U Sarajevu su 5. aprila 1992. ubijene 133 osobe

Šokantna tvrdnja publiciste Nihada Halilbegovića

Dani - - Sadržaj - Piše: Edina Kamenica Foto: FotoreporteriOslobođenja

Četvrtog aprila 1992. godine u Sarajevu je ubijeno osam građana, od toga je pet bilo civila, a tri su bila policajca. Dan kasnije, u glavnom bh. gradu ubijene su 133 osobe.

Šestog aprila, u Sarajevu gine 15 ljudi - sedam civila, šest policajaca, jedan vojnik JNA/srpskih snaga i jedan učenik Policijske škole. Sedmog aprila u Sarajevu je ubijeno šest osoba - četiri civila, jedan policajac i jedan JNA/sr. vojnik. Znači, za ova četiri aprilska dana ubijene su 162 osobe.

Najviše ubijenih u Centru

Ove frapantne podatke, prvi put predočene javnosti, za Dane iznosi diplomirani pravnik Nihad Halilbegović (1945), koji je uoči početka agresije na BiH bio sekretar Sekretarijata za NO grada Sarajeva i istog Sekretarijata općine Centar, te je mnogo doprinio sprečavanju mobilizacije u JNA na ovom području. Halilbegović je organizovao sklanjanje vojne dokumentacije, bio je i jedan od učesnika u pripremi odbrane od agresije na RBiH, a bio je i komandant prvog štaba Patriotske lige u RBiH (31. 3. 1991.) i član Regionalnog štaba.

Veliki je njegov doprinos u spašavanju kulturnog naslijeđa u BiH, a poslije rata se bavi istraživačkim radom i publicistikom. Svaka od njegovih knjiga ( Činjenice o PL RBiH, Bošnjaci žrtve zaborava, Ali Riza ef. Prohić - život i djelo, Mama, moram im glavu dati - stradanje regruta, vojnika u bivšoj JNA, Bošnjaci u Jasenovačkom logoru, Diverzija u Glavnoj pošti u Sarajevu, Spašavanje Zemaljskog muzeja BiH...) dragocjeno je svjedočanstvo događaja koji su gotovo apsolutno nepoznati.

Iz građe za novu knjigu koja će se odnositi na sami početak rata u Sarajevu, Halilbegović nam je ustupio podatke koji će mnogima biti šokantni.

Jer, evo, više od dvije decenije u bh. javnosti se govori najviše o dvije žrtve petoaprilskog sarajevskog dana, o Suadi i Olgi, a tek ponekad se primijeti da je još nekoliko ljudi poginulo taj dan. Halilbegović je, prikupljajući usmena i pisana svjedočanstva, konsultujući dokumenta, a posebno se oslanjajući na podatke koje je i lično imao pred očima već tih aprilskih dana, došao do brojke o mrtvima u Sarajevu koja je i njega samoga iznenadila.

“Zaista nisam mogao vjerovati da je tako bilo, ali je to, nažalost, istina”, kaže Halilbegović, koji je analizirajući spisak 133 ubijenih iz 5. aprila, došao do ovih podataka: najviše ubijenih je bilo u Centru, 112, u Novom Sarajevu devet, na Ilidži pet, u Novom i Starom Gradu po tri i jedno je nepoznato. Bošnjaka je bilo 126, Srba šest i jedan Hrvat. Taj dan stradala su 122 civila, a 11 je bilo policajaca i vojnika. Ubijenih žena je bilo 51! Halilbegović kaže i da je prva žrtva tog 5. aprila bio policajac Hajraga Kulo, sat poslije pola noći.

Kako to da su ovi podaci do danas ostali nepoznati?Jasno je da se ‘onih’ dana to i nije moglo znati, ali, vjerovatno, nije nikome, nijednoj strani, ni odgovaralo da se obznane.

Halilbegović tvrdi da je noć između 5. i 6. aprila bila noć D za Sarajevo, jednako kao što je i 2. maj bio dan D za ovaj grad. Petog aprila oko sto hiljada ljudi bilo je pred Republičkom skupštinom na MarinDvoru.

“U opsadi je bilo 58 kvadratnih kilometara Sarajeva, a razumljivo je i zašto je najviše mrtvih bilo u općini Centar. Tu su ključni državni obje kti,

Predsjedništvo, Skupština, Parlament. No, ljudi su ginuli u svim dijelovima Sarajeva”, napominje Halilbegović, vraćajući se na noć ranije, 3. na 4. april.

“Već tada su bile strahovite pucnjave i došle su dojave o poginulim, o pucnjavi na barikadama na Lapišnici iz teškog oružja, u Ozrenskoj ulici takođe. I u drugim dijelovima grada ima otimanja kola i raznih incidenata. Ali, osnovno raspoloženje u Sarajevu bila je želja za mirom i, iako je mnogo toga govorilo da mira nema, još se vjerovalo da su to samo prolazni događaji. Četvrtog je bio Bajram i s bajram-namaza došao sam u Centar veze, gdje su mi predočili podatke o vrlo teškoj situaciji. Kasnije sam saznao da je osam ubijenih bilo na prvi dan Bajrama”, prisjeća se Halilbegović.

On podsjeća da je 27. marta tzv. Skupština srpskog naroda izglasala ustav i druge propratne zakone, među njima i Zakon o unutrašnjim poslovima, a Mićo Stanišić je postavljen za ministra unutrašnjih poslova. Donesen je podzakonski akt po kojem se ovaj zakon primjenjuje od 1. aprila.

Bitka za policijske stanice

“Od tada je za policajce, za sekretarijate NO i one koji su znali stvarnu situaciju, bilo opsadno stanje”, ističe Halilbegović, dodajući da su legalne bh. snage saznale da u noći između 4. i 5. aprila srpski policajci zauzimaju policijske stanice.

“Organizovali smo odbranu. Stari Grad smo već prije osigurali, u Centru smo takođe uspjeli sačuvati policijsku stanicu, a onu u Novom Sarajevu, koja je bila od izuzetnog značaja, srpski policajci su bili uzeli nekoliko dana ranije. To veče smo je vratili, što je bio jedan od ključnih događaja za odbranu grada. Jer, ona je, po planovima agresora, trebalo da bude važna tačka na liniji podjele Sarajeva, od policijske škole na Vracama, preko nje do kasarne Pofalići”, objašnjava Halilbegović.

U to vrijeme su, nastavlja on, “bile formirane Bosnae (Zelene beretke), Patriotska liga je već postojala, odigrala je značajnu ulogu, posebno u vezi s barikadama, ali najznačajniju ulogu u svemu je imala policija. Bitno je bilo još dvoje: to što je onemogućeno provođenje izmjena i dopuna Zakona o odbrani, po kojem su sekretarijati i sva dokumentacija trebali da pređu u ruke vojske, i drugo, doprinos rezervnog sastava policije”.

Zato se, smatra on, mora vratiti unazad “u 18. septembar 1991., kada Predsjedništvo BiH donosi značajnu odluku da se mobiliše rezervni sastav policije. Tada smo mi mobilisali 3.600 Sarajlija, koje su bile naoružane lakim oružjem i na desetodnevnoj obuci. Mobilizacija je bila još nekoliko puta i imali smo legalne organe koji su mogli braniti BiH, posebno Sarajevo. Pitate kako smo mogli biti sigurni u njihovu lojalnost? Kada smo došli na vlast, odmah je izvršen izbor načelnika i komandira policije. Birali smo one koji su se zakleli da će se boriti za ovu državu, a svi su imali iskustvo, svi su bili ranije u policiji. Tadašnji TOBiH bio je još pod uticajem saveznih organa”, ističe Halilbegović.

Ministar policije bio je Alija Delimustafić, ali su ključnu ulogu odigrali politički organi s predsjedavajućim Predsjedništva BiH Alijom Izetbegovićem na čelu.

“Dakle, u noći 4. na 5. april Sarajlije su spavale, ne znajući kakva se velika bitka vodi i ne znajući da je ta bitka na kraju dobijena. No, kod nas je bila izuzetno dobra organizacija i nije se moglo desiti da izgubimo”, tvrdi Halilbegović.

Potom se vraća onoj ogromnoj masi građana okupljenih pred Skupštinom BiH: “Sa Dobrinje su krenuli i dok su išli prema Skupštini, nisu imali nikakvu ikonografiju. Jedan dio naroda je pošao prema Vrbanja mostu i kada su se približili, s položaja što su ga držale srpske snage započela je pucnjava. Poginule su Suada Dilberović i Olga Sučić”, kazuje Halilbegović.

Ljudi su se onda vratili prema Skupštini: “Tek tada su se u mnogim rukama pojavile Titove slike, zastave, uzvikivalo se Živjeli partizani. Među tih oko sto hiljada ljudi koji su pred Skupštinom BiH u vrijeme kada mi znamo da ginu ljudi, da gradu i državi prijeti velika opasnost, tražili promjenu vlasti, bilo je, siguran sam, 99 posto finih, normalnih ljudi, koji zapravo nisu znali šta u tim trenucima znači rušenje legalne vlasti”.

Kao ilustraciju haotičnog stanja on navodi dan ranije objavljeni SDP-ov Poziv u front otpora, gdje je stajalo: “Građani BiH, ne preostaje nam ništa drugo nego da, udruže-

ni oko demokratskih građanskih snaga, u svim mjestima gdje god to možemo, oborimo opštinske vlade i druge institucije i umjesto njih izaberemo privremene svenarodne organe vlasti.”

Šta je Kadijević govorio Joviću

Istovremeno, u Skupštini, u koju je narod ušao oko 14 sati, smjenjivali su se govornici, oko 200 njih.

“Bili su to užasni trenuci. Artiljerija tuče, četnici ulaze u grad, mrtvi padaju na sve strane, a poziva se na uklanjanje onih koji su jedino mogli organizovati odbranu”, nastavlja Halilbegović, dodajući da se 5. aprila pojavio spisak članova Organizacionog odbora Svenarodnog parlamenta BiH. “Mi smo imali saznanja da je taj spisak sačinjen u Beogradu, a kasnije je to priznato. U jednom stenogramu general Kadijević priča Joviću šta treba da učine, pa kaže ‘moramo u kolebljivim gradovima, kao što su Sarajevo i Skoplje, organizovati velike mitinge za Jugoslaviju... protiv ovog, onog...’ Taj odbor je trebalo da predloži Komitet nacionalnog spasa”, ističe sagovornik.

Istovremeno srpske snage napadaju policijsku školu na Vracama. “Direktor Balić je molio za pomoć”, podsjeća Halilbegović, pa nastavlja da je komandant specijalne policije Dragan Vikić po uspostavljanju baze u Domu milicije i formiranju jedinice od ostataka specijalne jedinice, tog 5. aprila, čuvši za napad na školski centar na Vracama, od ministra zatražio upotrebu jedinica na zaštiti tog objekta.

Akcija nije odobrena zbog “usaglašavanja politike oko konflikta u koju je bila umiješana i JNA”. No, pošto su pratili tok neprijateljske akcije preko sredstava veze i shvatili da se Centar nalazi u teškoj poziciji, ponovo su za- tražili upotrebu jedinice. Tada im je odobreno. “Dolazak do Centra bio je onemogućen djejstvom sa Vrbanja mosta i Jevrejskog groblja. Ta dva uporišta su uništili, ali manevar na CentarjezaustavljennalinijiSpomenpark Vraca, jer su ih zaposjeli tenkovi JNA. Uvidjevši takvu situaciju, jedinica je vraćena u Dom milicije”, izvijestio je Vikić Delimustafića.

“Patriotska liga je krenula na Vraca, poginuo im je jedan član, nisu se mogli probiti, tako da su svi profesori i kursisti muslimanske nacionalnosti iz policijske škole bili zarobljeni. Profesori su odvedeni na Pale, kursisti u OŠ “Radojka Lakić”, a uveče, 5. na 6. april jedan profesor Srbin ubija svoga kolegu Samira Mišića, ni krivog ni dužnog”, priča Halilbegović.

“To veče u studiju TV Sarajevo su general Milutin Kukanjac, predsjednik Alija Izetbegović, predstavnici HDZ-a Milenko Brkić, SDS-a Radovan Karadžić i predstavnik EZ, koji objavljuju odluku o obustavi neprijateljstva. Kukanjac je obećao da će poslati jedinice da smire stanje na Vracama, ali te jedinice opkoljavaju školu i ne daju nikome da priđe. I to je bila velika podvala... Dakle, 5. april je bio stravičan dan”, kazuje Halilbegović.

Šestog aprila, u deset sati bh. poslanici počinju dolaziti u Skupštinu. Naš sagovornik je tada u Centru veze, poziva sve slobodne patriote da dođu pred zgradu Skupštine. “Oko pola dva s hotela Holiday inn počinje pucnjava srpskih specijalaca i članova SDS-a, odjednom se pojavljuju mladići s grbovima BiH, mladići iz PL, jedinica Bosnae, rezervni sastav policije, rekao bih, tada, najsvjesniji Bosanci i Hercegovci. U hotelu, na šestom spratu, bio je i moj zamjenik Branko Kovačević. Jedna naša ekipa je tamo upala, zarobili su ih, njih osam. Karadžić je intervenisao, pa su razmijenjeni za one naše na Palama”, govori Halilbegović.

On podsjeća i na burna dešavanja u policiji, posebno nakon što su Srbi iz specijalne policije odbili ići u Bosanski Brod. “Četvrtog aprila do podne ministar Delimustafić i njegov zamjenik Vitomir Žepinić su pozvali specijalce da vide šta se dešava. Bio je to poznati sastanak u njihovoj bazi u Krteljima, kada su svi pristali da će se boriti za Bosnu. No, poslijepodne, oko četiri sata, u Vikićev stan stigli su Milenko Karišik, Miroslav Repija i Miroslav Marić u kompletnoj

Halilbegović

Newspapers in Bosnian

Newspapers from Bosnia and Herzegovina

© PressReader. All rights reserved.