Gazet van Antwerpen Mechelen-Lier

Mu­se­um Plan­tin-Mo­re­tus haalt re­cen­te No­bel­prij­zen al naar Ant­wer­pen

Mu­se­um Plan­tin-Mo­re­tus ver­ge­lijkt ont­dek­kin­gen in ‘Een eeuw van ver­won­de­ring’

- FRANK HEIRMAN

Ac­tu­e­ler kun je moei­lijk zijn: de ont­dek­kin­gen van de ge­ne­ti­sche schaar en zwar­te ga­ten die vo­ri­ge week be­kroond wer­den met de No­bel­prijs voor Schei­kun­de en Fy­si­ca zijn al op­ge­no­men in de nieu­we ex­po­si­tie van Mu­se­um Plan­tin-Mo­re­tus. Een eeuw van ver­won­de­ring con­fron­teert de nieu­wig­he­den van de zes­tien­de eeuw met die van van­daag.

Exact vijf­hon­derd jaar ge­le­den werd Chris­tof­fel Plan­tin ge­bo­ren. De Frans­man ves­tig­de zich in de Schel­de­stad en werk­te zich van be­rooi­de mi­grant op tot de be­lang­rijk­ste druk­ker ter we­reld. Hij had de tijd mee: nieu­we tech­no­lo­gie­ën ver­spreid­den zich snel en de stad Ant­wer­pen be­leef­de haar hoog­ste bloei ooit. Plan­tin had fee­ling voor in­no­va­tie, want 80% van al­le we­ten­schap­pe­lij­ke boe­ken ver­spreid­de hij we­reld­wijd via zijn druk­per­sen.

Een ge­knipt idee dus om de ju­bi­le­um­ten­toon­stel­ling 500 jaar Plan­tin in het te­ken van in­no­va­tie te plaat­sen. Als uit­gangs­punt voor de ont­dek­kin­gen van de zes­tien­de eeuw fun­ge­ren de ne­gen­tien pren­ten van de se­rie No­va Re­per­ta van Jo­han­nes Stra­da­nus, ge­bo­ren als Jan van der Straet. De Brug­ge­ling ont­wierp ze op vraag van De Me­di­ci in Fi­ren­ze. Ko­men on­der an­de­re aan bod: de ont­dek­king van Ame­ri­ka, boek­druk­kunst, bus­kruit, bril, kom­pas, zij­de­stof, uur­werk, dis­til­la­tie en de im­port van aard­ap­pe­len, ta­bak en sui­ker­riet.

Wind­mo­lens

Ten­toon­stel­lings­ma­ker Geerdt Ma­giels, een bi­o­loog en we­ten­schaps­fi­lo­soof, hield het ech­ter niet bij de zes­tien­de eeuw, maar zocht voort­du­rend naar over­een­kom­sten met de ra­zend­snel­le ver­an­de­rin­gen in de maat­schap­pij van­daag. De pa­ral­lel tus­sen de re­vo­lu­ti­o­nai­re boek­druk­kunst van Plan­tin en de ken­nis­ver­sprei­ding via in­ter­net van­daag ligt voor de hand, maar voor el­ke vondst toen is wel een he­den­daags equi­va­lent op te voe­ren.

“Te­gen­over zij­de kun­nen we plas­tic plaat­sen, te­gen­over het kom­pas de gps. Ge­we­ren wor­den dro­nes, de hor­lo­ge is ge­ë­vo­lu­eerd tot atoom­klok”, stelt Ma­giels. “De we­reld mag een open boek zijn, de ont­dek­kings­reis naar het bin­nen­ste van de her­sens staat nog maar aan het be­gin.”

Over­een­kom­sten wor­den met voor­wer­pen en ge­schrif­ten uit­ge­werkt. “Be­kij­ken we de kaart van Ant­wer­pen, dan zien we rond de stad over­al wind­mo­lens”, duidt Ma­giels. “Naast man- en paar­den­kracht was dat toen de bes­te voor­han­den ener­gie. De uit­vin­ding van de wind­mo­len was al ou­der, hoe­wel de Ro­mei­nen ze niet zou­den ge­kend heb­ben, maar in de zes­tien­de eeuw ge­beur­den er bij ons be­lang­rij­ke aan­pas­sin­gen. Si­mon Ste­vin, van wie Plan­tin de boe­ken uit­gaf, be­zat ver­schil­len­de pa­ten­ten op ver­be­te­rin­gen van de me­cha­niek. De mo­lens wer­den op plat­for­men ge­plaatst zo­dat ze zich kon­den aan­pas­sen aan de wind­rich­ting. Van­daag zoe­ken we­ten­schap­pers op­nieuw naar op­ti­ma­li­sa­tie van wind­ener­gie.”

Co­ro­na vs. sy­fi­lis

Na­tuur­lijk kon co­ro­na niet on­ver­meld blij­ven. De zes­tien­deeeuw­se pa­ral­lel heet sy­fi­lis, een ge­vrees­de bac­te­rie­ziek­te die over­waai­de na de ont­dek­king van Ame­ri­ka. In de ra­ce naar een ge­nees­mid­del kwa­men art­sen toen uit op het sap van de Gu­ai­acum­boom. Net zo­als co­ro­na werd de ziek­te toe­ge­schre­ven aan een vreemd land. Duit­sers en En­gel­sen noem­den sy­fi­lis de Fran­se ziek­te, maar in Frank­rijk was het de ziek­te van Na­pels.

De ten­toon­stel­ling ein­digt met een open vraag aan de be­zoe­ker. Hoe zal men over vijf­hon­derd jaar te­rug­kij­ken op de nieu­wig­he­den an­no 2020? Wat zal be­lang­rijk blij­ken? Ma­giels doet al­vast twee sug­ges­ties: de ge­ne­ti­sche schaar, be­schre­ven door de Fran­se we­ten­schap­sters Char­pen­tier en Doud­na, en de stu­die van zwar­te ga­ten, ge­lan­ceerd door Ro­ger Pen­ro­se. Een ra­ke se­lec­tie, want vo­ri­ge week kre­gen ze de No­bel­prijs voor Schei­kun­de en Fy­si­ca toe­ge­kend.

www.mu­se­um­plan­tin­mo­re­tus.be

 ?? FOTO JAN VAN DER PERRE ?? Cu­ra­tor Geerdt Ma­giels bij de zes­tien­de-eeuw­se pren­ten uit ‘No­va re­per­ta’, met toe­voe­ging van 21ste-eeuw­se uit­vin­din­gen.
FOTO JAN VAN DER PERRE Cu­ra­tor Geerdt Ma­giels bij de zes­tien­de-eeuw­se pren­ten uit ‘No­va re­per­ta’, met toe­voe­ging van 21ste-eeuw­se uit­vin­din­gen.
 ?? FOTO JAN VAN DER PERRE ?? De ex­po­si­tie ein­digt met een toe­lich­ting over de the­o­rie van zwar­te ga­ten en de ge­ne­ti­sche schaar.
FOTO JAN VAN DER PERRE De ex­po­si­tie ein­digt met een toe­lich­ting over de the­o­rie van zwar­te ga­ten en de ge­ne­ti­sche schaar.
 ??  ?? De voor­lo­per van een co­ro­na­test: een mi­ni­la­bo om ebo­la ter plek­ke op te spo­ren.
De voor­lo­per van een co­ro­na­test: een mi­ni­la­bo om ebo­la ter plek­ke op te spo­ren.
 ??  ?? De al­ler­eer­ste af­beel­ding van een aard­ap­pel da­teert uit 1588.
De al­ler­eer­ste af­beel­ding van een aard­ap­pel da­teert uit 1588.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium