FRANS TIMMERMANS: ‘DE KORTZICHTIGHEID VAN TOBBACK IS STUITEND

Frans Timmermans, de num­mer twee van de Eu­ro­pe­se Com­mis­sie, ver­de­digt de du­bi­eu­ze sa­men­wer­king in Li­bië om de mi­gra­tie te­rug te drin­gen. ‘Je kunt al­leen maar af­spra­ken ma­ken met de mach­ten die er zijn, en dat zijn nu een­maal stam­men.’

De Standaard - - Front Page -

VAN ON­ZE REDACTEUR IN FRANK­RIJK BART BEIRLANT

STRAATSBURG I Op­ti­mis­me. Dat straal­de de Sta­te of the Union van Com­mis­sie­voor­zit­ter Jean­ Clau­de Junc­ker woens­dag uit. Maar Frans Timmermans, zijn rech­ter­hand én vriend, be­seft dat het te vroeg is om vic­to­rie te kraai­ en. Veel EU­bur­gers le­ven nog al­ tijd met het ge­voel dat ze in de steek ge­la­ten wor­den, door hun na­ti­o­na­le en Eu­ro­pe­se lei­ders.

‘Het ri­si­co dat de EU uit el­kaar valt, is re­ëel. Maar het be­sef van dat ri­si­co werkt pa­ra­doxaal ge­ noeg lou­te­rend. We zijn mis­schien niet zo te­vre­den over de EU, maar er­uit stap­pen is ook geen goed idee. Op dat kan­tel­punt zijn we be­land.’

‘We moe­ten ons geen il­lu­sies ma­ken: de men­sen zijn nog zeer on­te­vre­den over het Eu­ro­pe­se pro­ject. Als we hun steun wil­len be­sten­di­gen, zul­len we door pres­ ta­ties moe­ten la­ten zien dat we die steun ook ver­die­nen. Daar­om gaan we ons de laat­ste twee jaar van on­ze ter­mijn con­cen­tre­ren op de the­ma’s waar ze zich zor­gen over ma­ken: vei­lig­heid, mi­gra­tie, eco­no­mi­sche toe­komst.’

‘On­ze fun­da­men­te­le op­dracht is om de ver­schil­len tus­sen arm en rijk bin­nen en tus­sen de lid­sta­ten klei­ner te ma­ken en de eco­no­mie­ en zo dich­ter bij el­kaar te bren­gen. Door­dat ze de af­ge­lo­pen vijf­tien jaar ver­der uit el­kaar zijn ge­ groeid, heeft het na­ti­o­na­lis­ti­sche dis­cours enorm aan kracht ge­ won­nen.’

De Fran­se pre­si­dent Ma­cron lijkt wel de nieu­we hei­land. Kan hij echt zo’n fun­da­men­te­le rol spe­len?

‘Daar ben ik van over­tuigd. Ik ken hem al lang ge­noeg om te we­ten dat hij be­reid is om te vech­ten voor zijn idee­ën, des­noods te­gen de wind in. Ook voor Eu­ro­pa is het no­dig dat Frank­rijk her­vormt en dat er een be­ter even­wicht komt met Duits­land. Dan kun­nen die spook­ver­ha­len over een door Duits­land ge­do­mi­neerd Eu­ro­pa naar het rijk der fa­be­len ver­we­zen wor­den.’

Het is toch meer dan een spook­ver­haal?

‘In de po­li­tiek be­staat geen va­cu­üm. De ruim­te die an­de­ren la­ten, wordt op­ge­vuld. Duits­land wil niet in die po­si­tie wor­den ge­bracht. Maar als het in die po­si­tie zit, zal het die ook ge­brui­ken. Ber­ lijn zal het niet ver­ve­lend vin­den als er op­nieuw meer ba­lans komt in de EU – we mo­gen niet ver­ge­ten dat het Eu­ro­pe­se pro­ject van le­ vens­be­lang is voor Duits­land.’

Mer­kel blijft straks kan­se­lier. Zou zij niet méér Kohl moe­ten wor­den? Hij was én Duit­ser én Eu­ro­pe­aan. Mer­kel is nog al­tijd eerst Duit­se en dan pas Eu­ro­pe­aan.

‘Kohl was een oor­logs­kind. Hij had aan zijn moe­der be­loofd dat hij er al­les aan zou doen om te be­let­ten dat er nog kin­de­ren naar het front wer­den ge­stuurd. Mer­kel is een kind van de on­vrij­heid in de DDR. Als je Kohl ’s nachts had wak­ker ge­schud, zou hij in­tuï­ tief ge­dacht heb­ben aan “nooit meer oor­log”; als je Mer­kel ’s nachts wak­ker schudt, zou haar eer­ste re­ac­tie “vrij­heid” zijn. Daar­om re­a­geer­de ze tij­dens de mi­gra­tie­cri­sis ook zo fel op het in­stel­len van gren­zen in Eu­ro­pa. Maar daar­om is ze nog niet min­der Eu­ro­pe­aan dan Kohl.’

Eerst het recht, dan de macht Wat ont­houdt u tot nog toe van het schouw­spel rond de Brexit? Moet de EU zich toch niet stil­aan iets flexi­be­ler op­stel­len? Of wil­len de 27 een dui­de­lijk sig­naal ge­ven aan lid­sta­ten die het voor­beeld van het VK drei­gen te vol­gen?

‘Ie­der­een koes­tert de wens om hier met zo min mo­ge­lijk scha­de uit te ge­ra­ken. Vlak na het Brexit­ re­fe­ren­dum leef­de die hou­ding wel: als we nu niet streng ge­noeg zijn, zul­len an­de­ren vol­gen. Maar ze­ker na de ver­kie­zin­gen in Ne­ der­land en Frank­rijk is er geen en­ ke­le be­hoef­te meer aan een straf­ ex­pe­di­tie. Wel heerst de over­tui­ ging om ie­der­een aan de af­spra­ ken te hou­den en de pro­ble­men on­der ogen te zien. Be­paal­de po­li­ti­ci in Groot­Brit­tan­nië doen er wel heel luch­tig over.’

Is het ama­teu­ris­me of Brit­se ei­gen­waan?

‘Daar spreek ik me niet over uit. Toe­tre­dings­on­der­han­de­lin­gen zijn al zo ge­com­pli­ceerd. Nu pra­ten we over het om­ge­keer­de tus­sen par­tij­en die al veer­tig jaar met el­kaar ver­groeid zijn. Dat is een ui­ter­ma­te com­plex pro­ces. Po­li­ti­ci heb­ben de taak om dit aan hun bur­gers dui­de­lijk te ma­ken.’

Is het be­leid van Or­bán in Honga­rije en Kac­zyn­ski in Po­len niet stil­aan veel be­drei­gen­der voor de EU dan de Brexit?

‘Als een land be­sluit de EU te ver­la­ten, is dat een enor­me schok voor het sys­teem. Het is zo­als een lief­des­part­ner die zegt dat hij het niet meer ziet zit­ten en ver­trekt. Zo voel­de ik het zelf ook aan. Maar als we de EU be­per­ken tot een in­ter­ne markt en een le­ve­ran­cier van struc­tuur­fond­sen, dan spre­ken we over een heel an­de­re unie.’

‘We hou­den groot en klein rond de ta­fel door ver­dra­gen op te stel­len waar ie­der­een zich aan houdt. De macht is on­der­ge­schikt aan het recht. Als je dat prin­ci­pe weg­haalt, trek je het he­le ta­pijt van on­der de EU van­daan. Zelfs uit­spra­ken van het Europees Hof van Jus­ti­tie wor­den nu be­twist! Zoi­ets kan heel snel om zich heen grij­pen en an­de­re lan­den in­spi­re­ren. Dit is een exis­ten­ti­ë­le kwes­tie.’

‘Maar het is ook be­lang­rijk voor de in­ter­ne markt. In al­le lid­sta­ten

‘We zijn mis­schien niet zo te­vre­den over de EU, maar er­uit stap­pen is ook geen goed idee. Op dat punt zijn we be­land’ ‘Wij doen ons best om van smok­ke­laars weer vis­sers te ma­ken. Mi­gra­tie is al eeu­wen het bu­si­ness­mo­del in Li­bië’

moet het EU­recht op de­zelf­de ma­nier wor­den toe­ge­past door rech­ters die on­af­han­ke­lijk moe­ten kun­nen func­ti­o­ne­ren. Over­al steu­nen gro­te in­ves­teer­ders mij daar­in – zij wil­len de ga­ran­tie dat ze bij een on­af­han­ke­lij­ke rech­ter te­recht­kun­nen als er een pro­bleem is.’

Som­mi­ge po­li­ti­ci plei­ten voor een kop­pe­ling tus­sen de struc­tuur­fond­sen, waar­mee de EU het ver­ schil in wel­vaart met de ar­me­re lid­sta­ten wil ver­klei­nen, én het res­pect voor de rechts­staat en de Eu­ro­pe­se waar­den. Wat vindt u?

‘In een groot aan­tal lid­sta­ten, waar­on­der Ita­lië en Zwe­den, mer­ken lei­ders op dat so­li­da­ri­teit niet deel­baar is. Ze krij­gen het niet aan hun bur­gers uit­ge­legd dat ze struc­tuur­fond­sen ver­le­nen aan lan­den die niet so­li­dair zijn als er een vluch­te­lin­gen­pro­bleem is. De re­ge­rin­gen van Po­len en Honga­rije lij­ken niet te be­sef­fen dat dat vroeg of laat het ein­de be­te­kent van het so­li­da­ri­teits­prin­ci­pe. Maar die struc­tuur­fond­sen zijn wel het in­stru­ment om te be­rei­ ken dat de lid­sta­ten naar el­kaar toe­groei­en. We pra­ten veel over so­ci­a­le dum­ping: al­leen door eco­ no­mi­sche groei kun je het ver­schil in lo­nen ver­klei­nen.’

Oplet­ten om dit wa­pen te ge­brui­ ken, dus?

‘Ja, je moet je­zelf niet uit frus­tra­tie – hoe be­grij­pe­lijk ook – in de voet schie­ten. Als je de struc­tuur­fond­sen schrapt, maak je het lid­sta­ten moei­lij­ker om naar el­kaar toe te groei­en. Ik ben daar niet voor.’

Roof­die­ren tem­men U waakt over de Eu­ro­pe­se waar­den. Er zijn ster­ke aan­wij­zin­gen dat de Ita­li­aan­se ge­hei­me dienst sa­men­werkt met clans in Li­bië die eerst ac­tief wa­ren als men­sen­smok­ke­laars om nu mi­gran­ten te­gen te hou­den. Dat gaat toch ook om waar­den?

‘Ik heb ook de kran­ten ge­le­zen, maar dat er af­spra­ken zijn ge­maakt met smok­ke­laars, daar heb ik geen weet van. Wat niet kan, is dat de men­sen­smok­kel over de Mid­del­land­se Zee blijft voort­du­ren, en de ver­krach­tin­gen en an­de­re ont­e­ren­de si­tu­a­ties die er­mee ge­paard gaan. De roof­die­ren za­gen hun kans en be­nut­ten die.’

‘De eni­ge ech­te op­los­sing is voor­ko­men dat men­sen ver­trek­ ken. We moe­ten hen een per­spec­ tief bie­den op de plek waar ze le­ ven, en een sys­teem ont­wik­ke­len dat men­sen die in Eu­ro­pa wil­len wer­ken, toe­laat een aan­vraag te kun­nen in­die­nen voor een vi­sum of een ver­blijfs­ver­gun­ning. Nu heb­ben ze het ge­voel dat ze al­leen via een asiel­pro­ce­du­re naar Eu­ro­ pa kun­nen. Maar Li­bië kent geen re­ge­ring zo­als wij die ken­nen. Je kunt al­leen af­spra­ken ma­ken met de mach­ten die er zijn, en dat zijn nu een­maal stam­men.’

Zijn er af­spra­ken ge­maakt met smok­ke­laars?

‘Soms wor­den vis­sers smok­ke­laars. En dan doen wij ons best om van smok­ke­laars weer vis­sers te ma­ken. Mi­gra­tie is al eeu­wen het bu­si­ness­mo­del in Li­bië.’

ont­e­ren­de om­stan­dig­he­den heer­sen waar­naar u ver­wees.

‘Daar­om moe­ten we zo snel mo­ge­lijk ma­ken dat de In­ter­na­ti­o­na­le Or­ga­ni­sa­tie voor Mi­gra­tie en het Hoog Com­mis­sa­ri­aat voor de Vluch­te­lin­gen van de VN hun werk kun­nen doen in Li­bië. Het za­ken­mo­del van de smok­ke­laars door­bre­ken is es­sen­ti­eel, net zo­als de Li­bi­sche kust­wacht ver­ster­ken en af­spra­ken ma­ken met ngo’s. Dat is niet al­tijd leuk of po­pu­lair, maar we moe­ten het doen om de smok­kel­rou­tes lam te leg­gen.’

Voor u is het niet vol­doen­de om even bij de Ita­li­a­nen te pol­sen of ze de Eu­ro­pe­se waar­den wel res­pec­te­ren?

‘Zo­wel mi­nis­ter van Bin­nen­land­se Za­ken Mar­co Min­ni­ti als pre­mier Pa­o­lo Gen­ti­lo­ni heeft de ab­so­lu­te wens om dit op een hu­ma­ne ma­nier te doen. Maar we moe­ten ook oog heb­ben voor de ra­zend com­plexe si­tu­a­tie in Li­bië zelf.’

Nood aan brug­gen De his­to­ri­cus Phi­lipp Blomm zei hier on­langs dat Eu­ro­pa zeer goed is in het ex­ter­na­li­se­ren van din­gen die we zelf niet pret­tig vin­den.

‘Dat geldt voor een groot stuk van de Eu­ro­pe­se ge­schie­de­nis, net als voor an­de­re we­reld­de­len.’ Het gaat er­om dat de Ita­li­aan­se over­heid in zee gaat met de­zelf­de men­sen die twee maan­den ge­le­den mi­gran­ten op bo­ten zet­ten en geld af­trog­gel­den. Die be­lan­den nu in kam­pen waar de mens­ Is er geen voor­uit­gang dan?

‘Wat als we er niet in ge­slaagd wa­ren na 2015 een ant­woord te vin­den op de de Bal­kan­rou­te?

‘Als ik am­bi­tie had om Com­mis­sie­voor­zit­ter te wor­den, zou ik rond uw vraag heen lo­pen. Ik geef u een dui­de­lijk ant­woord.’

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.