Наш Шлі­ман

Gomelskaya Pravda - - ТЕНДЕНЦИИИ -

Вя­до­ма­му бе­ла­рус­ка­му ар­хе­о­ла­гу, док­та­ру гіста­рыч­ных навук, пра­фе­са­ру, лаўр­эа­ту Дзяр­жаў­най пр­эміі Рэс­пуб­лікі Бе­ла­русь, га­на­ро­ва­му гра­мад­зяні­ну го­ра­да Ту­ра­ва Пят­ру Фё­да­раві­чу Лы­сен­ку споўніла­ся 85 га­доў.

Ура­дж­энец По­лач­чы­ны Пётр Лы­сен­ка праз усё сваё жыц­цё ня­се вя­лікую лю­боў да Ту­раўс­кай зям­лі. Ме­навіта поўд­зень Бе­ла­русі стаў наву­ко­вай ні­вай ву­чо­на­га. Ён — вя­дучы ар­хе­о­лаг Па­лес­ся, эн­цы­кла­педыст па ар­хе­а­ло­гіі і гісто­рыі ўся­го Па­леска­га краю. Вы­ву­чаў кур­га­ны XI — XII ста­годдзяў, ста­ра­жыт­ныя га­ра­ды Ту­раў, Бр­эст, Пінск, Слуцк, Да­вы­дГа­ра­док, Клецк, Ра­га­чоў, Ма­зыр. У наву­ку яго пры­вя­ло студ­энц­кае за­хап­ленне ста­ра­жыт­на­рус­кі­мі ле­та­пі­са­мі. Ад­ка­зы на пы­тан­ні, якіх не бы­ло ў ле­та­пі­сах, ён пра­ця­г­ваў шу­ка­ць у бе­ла­рус­кай зям­лі.

Ча­ста Лы­сен­ку па­раў­ноў­ва­ю­ць з Ге­нрых­ам Шлі­ма­нам, які знай­шоў ле­ген­дар­ную Трою. Так і Пётр Фё­да­равіч, па сут­на­сці, па­да­ра­ваў све­ту ста­ра­жыт­нае Бяр­эс­це, якое шу­ка­ла шмат наву­коў­цаў. Ён Ка­лумб ад­зі­на­га ў све­це драў­ля­на­га го­ра­да cа сха­ва­ны­мі ў зям­лі ха­та­мі да два­надца­ці вян­коў. Там жа яго экс­пе­ды­цы­яй быў знойдзе­ны сам­шы­та­вы гра­бень­чык з ал­фавітам ста­ра­жыт­най кіры­лі­цы, свай­го ро­ду пер­шы бук­вар та­го ча­су на сла­вян­скіх зем­лях.

Гэты даслед­чык, яко­га сме­ла мож­на на­з­ва­ць ча­ла­ве­кам-му­зе­ем, сва­ёй на­пру­жа­най шмат­га­до­вай пра­цай, аб­грун­та­ва­най кан­ц­эп­цы­яй па­ка­заў наву­ко­ва­му све­ту, што паўд­нё­вая Бе­ла­русь па сваім са­цы­яль­на-эка­на­міч­ным і палітыч­ным развіц­ці ніколь­кі не састу­па­ла ін­шым зем­лям Ста­ра­жыт­най Русі. Пётр Фё­да­равіч у сваіх пра­цах па­каз­вае, што Ту­раўс­кае княст­ва адыг­ра­ла знач­ную ро­лю ў развіц­ці Кіеўс­кай дзяр­жа­вы. Ці­ка­ва, што ў XI ста­годдзі з шас­ці вя­лікіх кіеўскіх кня­зёў трое пе­ра­ход­зілі на прас­тол з гэ­та­га го­ра­да. Дар­эчы, тут знойдзе­на Ту­раўс­кае Еван­гел­ле — ру­ка­піс­нае еван­гел­ле­а­пра­кос, ство­ра­нае ў XI ста­годдзі, на­пі­са­нае кіры­лі­цай. Гэта ад­зін з най­больш ран­ніх Пётр Фё­да­равіч Лы­сен­ка пом­нікаў сла­вян­скай кніж­най пісь­мен­на­сці і най­больш ран­няя кні­га на бе­ла­рус­кіх зем­лях, якая дай­ш­ла да на­ша­га ча­су. У гэтым го­рад­зе жыў і пра­ца­ваў цар­коў­ны дзе­яч XII ста­годдзя Кіры­ла, аўтар вя­до­мых цар­коў­на-асвет­ніц­кіх і цар­коў­на-літа­ра­тур­ных тво­раў, яко­га су­час­нікі на­зы­валі За­ла­та­ву­стам.

Ар­хе­а­ла­гіч­ныя дасле­да­ван­ні ў Ту­ра­ве Пётр Фё­да­равіч бліску­ча пра­вёў ужо раз­мя­няў­шы сё­мы дзя­ся­так. Яго экс­пе­ды­цы­яй бы­лі знойдзе­ны языч­ніц­кае ка­піш­ча, свін­цо­выя аб­каз­кі з лі­ка­мі свя­тых, на ад­ным з якіх — Кіры­ла Ту­раўскі. Аўтар рас­ко­пак зра­біў рэ­кан­струк­цыю на­прас­толь­на­га кры­жа Ту­раўска­га епіскап­ска­га хра­ма. Ме­навіта тут знойдзе­ны ка­мен­ныя сар­ка­фа­гі.

Сам па са­бе Ту­раў — го­рад-та­ям­ні­ца, на­мо­ле­ная ста­годдзя­мі зям­ля. Ён ад­зі­ны ста­ра­жыт­ны го­рад на Бе­ла­русі, які за­хоў­вае свае та­па­гра­фіч­ныя ад­роз­нен­ні. Гэта асаб­лі­вас­ць, а так­са­ма ба­га­тая гісто­рыя го­ра­да пас­пры­я­лі та­му, што тут з’явіў­ся куль­тур­на-гіста­рыч­ны ком­плекс. Гэта ста­ла маг­чы­ма, як ад­зна­чаў сам Пётр Лы­сен­ка, дзя­ку­ю­чы вя­лі­кай пад­т­рым­цы і да­па­мо­зе бы­ло­га стар­шы­ні Го­мель­ска­га аб­л­вы­кан­ка­ма Аляк­сандра Якаб­со­на, які пры­няў ра­ш­энне фі­нан­са­ва­ць пра­вяд­зенне рас­ко­пак ста­ра­жыт­на­га епіскап­ска­га хра­ма XII ста­годдзя, бу­даўніцтва над яго руі­на­мі паві­льё­на. Та­кім чы­нам быў ство­ра­ны яш­чэ ад­зін унікаль­ны ар­хе­а­ла­гіч­ны му­зей сяр­эд­не­вя­ко­ва­га го­ра­да “Ста­ра­жыт­ны Ту­раў”.

Ле­ген­да сла­вян­скай ар­хе­а­ло­гіі Пётр Лы­сен­ка зд­зіў­ляе плё­нам сва­ёй пра­цы. Па сваім ха­рак­та­ры гэта цяж­ка­воз, які і за­раз не ады­ход­зі­ць ад спраў. З’яў­ля­ец­ца афі­цый­ным прад­стаўніком Ін­сты­ту­та гісто­рыі НАН Бе­ла­русі пры пра­вяд­зен­ні зем­ля­ных прац на тэ­ры­то­рыі гіста­рыч­ных частак Пін­ска, Ту­ра­ва, Бр­э­с­та. На­пяр­э­дад­ні Дня бе­ла­рус­ка­га пісь­мен­ства ву­чо­ны крочыў па Бе­ла­русі ра­зам з удзель­ні­ка­мі куль­тур­на-асвет­ніц­кай экс­пе­ды­цыі “Да­ро­га да Свя­ты­няў з Бла­га­дат­ным аг­нём ад Гро­ба Гас­под­ня­га”, браў удзел у свя­це, знай­шоў час вы­сту­пі­ць пе­рад студ­эн­та­мі Го­мель­ска­га дзяр­жаў­на­га ўнівер­сіт­эта імя Ф. Ска­ры­ны. Рад­зім ПІНСКІ Фо­та аўта­ра

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.