Па­клон вам, род­ныя, на­род­ныя...

ДЗЕНЬ БЕ­ЛА­РУС­КА­ГА ПІСЬ­МЕН­СТВА

Gomelskaya Pravda - - ДЗЕНЬ БЕЛАРУСКАГА ПІСЬМЕНСТВА - Та­ма­ра КУПРЭВІЧ

Праўд­зі­выя, вы­со­ка­ма­стац­кія, па-са­праўд­на­му на­род­ныя тво­ры пра вай­ну на­пі­са­ны на­шы­мі зем­ля­ка­мі, на­род­ны­мі пісь­мен­ні­ка­мі Бе­ла­русі Іва­нам Ме­ле­жам, Іва­нам Ша­мя­кі­ным, Іва­нам На­ву­мен­кам, дра­ма­тур­гам Ан­др­эем Ма­ка­ён­кам. Та­му што яны ад жыц­ця.

Усё пе­ра­жы­тае, вы­па­ку­та­ва­нае імі, непа­ср­эд­ны­мі ўд­зель­ні­ка­мі Вя­лі­кай Ай­чын­най, што прай­шло праз сэр­ца стра­тай сяброў, род­ных, за­губ­ле­ны­мі мяс­ці­на­мі Ба­ць­каўш­чы­ны, улас­ны­мі ра­нен­ня­мі. Іх тво­рам ве­рыш. Да іх хо­чац­ца звяр­тац­ца зноў і зноў, бо ў іх зна­ход­зіш ад­ка­зы на веч­ныя пы­тан­ні.

“У мір­ны час люд­зі не за­ў­ва­жалі ім­клі­вай плы­ні ча­су. У сва­бод­най пра­цы, у ад­па­чын­ку, у ве­ся­лос­ці, у ча­кан­ні но­вых ра­дас­цей дні і тыд­ні ля­це­лі неза­ў­важ­на. І люд­зі ча­сам скард­зілі­ся: “Як ма­ла ча­су! Які ка­рот­кі наш век!” Ця­пер жа ва ўсіх час быў ліш­ні. Цяг­нуў­ся ён стра­ш­эн­на ма­руд­на, на­да­кучлі­ва, і кож­на­му ха­це­ла­ся чым-небудзь ска­ра­ці­ць яго. Во­сень бы­ла даж­дж­лі­вая. Сум­ная як і жыц­цё”, — пі­ша Іван Ша­мя­кін у ра­мане “Глы­бо­кая плынь” пра па­ч­а­так аку­па­цыі фа­шы­ста­мі род­на­га краю. Ста­рон­кі з гэ­та­га тво­ра Іван Пятро­віч вы­нес на суд чы­та­чоў “Го­мель­скай праў­ды” ў 1947 год­зе.

А са­мым мір­ным сваім ра­ма­нам Іван Пятро­віч на­зы­ваў “Кры­ні­цы”, пры­тым ад­зна­чаў: “Але і ў гэтым ра­мане я не змог абыс­ці гэту тэму, бо мес­ца дзе­ян­ня — Бе­ла­русь, дзе вай­на ўвай­ш­ла ў бія­гра­фіі кож­на­га ча­ла­ве­ка не толь­кі стар­эй­ша­га, але і ма­лод­ша­га па­ка­лен­няў, тых, хто быў ак­ты­ў­ным зма­га­ром у ба­ра­ць­бе з лю­тым во­ра­гам, але і ў бія­гра­фіі тых, ка­го ма­ці на Іван Ша­мя­кін да апош­ніх дзён за­ста­ваў­ся чы­та­чом “Го­мель­скай праў­ды” ру­ках ад­но­сілі ў ля­сы, ра­ту­ю­чы ад звяры­най жорст­кас­ці аку­пан­таў”.

Пра­цу­ю­чы ў 1960 — 1963 га­дах над “Сэр­цам на да­лоні”, пісь­мен­нік дас­ка­на­ла вы­ву­чаў мат­э­ры­я­лы пра го­мель­скае і ма­зыр­скае пад­пол­ле. Пі­са­ць пра пар­тый­ных і са­вец­кіх ра­бот­нікаў для яго так­са­ма не бы­ло праб­ле­мы — су­ты­каў­ся з імі па спра­вах Са­ю­за пісь­мен­нікаў. Каб па­каз­ва­ць ра­бочых, хад­зіў на прад­пры­ем­ст­вы, бо гэта да­ва­ла­ся ця­ж­эй. Ці не та­му ра­ман ат­ры­маў­ся та­кім жыц­цё­вым, эма­цы­я­наль­на вост­рым, сц­вяр­джа­ю­чым: да люд­зей тр­э­ба па-люд­ску.

А коль­кі свет­лых, ра­дас­ных хвілін, азо­ра­ных та­кі­мі якас­ця­мі і па­чуц­ця­мі, як ка­ханне, вер­на­сць, сум­лен­на­сць, даб­ры­ня, ча­ла­веч­на­сць, па­да­ры­лі нам ін­шыя ша­мя­кін­скія тво­ры на ва­ен­ную тэму: пен­та­ло­гія “Тры­вож­нае шчас­це”, ра­ма­ны “Снеж­ныя зі­мы”, “Вазь­му твой боль”, “Ганд­ляр­ка і па­эт”, “Зеніт”... Спіс мож­на доў­жы­ць. Зга­да­ем яго Жэ­нь­ку Лу­бя­на, сям’ю Ма­еўскіх з “Глы­бо­кай плы­ні”, Ле­мя­ш­э­ві­ча, Сяр­гея Кас­цян­ка, Ва­ла­то­ві­ча з “Кры­ніц”, Пят­ра Ша­пя­то­ві­ча з “Тры­вож­на­га шчас­ця”, у якім пра­чытва­ец­ца асо­ба са­мо­га юна­ка Ша­мя­кі­на, улю­бё­на­га ў Ма­шу Кро­та­ву.

Так, мож­на лю­бі­ць і ненавід­зе­ць, але ўз­няц­ца да ду­хоў­ных праб­лем гра­мад­ства мож­на толь­кі праз пе­ра­жы­тыя сваім сэр­цам лю­боў і ня­навіс­ць. Зга­да­ем су­тык­ненне Іва­на Батра­ка, кал­гас­на­га ме­хані­за­та­ра, бры­гад­зі­ра, з бы­лым палі­ца­ем Шыш­ко­ві­чам, Шыш­кам, які вяр­нуў­ся ў вёс­ку праз шмат га­доў (“Вазь­му твой боль”). Ад­но­сі­ны да гэ­та­га Шыш­кі, бы­ло­га кар­ніка, ста­но­вяц­ца для Іва­на ме­рай вар­тас­ці вяс­коў­цаў. Хі­ба мож­на за­бы­ць, што Шыш­ко­віч удзель­ні­чаў у рас­стр­э­ле ма­ці і сяст­рыч­кі Батра­ка, мно­гіх зем­ля­коў? Гэта ўжо ў сён­няш­ні час ёс­ць спро­бы шу­ка­ць ін­шыя ко­ле­ры, ак­ц­эн­ты, апраў­дан­ні та­ко­му спо­са­бу вы­ра­та­вац­ца — праз па­гі­бель дру­гіх. Для пісь­мен­нікаў-фран­тавікоў неда­пуш­чаль­на бы­ло пра­даж­ніцтва ні ў жыц­ці, ні ў тво­рах.

У да­лёкім 1965 год­зе, ад­каз­ва­ю­чы на пы­тан­ні мас­коўска­га ча­со­пі­са “Во­про­сы ли­те­ра­ту­ры”, на па­прок ней­ка­га кры­ты­ка, маў­ляў, із­ноў твор пра вай­ну, Іван Ша­мя­кін ска­заў: “Я да­клад­на ве­даю і ма­гу ска­за­ць, што бу­ду звяр­тац­ца да ва­ен­най тэмы, ма­бы­ць, да кан­ца свай­го жыц­ця. Ве­даю, што гэтак жа ска­жу­ць і мно­гія мае ка­ле­гі — бе­ла­рус­кія пісьменнікі. Ды і не толь­кі бе­ла­рус­кія”. І ён пры­трым­лі­ваў­ся тэмы да кан­ца жыц­ця, звяр­та­ю­чы­ся да яе ў са­мых су­час­ных сваіх тво­рах.

Ша­мя­кін­скі сяб­ра Алесь Савіц­кі ў дні рас­стан­ня з Іва­нам Пятро­ві­чам у ар­ты­ку­ле ў “Нё­мане” пі­саў: “На зям­лі бе­ла­рус­кай — ды наўрад ці толь­кі бе­ла­рус­кай — няш­мат ад­шу­ка­ец­ца кніж­ных паліц, дзе б ні ста­я­ла тая ці ін­шая кні­га ша­мя­кін­ская”.

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.