ФАР­МАТ УВАСАБЛЕННЯ МАСТАЦКАГА СЛО­ВА

Бе­ла­рус­кая літа­ра­ту­ра і ід­эн­тыч­на­сць у са­цы­я­куль­тур­ным кант­экс­це су­часна­сці

Belaruskaya Dumka - - ЗМЕСТ -

бе­ла­рус­кая літа­ра­ту­ра і ід­эн­тыч­на­сць у са­цы­я­куль­тур­ным кант­экс­це су­часна­сці

Зна­ч­энне ма­стац­кай літа­ра­ту­ры ў жыц­ці гра­мад­ства абу­моў­ле­на ў мно­гім тым, што яна ва­ло­дае здоль­на­сцю яд­на­ць раз­роз­не­ную люд­скую ма­су ў су­поль­на­сць. Воб­ра­зы, сю­ж­эты, ге­роі, аўта­ры і іх бія­гра­фіі – ва ўвесь гэты літа­ра­тур­ны ры­шту­нак, акра­мя ўлас­на эст­этыч­ных катэ­го­рый, за­клад­зе­на сво­е­а­саб­лі­вая ід­эн­ты­фіка­цый­ная пра­гра­ма, якая вы­зна­чае ва­ры­ян­ты ата­я­сам­лі­ван­ня асо­бы з пэў­най рэ­лі­гіяй, тэ­ры­то­ры­яй, палітыч­най ід­эа­ло­гіяй і ін­шы­мі агуль­ны­мі сэн­са­мі іс­на­ван­ня со­цы­уму. У гэтым шэра­гу фар­міра­ванне па­чуц­ця на­цы­я­наль­най ід­эн­тыч­на­сці для літа­ра­ту­ры ба­дай што са­мае аба­вяз­ко­вае, па­коль­кі, у ад­роз­ненне ад ін­шых, непа­ср­эд­на звя­за­на з пры­ро­дай ма­стац­кай твор­час­ці, мат­э­ры­я­лам якой слу­жы­ць са­мы ві­да­воч­ны па­каз­чык са­ма­быт­на­сці на­цыі – яе мо­ва, а ас­но­вай во­браз­на­га зме­сту з'яў­ля­ец­ца ад­мет­на­сць на­цы­я­наль­на­га све­та­по­гля­ду.

Су­вязь літа­ра­тур­най твор­час­ці і на­цы­я­наль­най ід­эн­тыч­на­сці ад­ноль­ка­ва вы­раз­на пра­соч­ва­ец­ца ў па­шы­ра­ных сён­ня наву­ко­вых тэо­ры­ях эт­ніч­на­сці – пры­мар­ды­я­ліз­ме і кан­струк­ты­віз­ме. У пер­шай, дзе ак­ц­энт робіц­ца на аб’ек­ты­ў­на­сці іс­на­ван­ня эт­на­су, літа­ра­ту­ра вы­сту­пае сфе­рай аба­гуль­нен­ня, ты­пі­за­цыі яго ха­рак­та­ры­стык, а ў дру­гой, якая раз­гля­дае эт­ніч­на­сць як фе­но­мен ка­лек­ты­ў­най свя­до­мас­ці, твор­час­ць пісь­мен­ніка ба­чыц­ца ад­ным з ме­ханіз­маў ствар­эн­ня су­поль­ных уяў­лен­няў. Ад­нак агуль­ныя для абодвух па­ды­хо­даў выс­но­вы ад­но­сна вар­тас­ці літа­ра­ту­ры ў на­цы­ят­вор­чых пра­ц­э­с­ах грун­ту­юц­ца на гіста­рыч­ным мат­э­ры­я­ле, а та­му не мо­гу­ць бы­ць аўта­ма­тыч­на пе­ра­не­се­ны для ац­эн­кі су­час­на­га ча­ла­вецтва, якое пе­ра­жы­вае знач­ныя зме­ны ў стаў­лен­ні і да літа­ра­ту­ры, і да на­цы­я­наль­най ід­эн­тыч­на­сці.

У апош­нія два дзе­ся­ці­годдзі сфе­ра ўплы­ву ма­стацтва сло­ва ў гра­мад­стве няз­мен­на зву­жа­ец­ца, усту­па­ю­чы мес­ца інт­эрак­ты­ў­ным СМі і ві­до­вішч­на­му ма­стацтву, на­прыклад, кі­но ці камп’ютар­ным гуль­ням. Вы­клю­ч­энне з гэтай тэн­д­эн­цыі скла­да­ю­ць тво­ры ма­са­вай літа­ра­ту­ры, зай­маль­ны змест і даступ­ная фор­ма якіх па-ра­ней­ша­му зна­ход­зя­ць шы­ро­кае прызнанне ў чы­та­ча. Ад­нак вы­бар тэм і во­бра­заў у рам­ках бе­ле­тры­стыч­на­га жан­ру вы­зна­ча­ец­ца пе­ра­важ­на з раз­лі­кам на по­пыт ва ўсім све­це і ча­ста іг­на­руе тую пры­вяз­ку да мяс­цо­вас­ці (яе куль­ту­ры, гісто­рыі, псі­ха­ло­гіі жы­ха­роў і г. д.), якая бы­ла тра­ды­цый­най для класіч­най літа­ра­ту­ры.

Са­ма­вы­зна­ч­энне для эпа­та­жу

Аслаб­ленне на­цы­я­наль­на­га зме­сту ў су­час­най літа­ра­тур­най твор­час­ці звя­за­на з па­шы­р­эн­нем ін­шых све­та-

Па­вел КОШМАН, канды­дат філа­ла­гіч­ных навук, да­ц­энт

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.