Vic De Wach­ter en Gilda De Bal

Gilda De Bal en Vic De Wach­ter ge­ven kun­ste­naars uit Eer­ste We­reld­oor­log een stem in the­a­ter­con­cert van Ant­werp Symp­ho­ny Or­ches­tra HER­DEN­KINGS­CON­CERT 14-18 ZA 10/11 | ELI­SA­BE­TH­ZAAL | ANT­WER­PEN | WWW.ANTWERPSYMPHONYORCHESTRA.BE

Gazet van Antwerpen Wass & Dender - - DOEN! - IL­SE DEWEVER

De Eer­ste We­reld­oor­log trof ook schrij­vers en com­po­nis­ten in het hart. Het Ant­werp Symp­ho­ny Or­ches­tra or­ga­ni­seert van­avond een her­den­kings­con­cert met klas­siek dat zijn wor­tels heeft in ‘14-‘18. So­praan Lies­beth De­vos zingt, ac­teurs­kop­pel Vic De Wach­ter en Gilda De Bal brengt po­ë­zie, brie­ven en dag­boek­frag­men­ten van Vlaam­se schrij­vers uit die pe­ri­o­de.

Wan­neer de Eer­ste We­reld­oor­log ter spra­ke komt, denk je niet meteen aan mu­ziek. Toch was ze er. Op, naast en voor­bij het slag­veld. In de Eli­sa­be­th­zaal weer­klinkt van­avond werk van St­rauss, De­bus­sy en Mor­tel­mans, maar ook van een he­den­daags com­po­nist als Pe­ter Ver­meersch, die zich liet in­spi­re­ren door Paul van Ostaij­ens ex­pres­si­o­nis­ti­sche dicht­bun­del Music-Hall (1916). Tus­sen de mu­ziek door snuis­te­ren ver­tel­lers Gilda De Bal en Vic De Wach­ter, al­le­bei 67, in Vlaam­se oor­logs­li­te­ra­tuur.

Gilda en Vic, wel­ke schrij­vers zijn er van­avond zo­al op het ap­pel?

Gilda De Bal: Ik breng pas­sa­ges uit de dag­boe­ken van Vir­gi­nie Lo­ve­ling. Als een scherp­zin­ni­ge ver­slag­geef­ster heeft de­ze Gent­se schrijf­ster oor­logs­dag­boe­ken neer­ge­pend die tot op van­daag gro­te be­kend­heid ge­nie­ten. Ze ver­telt hoe zij als vrouw de oor­log er­va­ren heeft, van be­gin tot eind.

Vic De Wach­ter: Met po­ë­zie van dich­ters uit die tijd ver­tolk ik de man­ne­lij­ke stem. Je hoort werk van Paul van Ostaij­en en Emi­le Ver­hae­ren, maar ook van Au­gust Van Cau­we­laert en Daan Boens. Die twee heb­ben de oor­log be­leefd als sol­daat in de loop­gra­ven. Ze zijn ook ge­wond ge­raakt en heb­ben daar­over be­richt.

Ver­schilt het per­spec­tief van de vrou­we­lij­ke ver­slag­geef­ster van dat van de man­nen?

Gilda: Vrou­wen heb­ben ook ge­wor­steld met de oor­log. Wel­is­waar niet op het slag­veld, maar via het le­ven van al­le­dag. Lo­ve­ling no­teert hoe som­mi­ge vrou­wen op de vlucht slaan met hun kin­de­ren, en hoe­veel moed dat vergt. Ze stelt dat niet al­leen man­nen, maar ook vrou­wen in de oor­log strijd le­ve­ren. Om de kin­de­ren van al die man­nen die mis­schien niet meer te­rug­ko­men groot te krij­gen.

Vic: Het per­spec­tief van de man­ne­lij­ke dich­ters is iets af­stan­de­lij­ker. Via hun po­ë­zie trach­ten zij de gru­wel van de oor­log voel­baar te ma­ken. Door in te zoo­men op het lij­den van de sol­daat naast hen in de loop­graaf is de dood nooit ver weg. Paul van Ostaij­en be­kijkt de oor­log door een an­de­re bril. Zijn ge­dicht Gro­te Zir­kus van de Hei­li­ge Geest is veel­eer een pa­ro­die.

Ver­baast het jul­lie dat de­ze ar­ties­ten ac­tief ble­ven tij­dens de oor­log?

Gilda: Schrij­vers heb­ben mis­schien net de be­hoef­te om iets na te la­ten.

Vic: En het le­ven gaat ook ge­woon voort tij­dens de oor­log. Het land is wel­is­waar over­rom­peld ge­weest en be­zet door ‘den Duits’, maar er moest ook ge­leefd wor­den. Kunst laat soms toe om te ont­snap­pen aan de re­a­li­teit. Toen er tij­dens de Twee­de We­reld­oor­log in En­ge­land bom­men vie­len, von­den er bals plaats en werd er ge­woon ver­der ge­feest. De mens pro­beert te over­le­ven, op wel­ke ma­nier dan ook.

Heb­ben jul­lie eni­ge voe­ling met de Eer­ste We­reld­oor­log?

Gilda: Wij zijn al­le­bei lang na de oor­log ge­bo­ren. On­ze groot­ou­ders heb­ben wel­is­waar twee oor­lo­gen mee­ge­maakt, maar de Groote Oor­log ligt hoe dan ook ver van mij. Ik heb me wel in die oor­log ver­diept. Als ik zwart-wit­fo­to’s van vrou­wen en kin­de­ren op de vlucht zie, lij­ken dat beel­den uit een ver ver­le­den, ter­wijl het nu weer aan de or­de is. In Mexi­co en Sy­rië is vluch­ten da­ge­lijk­se kost.

Vic: Over de Eer­ste We­reld­oor­log doen er in de fa­mi­lie bij­na geen ver­ha­len de ron­de, over de Twee­de We­reld­oor­log nog wel. Zelfs on­ze groot­ou­ders wa­ren in 14-18 kin­de­ren. Ze wa­ren te jong om de oor­log be­wust be­leefd te heb­ben. Toch merk je na eni­ge re­search al gauw dat de Eer­ste We­reld­oor­log van een an­der ka­li­ber is dan de Twee­de. Men­sen wa­ren ka­non­nen­vlees. De gru­wel grenst aan waan­zin.

Jui­chen jul­lie eve­ne­men­ten rond de her­den­king van WOI toe?

Gilda: Om­dat de oor­log al zo lang ge­le­den is en we er nog maar zo wei­nig van we­ten, zijn her­den­kings­mo­men­ten ze­ker zin­vol. De eer­ste ge­tui­gen heb­ben hun ver­ha­len in­mid­dels mee­ge­no­men in het graf.

Vic: We mo­gen de Eer­ste We­reld­oor­log niet weg­mof­fe­len, hij maakt deel uit van on­ze ge­schie­de­nis. En wij ver­ge­ten zo snel. Als je ziet hoe mas­saal de Brit­ten nog naar West-Vlaan­de­ren ko­men om hun voor­va­de­ren te eren, dat soort pa­tri­ot­tis­me leeft hier niet. Zelfs Au­stra­li­ërs en Ca­na­de­zen zak­ken naar Bel­gië af voor kerk­hof­be­zoek. Voor hen lijkt de Eer­ste We­reld­oor­log zelfs nog meer te be­te­ke­nen dan voor ons.

Tal­lo­ze Vlaam­se ar­ties­ten na­men de voor­bije vier jaar, net als jul­lie, deel aan de her­den­king van WOI. Een be­wus­te keu­ze?

Gilda: Over on­ze deel­na­me aan een her­den­kings­con­cert als dit heb­ben wij niet lang moe­ten na­den­ken. Als we nog steeds Sha­ke­spe­a­re spe­len, waar­om zou­den we hie­rover on­ze stem dan niet la­ten ho­ren?

Vic: De Gro­te Bard heeft het ook over oor­log. Sha­ke­spe­a­re brengt gro­te ver­ha­len, en de ont­wik­ke­lin­gen tij­dens de Eer­ste We­reld­oor­log wa­ren dat ook. Als Sha­ke­spe­a­re een ver-van-mijn-bed-show is, die we tot in den treu­re blij­ven her­ha­len, waar­om dan geen ver­ha­len over een ge­schie­de­nis die de ón­ze is?

Zijn jul­lie zelf ge­schie­de­nis­fans?

Vic: Ze­ker wel, en dan voor­al van oor­logs­ge­schie­de­nis. Ik heb twee­maal het Flan­ders Fields Mu­se­um in Ie­per be­zocht, en de oor­logs­kerk­ho­ven in de West­hoek...

Gilda: ...en ik ben mee­ge­weest. Er be­staat nog re­la­tief veel beeld­ma­te­ri­aal over de Eer­ste We­reld­oor­log. Het is con­fron­te­rend om zien hoe Eu­ro­pa door macht en be­zits­drang als een kaar­ten­huis in­een stuik­te.

Vic: En dan die van­zelf­spre­kend­heid waar­mee ge­ne­raals van­uit een stra­te­gie per dag 20.000 men­sen de dood in­joe­gen! De Eer­ste We­reld­oor­log was geen be­we­gings­oor­log, de oor­logs­voe­ring ver­liep nog ar­cha­ïsch. Er werd man te­gen man ge­voch­ten. Daar­om was de slach­ting ook zo groot. Aan een men­sen­le­ven werd niet zwaar ge­tild.

Vic, jij was ooit zelf nog mi­li­cien. Helpt die er­va­ring om je in te le­ven in het le­ven van de sol­da­ten uit de Groote Oor­log?

Vic: Oei, de dienst­plicht had des­tijds niet veel om het lijf. Dat is niet te ver­ge­lij­ken met het werk en de kun­de van een be­roeps­mi­li­tair van­daag.

Gilda: Wer­den de sol­da­ten des­tijds ook voor­be­reid op de oor­log?

Vic: Plat­te­lands­jon­gens, die mas­saal wer­den op­ge­roe­pen om on­der de wa­pens te gaan, volg­den een ru­di­men­tai­re op­lei­ding van en­ke­le we­ken. Ze kre­gen een uni­form, een ge­weer en wer­den li­nea rec­ta naar het front ge­stuurd. De oor­log werd ook op­ge­he­meld door de over­heid. En pa­tri­ot­tis­me was veel ster­ker aan­we­zig dan nu. Sol­da­ten trok­ken zin­gend de trein op, zin­gend naar het front, en een dag la­ter was een aan­zien­lijk deel on­der hen al dood.

Gilda: Die oor­log was waan­zin, en de jon­gens ge­loof­den er­in.

Vic: De Eer­ste We­reld­oor­log leek voor veel ge­wo­ne men­sen in eer­ste in­stan­tie een wel­ko­me op­los­sing. Uit ar­chief­beel­den blijkt hoe­veel ar­moe­de er des­tijds heerste. Rij­ken had­den cen­ten ge­noeg om te vluch­ten, maar sim­pe­le jon­gens trok­ken om te over­le­ven vaak het le­ger in. Er werd hen im­mers voor­ge­hou­den dat ze na een paar maan­den weer huis­waarts kon­den ke­ren, hoe­wel de oor­log ui­t­ein­de­lijk vier jaar heeft ge­duurd. Het wa­ren on­waar­schijn­lij­ke suk­ke­laars, die front­sol­da­ten. Ze kwa­men in een si­tu­a­tie te­recht die ze zich niet had­den kun­nen voor­stel­len.

‘‘De Eer­ste We­reld­oor­log is van een an­der ka­li­ber dan de Twee­de. Men­sen wa­ren ka­non­nen­vlees. De gru­wel grenst aan waan­zin.’’

VIC DE WACH­TER

‘‘Als ik zwart-wit­fo­to’s van vrou­wen en kin­de­ren op de vlucht zie, lij­ken dat beel­den uit een ver ver­le­den, ter­wijl het nu weer aan de or­de is.’’

GILDA DE BAL

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.