In een strijd met de prae­ses, moet de she­riff door het stof

De na­ti­o­naal­con­ser­va­tie­ve Poolse re­ge­ring is ver­deel­der dan ze laat uit­schij­nen. De au­to­ri­teit van PiS-voor­zit­ter Ja­ros­law Kac­zyn­ski con­tes­te­ren, kan niet on­ge­straft. Maar hoe­lang nog?

De Standaard - - Buitenland - Roe­land Ter­mo­te

Als een school­jon­gen die bij de di­rec­teur ge­roe­pen wordt. Zo moest Zbig­niew Zio­bro (50), mi­nis­ter van Jus­ti­tie en lei­der van de So­li­dair Po­len-par­tij, gis­ter­avond op au­di­ën­tie bij de mach­tig­ste man van Po­len: Ja­ros­law Kac­zyn­ski, voor­zit­ter van de groot­ste re­ge­rings­par­tij, Recht en Recht­vaar­dig­heid (PiS).

Zio­bro – te­vens hoofd van het Poolse par­ket – is het boeg­beeld van een re­ge­rings­of­fen­sief om de recht­spraak on­der po­li­tie­ke con­tro­le te bren­gen. Zijn voor­ba­ri­ge pu­blie­ke uit­spra­ken over ge­rech­te­lij­ke on­der­zoe­ken, uit­ha­len naar po­li­tie­ke vij­an­den en drei­gin­gen met sanc­ties aan het adres van te on­af­han­ke­lij­ke pro­cu­reurs, be­zorg­den hem de bij­naam ‘she­riff’.

Maar in een open machts­strijd met Kac­zyn­ski lijkt de she­riff door het stof te moe­ten. Com­plexe in­tri­ges bin­nen de na­ti­o­naal­con­ser­va­tie­ve re­ge­rings­co­a­li­tie wa­ren uit­ge­mond in Zio­bro’s ver­zet te­gen ini­ti­a­tie­ven die Kac­zyn­ski wil­de door­druk­ken. De 71-ja­ri­ge PiS­voor­zit­ter heeft geen re­ge­rings­man­daat, maar trekt als zo­ge­naam­de ‘prae­ses’ aan de touw­tjes van­uit het par­tij­hoofd­kwar­tier.

Het re­sul­taat van de ont­moe­ting tus­sen de ‘she­riff’ en de ‘prae­ses’ was gis­ter­avond nog on­ze­ker. Maar in de aan­loop naar de con­fron­ta­tie wa­ren PiS-par­tij­top­pers dui­de­lijk: als Zio­bro niet in­bindt, kan PiS ver­der zon­der hem. In dat ge­val loopt zijn par­tij het ri­si­co weg te kwij­nen in de op­po­si­tie. Of, bij nieu­we ver­kie­zin­gen, te ver­dwij­nen on­der de kies­drem­pel.

De re­ge­rings­cri­sis be­ves­tigt een fun­da­men­teel po­li­tiek feit: Kac­zyn­ski duldt geen dis­si­den­tie. Te­ge­lijk wordt zicht­baar dat de een­heid in het re­ge­rings­kamp min­der so­li­de is dan ze lijkt.

Nert­sen­fok­ke­rij­en

De bom ont­plof­te rond een wets­voor­stel om gru­we­len in nert­sen­fok­ke­rij­en en de vlees­ver­wer­ken­de in­du­strie aan ban­den te leg­gen. Kac­zyn­ski, een vrij­ge­zel met drie kat­ten, draagt die­ren­wel­zijn een warm hart toe. Maar een deel van de lan­de­lij­ke ach­ter­ban van de re­ge­ring denkt daar an­ders over. En­ke­le PiS-po­li­ti­ci stem­den te­gen, Zio­bro schaar­de zich aan hun zij­de.

Daar­mee kwa­men de lei­der­schapsam­bi­ties van de mi­nis­ter op de voor­grond. Dat was ook al het ge­val bij zijn ver­zet te­gen een an­de­re wet: die zou re­tro­ac­tief straf­fe­loos­heid re­ge­len voor machts­dra­gers die de wet over­tra­den bij de be­strij­ding van het co­ro­na­vi­rus. Zo’n am­nes­tie zou men­sen be­scher­men als de vo­ri­ge mi­nis­ter van Volks­ge­zond­heid, die af­trad na ver­den­kin­gen van ne­po­tis­me bij de aan­koop van nut­te­lo­ze mondmasker­s en het toe­ken­nen van mil­joe­nen over­heids­gel­den.

De wet zou bo­ven­dien ook Zio­bro’s ri­vaal bin­nen de re­ge­ring, PiS­pre­mier Ma­teusz Mo­ra­wiec­ki, uit de wind hou­den. Een rech­ter oor­deel­de dat Mo­ra­wiec­ki il­le­gaal han­del­de

Do­nald Tusk toen hij in mei pre­si­dents­ver­kie­zin­gen via de post pro­beer­de door te druk­ken. Ver­vol­ging voor Mo­ra­wiec­ki zou Zio­bro uit­ste­kend uit­ko­men, zeg­gen zijn cri­ti­ci: een con­cur­rent min­der in het ge­vecht voor de op­vol­ging van Kac­zyn­ski, wiens ge­zond­heids­pro­ble­men de laat­ste ja­ren op­speel­den.

Be­zwa­ren­de in­for­ma­tie

Met die de­mar­ches pro­vo­ceer­de hij ook Kac­zyn­ski. De aan­lei­ding voor een har­de les, en niet voor het eerst. Vijf­tien jaar ge­le­den was Zio­bro al eens mi­nis­ter van Jus­ti­tie en troon­pre­ten­dent van Kac­zyn­ski. Ook toen ver­kwan­sel­de hij die po­si­tie door zijn hang naar in­vloed. In 2011 werd hij uit PiS ge­gooid. In 2015 vis­te Kac­zyn­ski hem op­nieuw op, maar in een on­der­ge­schik­te po­si­tie.

Ou­de be­ken­den, ana­lis­ten én ri­va­len be­schrij­ven Kac­zyn­ski als een man die geen ster­ke con­cur­ren­ten naast zich wil. ‘Hij zag het al­tijd als ver­ne­de­rend als hij geen do­mi­nan­tie had over zijn part­ners’, ver­tel­de ex-pre­mier, ex-voor­zit­ter van de Eu­ro­pe­se Raad en hui­dig lei­der van de EVP Do­nald Tusk over zijn ge­zwo­ren vij­and op nieuws­zen­der TVN24.

Dat Kac­zyn­ski zich niet van Zio­bro ont­doet, in­si­nu­eer­de Tusk, is het ge­volg van be­zwa­ren­de in­for­ma­tie die Zio­bro zou be­zit­ten. An­de­ren zien in de cri­sis voor­al een te­ken dat jon­ge­re col­le­ga’s zich niet meer stil­le­tjes schik­ken naar de wen­sen van de voor­zit­ter. Kac­zyn­ski wordt nu nog niet be­twist als lei­der, schreef de krant Rzecz­pos­po­li­ta, ‘maar de prae­ses kan de par­tij niet meer zo ge­mak­ke­lijk in de pas la­ten lo­pen als voor­heen’.

‘Kac­zyn­ski zag het al­tijd als ver­ne­de­rend als hij geen do­mi­nan­tie had over zijn part­ners’ EVP-lei­der

Aleks­an­dr Na­val­ni

©

Zio­bro (l.) waag­de het Kac­zyn­ski uit te da­gen in een open machts­strijd. Die riep hem snel op het mat­je.

Ma­rek Ha­ny­zew­ski/belga

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.