Geert Mak over Hon­derd jaar Oor­log en Vre­de

‘Na de Brexit krijgt Eu­ro­pa weer een ver­bit­ter­de mi­li­tai­re groot­macht naast zich’

De Standaard - - Vooran - WOU­TER WOUSSEN

Het groot­ste voor­deel aan een oor­log mee­ma­ken, is dat je er daar­na nooit meer een wilt. De Ne­der­land­se his­to­ri­cus Geert Mak hoopt dat ook som­ber re­a­lis­me, af en toe een cri­sis en de her­in­ne­ring aan de Eer­ste We­reld­oor­log Eu­ro­pa hel­pen om oor­lo­gen te voor­ko­men. ‘Maar de lich­ten gaan uit en het zou nog lang kun­nen du­ren eer ze weer aan­gaan.’

Als er iets is wat de moei­te waard is om eeuw na eeuw her­ dacht te wor­den, vindt his­to­ri­cus Geert Mak, dan is het de Eer­ste We­reld­oor­log, ‘de groot­ste ramp die Eu­ro­pa in de twin­tig­ste eeuw heeft ge­trof­fen’. ‘Tot 1910 was de sfeer in Eu­ro­pa heel op­ti­mis­tisch. De in­du­stri­ë­le gru­wel van die oor­log heeft dat al­le­maal de kop in­ge­drukt. De ge­vol­gen wa­ren im­mens. Drie im­pe­ria zijn er­aan ten on­der ge­gaan, het Ot­to­maan­se, het Rus­si­sche en het Oos­ten­rijks­ Hon­gaar­se. Zon­der de Eer­ste We­ reld­oor­log had­den het fas­cis­me en het na­ti­o­naal­so­ci­a­lis­me geen kans ge­had. Het bol­sje­wis­me, dat tij­dens de oor­log door Duits­land ge­steund werd, zou het in Rus­land niet ge­haald heb­ben van de veel mil­de­re men­sje­wie­ken. Bij de vre­ de van Ver­sail­les zijn gren­zen ge­ te­kend die nu nog span­nin­gen ver­oor­za­ken tot in het Mid­den­ Oos­ten.’

Dit week­end ver­za­me­len in Pa­rijs tien­tal­len re­ge­rings­lei­ders en staats­hoof­den om de Eer­ste We­reld­oor­log te her­den­ken. Helpt dat om oor­lo­gen te voor­ko­men?

‘In 1984, in Ver­dun, bij een her­den­king van het be­gin van de Eer­ste We­reld­oor­log, nam de Fran­se pre­si­dent Fran­çois Mit­ter­rand in de stro­men­de re­gen de Duit­se bonds­kan­se­lier Hel­mut Kohl bij de hand. Je mag de im­pact van zo’n ge­baar niet on­der­schat­ten. Bo­ven­dien is zo’n ont­moe­ting tus­sen we­reld­lei­ders heel ge­schikt om de di­plo­ma­tie ge­smeerd te hou­den.’

Mit­ter­rand en Kohl had­den al­le­bei een we­reld­oor­log mee­ge­maakt. Van­daag groeit een ge­ne­ra­tie op die niet eens ie­mand kent die de oor­log heeft mee­ge­maakt.

‘Voor de Ne­der­land­se pre­mier Mark Rut­te, die wei­nig ge­voel voor ge­schie­de­nis heeft, is de Eu­ ro­pe­se Unie niet meer dan een han­dels­ver­drag. Maar voor de op­ rich­ters van de Unie was het in de eer­ste plaats een vre­des­pro­ject na twee ca­ta­stro­fa­le oor­lo­gen.’

De ge­ne­ra­tie van ou­de­re, trot­se Brit­ten, die da­ge­lijks met bus­sen langs de Vlaam­se slag­vel­den wor­ den ge­re­den, heeft an­ders wel mas­saal voor een Brexit ge­stemd.

‘Dat komt om­dat elk land zich de Eer­ste en de Twee­de We­reld­ oor­log op een an­de­re ma­nier her­ in­nert. De Po­len en de Honga­ren voe­len zich voor­al slacht­of­fers, ver­ra­den door het Wes­ten. De Duit­sers voe­len zich schul­dig. De Fran­sen scha­men zich om­dat ze twee keer na el­kaar on­der de voet ge­lo­pen zijn. De Brit­ten heb­ben een ge­voel van tri­omf. De re­to­riek van de Brexit, dat de Brit­ten ook dat wel­eens tot een groot suc­ces zul­len ma­ken, haak­te daar­op in. Ze ver­ge­ten dat ze tot 1965 de schul­den heb­ben af­be­taald die ze voor de Eer­ste We­reld­oor­log moesten ma­ken.’

U wordt straks 72 en u hebt nooit een oor­log mee­ge­maakt. Dat be­ wijst toch dat we er iets uit ge­leerd heb­ben?

‘Ik sprak ooit met een Duit­se le­ger­of­fi­cier wiens groot­va­der in de oor­log van 1870 had ge­voch­ten, zijn va­der in de Eer­ste We­reld­oor­log en hij­zelf in de Twee­de, tel­kens te­gen Frank­rijk. Het is heel goed dat dat sinds 1945 niet meer is ge­beurd. Eu­ro­pe­a­nen zijn nog al­tijd bang voor oor­log. Al­leen in ul­tra­recht­se krin­gen hoor je nog wel eens wat je in 1914 in heel Eu­ro­pa kon ho­ren: dat er maar weer eens een goe­de oor­log no­dig is.’

Een oor­log is na­tuur­lijk niet de eni­ge ramp die Eu­ro­pa kan tref­fen.

‘Som­mi­ge ram­pen zijn al be­zig. De voor­bije twaalf maan­den zijn al­weer dui­zen­den men­sen ver­dron­ken in de Mid­del­land­se Zee. We ste­ve­nen af op een kli­ma­to­lo­gi­sche ca­ta­stro­fe, die nog meer men­sen op de vlucht zal drij­ven. Het zal heel las­tig wor­den om daar op een ver­stan­di­ge ma­nier mee om te gaan.’

Vindt u dat Eu­ro­pa nu ver­stan­dig met mi­gra­tie om­gaat?

‘Het is een puin­hoop. Het is evi­dent dat je niet ie­der­een kunt bin­nen­la­ten, maar je moet wel een be­leid heb­ben dat snel rechts­ze­ker­heid biedt, ook voor wie geen asiel krijgt. Wat op de Griek­se ei­lan­den ge­beurt, is cy­nisch: de EU laat men­sen weg­rot­ten, zo­dat ze naar huis sms’en dat het hier ver­schrik­ke­lijk is. We zijn af­han­ke­lijk van de Li­bi­sche kust­wacht en van men­sen­smok­ke­laars die zich nu ri­ant la­ten be­ta­len om men­sen te­gen te hou­den. De EU mag niet doen als­of ze dit niet aan­kan.’

U werkt nu aan een boek over Eu­ro­pa van 2000 tot nu. Hoe moei­lijk is het om ge­schie­de­nis te schrij­ven zon­der de af­stand van de tijd?

‘Hoe re­cen­ter het wordt, hoe las­ti­ger, maar his­to­ri­ci be­wij­zen voort­du­rend dat het kan. Ik vraag me de he­le tijd af: hoe zal een ge­schie­de­nis­stu­dent dit be­kij­ken in 2070? Het groot­ste ri­si­co is dat je za­ken over het hoofd ziet, om­dat ze niet be­lang­rijk lij­ken.’

Zijn er de voor­bije acht­tien jaar za­ken ge­beurd die u niet had kun­nen voor­spel­len?

‘Dat de eu­ro al­ler­lei ge­bre­ken zou ver­to­nen, was dui­de­lijk. Dat er span­nin­gen zou­den ont­staan tus­sen de waar­den van West­ en Oost­Eu­ro­pa, kon je ook voor­spel­len. Maar bij­na ie­der­een heeft zich ver­ke­ken op de ont­wrich­ten­de kracht van het in­ter­net. De mi­gra­tie­cri­sis, die heel Eu­ro­pa ver­rast heeft, had ik ook niet zien aan­ko­men. Toch kon je in 1999 al zien dat er aan Schen­gen iets ont­brak. De gren­zen wa­ren op­ge­he­ven zon­der dat er een ge­za­men­lijk mi­gra­tie­be­leid was af­ge­spro­ken.’

‘De Brit­se boer die zijn Eu­ro­pe­se sub­si­die kwijt­speelt, de be­drijfs­lei­der die zijn con­ti­nen­ta­le af­zet­markt ver­liest, ze lij­ken op die jon­ge sol­da­ten die in 1914 en­thou­si­ast ten strij­de trok­ken’

© belgaimage

Fran­çois Mit­ter­rand (l.) en Hel­mut Kohl (r.), hand in hand in Ver­dun in 1984: ‘Je mag de im­pact van zo’n ge­baar niet on­der­schat­ten.’

Geert Mak. © Pa­trick Post

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.