DE ONTRAFELING VAN EU­RO­PA

De Standaard - - Opinie & Analyse - MIA DOORNAERT

Twee gro­te sta­ten aan de At­lan­ti­sche rand van Eu­ro­pa ver­ke­ren in cri­sis, Groot­Brit­tan­nië en Span­je, twee sta­ten die een enor­me voet­af­druk op de we­reld heb­ben ach­ter­ge­la­ten.

Als het En­gels nu de lin­gua fran­ca van de we­reld is, dan is dat toe schrij­ven aan de om­vang van het Brit­se im­pe­ri­um, en daar­na aan het po­li­tie­ke, eco­no­mi­sche en cul­tu­re­le ( ja­wel) dy­na­mis­me van de transAt­lan­ti­sche En­gel­se ko­lo­nie die uit­groei­de tot de Ver­e­nig­de Sta­ten van Ame­ri­ka.

Als het groot­ste deel van het Ame­ri­kaan­se con­ti­nent Spaans spreekt, dan is dat het uit­vloei­sel van het ver­trek, in 1492, van drie sche­pen, on­der lei­ding van de Ge­nu­ees Chris­tof­fel Co­lum­bus, in op­dracht van ko­nin­gin Isa­bel­la I van Cas­ti­lië. Het vroeg lef om met drie, naar hui­di­ge nor­men klei­ne, sche­pen, met pri­mi­tie­ve na­vi­ga­tie­in­ stru­men­ten, een rui­ge on­be­ken­de oce­aan op te gaan. Maar daar­aan ont­brak het Eu­ro­pe­se mo­gend­he­den niet in de tij­den van re­nais­san­ce en ver­lich­ting die de big bang in­luid­den waar­op we nog al­tijd (uit)drij­ven.

Met een ge­lijk­aar­di­ge over­tui­ging zwerm­den in de ze­ven­de eeuw, ge­dre­ven door het vuur van een nieuw ge­loof, Ara­bie­ren hun zan­de­ri­ge schier­ei­land uit. Ze am­pu­teer­den de chris­ten­heid van haar oud­ste en meest ont­wik­kel­de ge­bie­den en ver­spreid­den hun taal en gods­dienst door een stuk van Azië en door Noord­Afri­ka, ten kos­te van de be­staan­de vol­ke­ren en cul­tu­ren. Het wa­ren tij­den waar­in het con­cept van on­schend­baar­heid van de gren­zen niet be­stond, waar­in be­scha­vin­gen die vi­taal wa­ren en in zich­zelf ge­loof­den op ver­o­ve­ring trok­ken, zo­als ook Alexan­der de Gro­te en Ro­me dat de­den.

Dat Groot­Brit­tan­nië de Eu­ro­pe­se Unie ver­la­ten heeft en dat het Ca­ta­laan­se se­pa­ra­tis­me de staat­kun­di­ge een­heid van Span­je be­dreigt, zal de, toch al ge­rin­ge, ge­loof­waar­dig­heid van de Eu­ro­pe­se Unie in de we­reld niet ver­gro­ten.

De ontrafeling van Eu­ro­pa’s sta­ten in een ‘Eu­ro­pa der vol­ke­ren’, dat wil zeg­gen een lap­pen­de­ken van staat­jes, zou een con­ti­nent op­le­ve­ren met als over­blij­ven­de gro­te machts­cen­tra Ber­lijn en Mos­kou, mis­schien Pa­rijs, en ze­ker niet Brussel. Is dat de ‘Eu­ro­pe­se droom’?

De staat­kun­di­ge ver­ka­ve­ling van Eu­ro­pa is niet het eni­ge be­den­ke­lij­ke toe­komst­per­spec­tief. Er is ook de in­ter­ne ver­ka­ve­ling van de Eu­ro­pe­se de­mo­cra­tie­ën in groeps­be­lan­gen die zich in hun on­der­ling op­bod als iden­ti­tei­ten af­fir­me­ren. Het con­cept van een ge­deeld le­ven van staats­bur­gers ver­ vaagt daar­door steeds meer. On­der in­vloed van niet­Eu­ro­pe­se im­mi­gra­tie is ook een on­za­lig cul­tuur­re­la­ti­vis­me ge­groeid dat uit­ein­de­lijk de ver­lich­ting zelf dreigt weg te re­la­ti­ve­ren. Of Ca­ta­lonië, Schot­land, Vlaan­de­ren of Lom­bar­dije nu bin­nen hun de­mo­cra­ti­sche staats­ver­band blij­ven of de weg van de on­af­han­ke­lijk­heid op­gaan, ze zul­len

On­der in­vloed van nietEu­ro­pe­se im­mi­gra­tie is een on­za­lig cul­tuur­re­la­ti­vis­me ge­groeid

net zo goed met die in­ter­ne ver­ka­ve­ling te ma­ken heb­ben. Met na­me door de toe­vloed van im­mi­gran­ten uit een cultuur die de kern­waar­den van de ver­lich­ting – schei­ding tus­sen re­li­gie en staat, ge­we­tens­vrij­heid, vrij­heid van den­ken en spre­ken – niet kent en er­kent.

Marc De Vos, di­rec­teur van de denk­tank Iti­ne­ra en do­cent aan de UGent en de VUB, uit­te daar­over een pran­gen­de waar­schu­wing in de be­har­ti­gens­waar­di­ge es­say­bun­del De ver­lich­ting uit even­wicht? (Iti­ne­ra, 2016). ‘De Eu­ro­pe­se aan­komst­lan­den van mil­joe­nen niet­Eu­ro­pe­se im­mi­gran­ten en hun na­ko­me­lin­gen,’ schrijft hij, ‘zul­len de kern­waar­den van de mo­der­ne rechts­staat in af­doen­de ma­te moe­ten over­dra­gen en de­len met de ge­ne­ra­ties “nieu­we Eu­ro­pe­a­nen”.’ ‘An­ders,’ waar­schuwt hij, ‘zul­len die laat­sten Eu­ro­pa van bin­nen­uit ver­an­de­ren. In het bes­te ge­val ver­brok­ke­len dan de Eu­ro­pe­se sa­men­le­vin­gen in een ge­span­nen rust van we­der­zijd­se men­ta­le, po­li­tie­ke en ge­o­gra­fi­sche apart­heid, met enor­me klo­ven in wel­vaart en wel­zijn. In het slecht­ste ge­val ont­ploft de he­le boel.’

Drei­gen­de staat­kun­di­ge ver­ka­ve­ling, een in­ter­ne af­kal­ving van het ge­loof in de ei­gen waarden, het zijn twee zij­den van een­zelf­de me­dail­le: de ontrafeling van Eu­ro­pa, waar­van de Brit­se en Spaan­se cri­sis­sen een symp­toom zijn. He­laas komt dat bre­de­re Eu­ro­pe­se per­spec­tief in de hui­di­ge open­ba­re de­bat­ten nau­we­lijks aan bod.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.