‘Ji­ha­dis­ten ont­wrich­ten onze scho­len’

De strijd van di­rec­tri­ce Ka­rin He­re­mans

De Standaard - - Front Page - VAN ONZE REDACTRICES ELINE BERGMANS MARJAN JUSTAERT

ME­CHE­LEN I ‘Als je met leer­lin­gen in ge­sprek gaat, merk je hoe ji­ha­dis­ten hun com­plot­the­o­rie­ën naar de school pro­be­ren bren­gen. Groo­mers schep­pen een vij­ands­beeld van het Wes­ten’, zegt Ka­rin He­re­mans, di­rec­tri­ce van het Ant­werp­se Athe­ne­um. ‘Ik zie el­ke dag hoe het com­plot­den­ken ge­voed wordt.’

En­ke­le ja­ren ge­le­den haal­de het Athe­ne­um het nieuws, om­dat er een leer­ling naar Sy­rië was ver­trok­ken. Van­daag rei­zen er geen Bel­gi­sche jon­ge­ren meer af naar het ka­li­faat. Toch is het pro­bleem van ra­di­ca­li­se­ring niet van de baan, zegt He­re­mans die een boek schreef over haar ex­per­ti­se met ra­di­ca­li­se­ring. Ze be­na­drukt dat ra­di­ca­li­se­ring on­te­recht ge­zien wordt als een lou­ter is­la­mi­tisch pro­bleem.

We spre­ken haar in de in­druk­wek­ken­de Ka­zer­ne Dos­sin, waar ze met­een een an­der in­druk­wek­kend ge­bouw aan­haalt: de Gro­te Mos­kee in het Brus­sel­se Ju­bel­park. Als het van de com­mis­sie 22/3 af­hangt, wordt dat bol­werk van ‘sa­la­fo­wa­ha­bis­me’ een ont­moe­tings­plaats voor ál­le mos­lims. ‘Een brood­no­di­ge stap’, noemt He­re­mans die aan­be­ve­ling. ‘Ge­loof mij: veel mos­lims ha­len op­ge­lucht adem.’ Ook u on­der­schrijft en on­der­vindt de nood aan een ‘Bel­gi­sche is­lam’?

‘Dat woord zou ik nooit in de mond ne­men, want dan po­la­ri­seer je. Ik spreek lie­ver van een hu­ma­nis­ti­sche of ra­ti­o­ne­le is­lam, waar­in spra­ke is van een ster­ke be­trok­ken­heid bij de sa­men­le­ving en ken­nis van een groot stuk ge­schie­de­nis. Waar waarden als “bur­ger­schap” cen­traal staan.’ In uw school – en het he­le ge­meen­schaps­on­der­wijs – staat ac­tief bur­ger­schap hoog op de agen­da. Hoe­veel ‘wit­te, Vlaam­se’ leer­lin­gen hebt u nog?

(lacht) ‘Oei, dat zul­len er maxi­maal zes zijn, aan de na­men te zien. Au­toch­to­ne leer­lin­gen. Meer dan de helft is na­tuur­lijk Ant­wer­pe­naar, maar de mees­ten van hen heb­ben een mi­gra­tie­ach­ter­grond. Ik weet wel hoe­veel na­ti­o­na­li­tei­ten we tel­len: 57.’ Scha­de­lij­ke rap­num­mers Van­daag zijn er geen ver­trek­kers meer, het ka­li­faat brok­kelt af. Wel­ke in­vloed heeft dat op scho­lie­ren? ‘Het is niet om­dat er geen fo­reign ter­ro­rist figh­ters meer ver­trek­ken, dat het pro­bleem “ra­di­ca­li­se­ring” van de baan is. In­te­gen­deel, ik zie el­ke dag hoe het com­plot­den­ken ge­voed wordt. Door groo­mers, zo noem ik ze in mijn boek, die op so­ci­a­le me­dia ac­tief zijn en een beeld op­han­gen als­of het Wes­ten te­gen mos­lims is. De fo­cus ver­schuift naar het ont­wrich­ten van de sa­men­le­ving. Ver­gis u niet: daar zit een gi­gan­ti­sche ma­chi­ne­rie ach­ter. Door op het lim­bisch sys­teem van de her­se­nen (waar het

cen­trum van de emo­ties zit, red.) te wer­ken, we­ken ze de jon­ge­ren los van hun om­ge­ving. Maar ook som­mi­ge rap­num­mers zijn scha­de­lijk, want die ver­gro­ten het wij­zij­den­ken in plaats van te ver­bin­den. De op­komst van ex­treem­rechts werkt in een ge­po­la­ri­seerd kli­maat als een self­ful­fil­ling pro­phe­cy voor toe­ne­men­de is­la­mi­se­ring.’ Hoe­ver gaat dat ‘com­plot­den­ken’ waar u over spreekt?

‘Dat kan ver gaan, hoor. Zo cir­cu­leert er in ver­schil­len­de scho­len een the­o­rie dat Frank­rijk zelf de aan­sla­gen in Pa­rijs op 13 no­vem­ber 2015 in scè­ne ge­zet heeft, om­dat de gren­zen di­rect ge­slo­ten wa­ren en pre­si­dent Fran­çois Hol­lan­de zo­ge­zegd met­een een speech klaar had. Ook op onze speel­plaats werd die the­o­rie ver­kon­digd. Ze den­ken bij al­les di­rect: “Het Wes­ten is te­gen ons”.’

‘De span­nin­gen die Bor­ger­hout on­langs teis­ter­den, had­den wij in mei­ju­ni. Een spel met wa­ter­bal­lon­nen es­ca­leer­de vlie­gens­vlug, de sfeer tus­sen twee groe­pen werd heel vij­an­dig en agres­sief. We moesten be­leids­ma­tig in­grij­pen.’ Wat doet u op zo’n mo­ment? ‘We han­te­ren een ze­ro

to­le­ran­ce­be­leid, maar om­dat we hier be­sef­ten dat het ex­tern ge­stuurd was, heb­ben we lang ge­praat met die jon­ge­ren en hun ou­ders, die zich al­le­maal in­schrij­ven in de GO!­ba­se­li­ne “samen le­ren sa­men­le­ven”. In plaats van puur re­pres­sief op te tre­den, heb­ben we hen een zo­mer­op­dracht ge­ge­ven. Ze moesten een pro­ject ma­ken rond bur­ger­schap en het na de zo­mer voor­stel­len op een po­di­um voor de he­le school. Daar­naast moesten ze als vrij­wil­li­ger in een dak­lo­zen­cen­trum gaan wer­ken. Wat bleek in sep­tem­ber? Dat ze de waarden van Bel­gië uit­ein­de­lijk heel be­lang­rijk vin­den. We­der­zijds res­pect, vrij­heid van me­nings­ui­ting en van gods­dienst, de schei­ding van kerk en staat. Dan krijg je een wij­ver­haal.’ U noemt ‘we­der­ke­rig­heid’ en ‘dia­loog’ on­mis­ba­re bouw­ste­nen van samen le­ren sa­men­le­ven, maar in een school­se con­text moet de mos­lim­leer­ling zich toch voor­al aan­pas­sen? Hoofd­doe­ken­ver­bod of het niet aan­bie­den van ha­lal­maal­tij­den zijn za­ken waar hij geen keu­ze in heeft.

‘Ja, maar het we­der­zijd­se res­pect vul­len we in door met hen in dia­loog te gaan over de re­den waar­om we die za­ken op­leg­gen. Het ver­bod op le­vens­be­schou­we­lij­ke ken­te­kens is er ge­ko­men na druk en ma­ni­pu­la­tie. Na­tuur­lijk moe­ten zij niet as­si­mi­le­ren. We heb­ben het vol­ste res­pect voor ver­schei­den­heid en voor ie­ders ge­laag­de iden­ti­teit, maar af­spra­ken zijn no­dig.’ Wat met de ra­ma­dan, die vo­rig jaar tij­dens de exa­mens viel?

‘Wij heb­ben een brief met een soort tim­ema­na­ge­ment mee­ ge­ge­ven, samen met de her­in­ne­ ring dat het vas­ten uit­ge­steld mag wor­den om exa­mens af te leg­gen. Dat laat­ste ligt ge­voe­lig als het van een niet­ge­lo­vi­ge komt: we la­ten het uit­leg­gen door onze in­spec­teurs is­la­mon­der­wijs. Dat tim­ema­na­ge­ment hield in dat we mos­lims ad­vi­seer­den na zons­on­der­gang te eten, ver­vol­gens te sla­pen, de wek­ker op half­vier te zet­ten en dan een drin­ky­og­hurt of groen­te­sap te drin­ken en nog twee uur door te sla­pen. Zo had­den ze ge­noeg ge­ge­ten en ge­noeg ge­sla­pen om de exa­men­pe­ri­o­de door te ko­men. Leer­lin­gen zijn mij ko­men zeg­gen: “Wauw me­vrouw, dat werkt echt!”.’ (lacht) In uw boek be­schrijft u hoe in 2005 slechts twee laat­ste­jaars de evo­lu­tie­leer zon­der meer aan­vaard­den. Tien jaar la­ter acht­ten nog steeds ze­ven op de tien leer­lin­gen het ge­zag van hun re­li­gie ho­ger dan we­ten­schap­pe­lij­ke be­vin­din­gen.

‘Dat klopt, het is een blij­ven­de zorg. Hoe los­sen we dat op? Door de fo­cus te leg­gen op Ara­bi­sche we­ten­schap­pers van vroe­ger en nu die de evo­lu­tie­leer er­ken­nen of er­voor open­staan. Die zijn er, al­leen we­ten veel mos­lims dat niet. Daar­om is de rol van de ge­schie­de­nis­leer­krach­ten des te be­lang­rij­ker. We ma­ken dui­de­lijk dat de leer des­tijds ook door ka­tho­lie­ke mis­si­o­na­ris­sen is af­ge­blokt, we ha­len de men­sen van dera­di­ca­li­se­rings­cen­trum Ce­a­pi­re er­bij om hun

cre­a­ti­o­nis­me te coun­te­ren met de juis­te Ko­ran­ver­zen.’ Moet dat ge­ïm­pro­vi­seer­de pak­ket struc­tu­reel in­ge­bed wor­den in de (is­lam)le­ra­ren­op­lei­ding? Heeft het school­tje in Ron­se of Schel­le­bel­le er ook nood aan?

‘Ja! Toen ik in de com­mis­sie 22/3 mijn be­zorgd­heid uit­te over dat com­plot­den­ken, heb ik tien­tal­len te­le­foon­tjes ge­kre­gen. Ve­len den­ken dat ra­di­ca­li­se­ring een groot­ste­de­lij­ke pro­ble­ma­tiek is, maar het is een vir­tu­e­le re­a­li­teit die zich over­al kan af­spe­len.’

‘Leer­krach­ten kun­nen nooit ge­noeg ge­wa­pend zijn. Let wel: het is al­tijd maat­werk, maar ze sme­ken om tools, hand­boe­ken of een les­sen­pak­ket om hier­mee om te gaan. Ei­gen­lijk is het erg dat we dat nog al­tijd niet heb­ben, vijf jaar na de eer­ste Sy­ri­ëstrij­ders, bij­na tien jaar na het hoofd­doe­ken­ver­bod en liefst zes­ tien jaar na 9/11. Bij ons heeft een le­raar bi­o­lo­gie, Ru­di Au­diens, die nu op pen­si­oen is, een fan­tas­tisch vor­mings­pak­ket in el­kaar ge­bokst waar­mee hij nu de boer op gaat.’ Luc Tuy­mans En u haalt er kun­ste­naars bij, om za­ken als evo­lu­tie­leer be­spreek­baar te ma­ken.

‘We pak­ken de­li­ca­te the­ma’s via een om­weg aan. Voor het ze­ven­de jaar op rij wer­ken we met een cu­ra­tor, die 57 kun­ste­naars

heeft aan­ge­spro­ken van de­zelf­de 57 na­ti­o­na­li­tei­ten als de leer­lin­gen op onze school. Via le­zin­gen, work­shops of brain­storm­ses­sies over toe­komst­dro­men ge­ven we het pro­ject vorm. Er is een toon­mo­ment en een ten­toon­stel­ling voor het gro­te pu­bliek, ‘I tra­vel­led the world and the se­ven seas’.’

‘Kun­ste­naar Luc Tuy­mans heeft zich er mee ach­ter ge­zet, met zijn werk ‘Mün­chen. De Al­le­go­rie van de Twij­fel’ – we had­den geen be­te­re ti­tel kun­nen kie­zen, want het on­der­wijs is een voort­du­ren­de zoek­tocht waar­in kri­tisch den­ken wordt ge­sti­mu­leerd en twij­fel wordt toe­ge­la­ten.’ Die op­roep voor tools is aan de over­heid ge­richt, niet?

‘Het schrij­ven van hand­boe­ken zal door de mos­lim­ge­meen­schap­pen moe­ten ge­beu­ren, maar ook de over­heid kan nog een he­le tand bij­ste­ken. We moe­ten dit breed aan­pak­ken en dat schijnt maar niet door te drin­gen. Men blijft maar pro­ject­jes uit­schrij­ven in plaats van de ex­per­ti­se over ver­schil­len­de do­mei­nen heen te bun­de­len, zo­als in Ne­der­land.’

‘Pas op, ik be­grijp het hoor. We wa­ren al­le­maal ge­schokt. We zijn na de aan­sla­gen in vijf­de ver­snel­ling ge­scho­ten met de bes­te be­doe­lin­gen maar – mis­schien door te wei­nig er­va­ring – zijn we in eer­ste in­stan­tie ver­ge­ten te ver­bin­den. De na­druk heeft van meet af aan op het re­pres­sie­ve ge­le­gen, maar je moet ook in­ves­te­ren in het so­ci­a­le weef­sel. En dat doe je niet door nog meer te po­la­ri­se­ren, maar door een bre­de mul­ti­dis­ci­pli­nai­re aan­pak op po­ten te zet­ten.’ Een uit­spraak als ‘het Wes­ten is een su­pe­ri­eu­re sa­men­le­ving’ (van Open VLD­voor­zit­ster Gwen­do­lyn Rut­ten) doet geen deugd.

‘Neen. De­po­la­ri­se­ren doe je door te kie­zen voor en te in­ves­te­ren in het mid­den. He­laas ligt de fo­cus nog­al een­zij­dig op de isla­mi­ti­sche ra­di­ca­li­se­ring, we zijn te lief voor de ex­treem­recht­se ra­di­ca­li­se­ring.’ Ligt dat aan de sa­men­stel­ling van de re­ge­ring en de N­VA die heel wat voor­ma­li­ge ex­treem­recht­se kie­zers heeft? ‘Ik denk het wel.’ Hebt u zelf nog po­li­tie­ke am­bi­ties? U stond in 2012 op de li­be­ra­le lijst in Ant­wer­pen.

(glim­lacht) ‘Ik heb dit boek niet ge­schre­ven als po­li­ti­ca, want dan zou ik met­een in een kamp zit­ten en dat wil ik niet. Zeg nooit nooit, maar op dit mo­ment zeg ik nee te­gen de po­li­tiek. Het be­roep is een beet­je be­smet: een po­li­ti­cus werkt so­wie­so po­la­ri­se­rend, daar wil ik van­af. Ben ik ont­goo­cheld in de po­li­tiek? Ja, ei­gen­lijk wel. Maar het goe­de is dat je ook op an­de­re ma­nie­ren aan ver­bon­den­heid kunt wer­ken.’ ‘Mijn klei­ne ji­had. Gedeelde waarden voor de sa­men­le­ving’, uit­ge­ge­ven bij Houte­kiet, is van­af nu in de han­del.

‘We ma­ken dui­de­lijk dat de evo­lu­tie­leer des­tijds ook door ka­tho­lie­ke mis­si­o­na­ris­sen is af­ge­blokt’ ‘Ik zie el­ke dag hoe het com­plot­den­ken ge­voed wordt’

© Alexan­der Meeus

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.