të gjitha në pronësi private dhe, shpesh, të lidhura me interesa të ngushta tregtare. Të rinjtë kanë nevojë për modele frymëzuese; atyre u duhet të provojnë dhe të vërtetojnë që talenti i tyre nevojitet në Shqipëri, dhe që mund të kenë një të ardhme, pa qenë nevoja të konsiderojnë emigrimin.

RIKRIJIMI I KUZHINËS SHQIPTARE

Shqipëria ka nevojë të rikrijojë kuzhinën e saj në një formë moderne, por të bazuar tek traditat e vjetra, ashtu sikurse edhe kuzhinierë të tjerë po veprojnë në të gjithë botën; duke gjetur sërish rrënjët e kulinarisë dhe duke i rijetëzuar ato, dhe duke u bazuar te prodhimi sezonal vendas. Ky është një trend global, i cili kontribuon në ruajtjen dhe zhvillimin e trashëgimisë kulturore në një formë të qëndrueshme, si një kundërpeshë e fuqishme e fuqisë mbizotëruese të globalizmit dhe ushqimit masiv, të prodhuar me metodat industriale. Në Shqipëri ka kuzhinierë, të cilët po punojnë mbi këto shtylla filozofie, por ky komunitet është shumë i vogël dhe me burime tej mase të kufizuara. Me qëllim forcimin e këtij komuniteti dhe aftësimin për ta marrë përsipër këtë detyrë madhore, lind si nevojë angazhimi i elitave, kudo ku ato janë, si në Shqipëri, ashtu edhe jashtë saj, në mënyrë që të mundësohet arritja e këtij misioni. Për ta aktivizuar këtë nismë, ne kemi nevojë për një komunitet profesional. Diaspora e Shqipërisë është e gjerë dhe, ashtu si në shumë fusha, edhe në fushën e kulinarisë, shumë prej burimeve më të mira të vendit gjenden jashtë. Kjo është arsyeja pse është krijuar “Rrno për me gatue”, rrjeti ndërkombëtar i kuzhinierëve më të mirë shqiptarë jashtë, por edhe brenda vendit, të bashkuar me një qëllim të vetëm: rikrijimin e kuzhinës shqiptare.

QËLLIMET DHE OBJEKTIVAT AFATGJATË TË “RRNO PËR ME GATUE”

Përveç promovimit të gastronomisë shqiptare në mbarë botën, “Rrno për me gatue” synon të ndërtojë një aleancë kuzhinierësh shqiptarë që jetojnë jashtë kufijve, të krijojë një rrjet të restoranteve shqiptare në botë, por edhe të botojë një libër gatimi. “Rrno për me gatue” është një lëvizje gastronomike e themeluar nga një grup kuzhinierësh shqiptarë, që banojnë në Shqipëri, por edhe jashtë saj. Kjo lëvizje ka për qëllim të ruajë, rikrijojë, zhvillojë dhe promovojë kuzhinën shqiptare. Emri u frymëzua nga libri i famshëm, i titulluar “Rrno vetëm për me tregue” i shkruar nga At Zef Pllumbi, një prift Françeskan, i cili kaloi 23 vite në burgim dhe në kampet e punës, gjatë regjimit komunist në Shqipëri. “Rrno për me gatue” ka zgjedhur zambakun shqiptar të malit si simbol të imazhit dhe të komunikimit të kësaj lëvizjeje. Ngjyrat e logos janë marrë po ashtu nga kjo lule e bukur. Mund të perceptohet si simbol i autenticitetit, qëndresës, bukurisë dhe thjeshtësisë; të gjitha vlera të lidhura ngushtë me punën që po bën kjo lëvizje për të dokumentuar trashëgiminë e kuzhinës shqiptare, si dhe për ta zhvilluar atë e për ta shndërruar kuzhinën tradicionale të një vendi të vogël, në një mburojë kundrejt forcave të globalizmit. Kjo lule ka shumë simotra në Ballkan. E tillë është edhe kuzhina shqiptare. Ne nuk jemi të shkëputur nga pjesa tjetër e Europës apo e botës: jemi të gjithë “kushërinj”, por kemi identitetin tonë që na dallon, ashtu sikurse edhe ky zambak.

Etiana Osmenzeza - Itali, Firence, “Gurdulù”

Mario Peqini - Itali, Milano, “Piazza Duomo”

Newspapers in Albanian

Newspapers from Albania

© PressReader. All rights reserved.