Stvaraju se bolji uslovi za razvoj naučnoistraživačkog rada na Univerzitetu u Sarajevu

Učiniti nauku još više vidljivom i mogućom

Dani - - Sadržaj - Piše: prof. dr. Izet Rađo

Prema prethodnim izvještajima o radu Univerziteta, moglo bi se zaključiti da naučnoistraživački i umjetničkoistraživački rad Univerziteta u Sarajevu karakteriše jaz između teorije i prakse. Važno za razumjeti jeste da postoji, s jedne strane, opširan i sveobuhvatan zakonski okvir sa pratećim strateškim dokumentima i čvrstom opredijeljenošću ulaska u jedinstven Evropski istraživački prostor. Taj prostor karakterišu visoko postavljeni kriteriji i standardi sa u potpunosti očitovanim preporukama, direktivama i rezolucijama Evropske unije i Vijeća Evrope. Sa druge strane, vrlo je nepovoljan finansijsko-politički okvir u kojem se ti isti kriteriji i standardi trebaju implementirati.

Ovakva situacija uzrokovana je nedostatkom sredstava za finansiranje fundamentalnih i primijenjenih istraživanja, kao i nedostatkom političke volje za snažnu podršku razvoju nauke i obrazovanja. Generalno, svaki vid jačanja institucionalnih kapaciteta veže se za vizionarski koncept. U cilju jačanja naučnoistraživačkih kapaciteta Univerziteta potrebno je unaprijediti njegovu organizacionu strukturu.

Prostor za tumačenja

Naša je obaveza integrisati naučnoistraživački rad i naučnoistraživačke kapacitete na Univerzitetu u Sarajevu i na ovom putu prvi korak bila je dopuna postojećih odredbi Statuta Univerziteta u Sarajevu, kojima je prvi put u istoriji Univerziteta u Sarajevu, formiran Savjet za nauku i umjetnost Univerziteta. Na ovaj način smo, uz već postojeću strukturu, poseban akcenat stavili na naučnoistraživačku djelatnost i promociju umjetničkog djelovanja.

Senat Univerziteta u Sarajevu je za članove Savjeta za nauku i umjetnost izabrao predstavnike vijeća grupacija nauka i umjetnosti sa plodonosnom istraživačkom/umjetničkom karijerom koji su ispunili dodatni uslov da nisu članovi rukovodećih organa Univerziteta i njegovih članica. To su akademik Dejan Milošević, predstavnik Grupacije prirodno-matematičkih i biotehničkih nauka, akademik Muris Čičić, predstavnik Grupacije društvenih nauka, akademik Branislava Peruničić, predstavnik Grupacije tehničkih nauka, prof. dr. Ivan Čavlović, predstavnik Grupacije umjetnosti, doc. dr. Semir Vranić, predstavnik Grupacije medicinskih nauka, prof. dr. Sebija Izetbegović, predstavnik Upravnog odbora Univerziteta, dr. sci. Elijas Tauber, predstavnik Univerziteta u Sarajevu, mr. sci. Lejla Lasić, student trećeg ciklusa studija, predstavnik Studentskog parlamenta UNSA i moja malenkost kao resorni prorektor i predstavnik Grupacije humanističkih nauka.

S tim u vezi, osnovni zadatak Savjeta je, osim kreiranja prijedloga strategije razvoja naučnoistraživačke i umjetničke djelatnosti Univerziteta u Sarajevu, i podržavanje naučnih i umjetničkih projekata kroz kritički i nepristrasan odabir najboljih u sklopu finansiranja iz različitih javnih i privatnih fondova (npr. Federalnog ministarstva obrazovanja i nauke kao i internim pozivima u sklopu univerzitetskog samofinansiranja naučne djelatnosti i slično).

Savjet je konstituiran u januaru ove godine, na njegovom čelu je akademik Dejan Milošević, najreferentniji i najcitiraniji naučnik u Bosni i Hercegovini, i već su započele aktivnosti na izradi prijedloga strategije naučnoistraživačkog/umjetničkoistraživačkog rada na Univerzitetu u Sarajevu. Ovaj prijedlog nastat će na temelju kantonalne Strategije koju je izradila Radna grupa u okviru Komisije za izradu strategije obrazovanja Kantona Sarajevo (2017 - 2022), na kojoj smo akademik Milošević, prof. dr. Naris Pojskić i ja, zajedno sa priznatim profesorima našeg Univerziteta, radili u dijelu Strategije koja se odnosi na visoko obrazovanje i nauku. Napravili smo jedan operativan dokument sa jasnim akcionim planom koji će vrlo brzo biti razmatran i nadamo se usvojen.

Istina, pred nama su mnogi izazovi s kojima se potrebno suočiti. Pravni okvir u kojem djelujemo nije na najbolji način definisao kriterije za napredovanje univerzitetskih nastavnika; uređenje trećeg ciklusa studija, odnosno doktorskog studija je također nešto što smo identifikovali i prepoznali kao problem na kojem smo već počeli raditi, a sve u cilju da kreiramo sistem kakav postoji na univerzitetima u okruženju i Evropskoj uniji.

Trenutna zakonska rješenja predviđaju minimalne standarde za napredovanje nastavnika i saradnika, a u pojedinim dijelovima uslovi su neprecizni, te ostavljaju prostor za različita tumačenja, što može dovesti do otežavajućih okolnosti u angažmanu nastavnika. Tako na primjer Zakon predviđa za napredovanje u vanrednog profesora uslove poput pet naučnih radova objavljenih u priznatim časopisima, objavljena knjiga i originalni stručni uspjeh (projekat, patent ili originalni metod).

Rad i po po nastavniku

Iz ovako postavljenih kriterija moguće je da knjiga objavljena kod međunarodnog renomiranog izdavača ima isti status kao i lokalno objavljena knjiga kod izdavačke kuće koja nema tradiciju univerzitetskog izdavaštva. Ista stvar je i sa projektima, na isti način mogu biti vrednovani projekti naučne saradnje unutar Evropskog istraživačkog prostora (ERA), gdje se za dobivanje sredstava takmičite sa najboljima u Evropi i svijetu (kao što je slučaj u okviru programa H2020), kao i projekti sa različitim institucijama koje ne moraju imati visoki renome.

U vezi sa doktorskim studijem, prvi korak koji smo poduzeli jeste rad na izmjeni Pravila studiranja III ciklusa, odnosno pravila doktorskog studija. Novim pravilima će biti uspostavljeni jasni kriteriji za mentorstvo kandidatu, jasni kriteriji za voditelje studija, kao i za izbor nastavnika na doktorskom studiju. Radit ćemo i na uspostavi registra publikacija koji je zakonska obaveza i koji će jasno utvrditi kriterije o tome šta se smatra priznatim, odnosno referentnim publikacijama. Posljedica ovog trebala bi dovesti do bolje vidljivosti i podizanja kvaliteta nastave i istraživačkog rada na Univerzitetu. Ukoliko istraživači intenzivnije počnu objavljivati rezultate svoga rada u međunarodno priznatim časopisima, rejting Univerziteta će svakako rasti. Ovo će se svakako najpovoljnije odraziti na mlade znanstvenike koji će usvajajući najbolje prakse uspostaviti sistem u kojem će izvrsnost postati standardom.

Jedan od zadataka i zakonskih obaveza jeste uspostaviti listu kategorija publikacija koja će uspostaviti sistem bodovanja na način da se uspostavi minimum kvantitativno iskazanih naučnih rezultata za sticanјe zvanјa nastavnika. Ilustracije radi, podaci govore da samo 160 nastavnika Univerziteta u Sarajevu od nas 1.400, ima više od deset radova objavljenih u časopisima koje prati Web of Science. Dodatno zabrinjava činjenica da prosječna ukupna naučna produkcija (radovi, knjige, poglavlja u knjigama, kongresna saopštenja) iznosi 1,4 rada godišnje po jednom nastavniku.

S tim u vezi moramo raditi na uspostavljanju sistema podrške i stimulisanja za naučni rad i objavljivanja u referentnim časopisima. Sveobuhvatni cilj jeste planska promocija nauke i umjetnosti, vrednovanje postignuća u nauci i umjetnosti kroz nagrade za najreferentnije autore i institucije.

Ako pratimo statistiku pozicioniranja, Univerzitet u Sarajevu na svim listama na kojima je rangiran, jeste prvi u Bosni i Hercegovini. Na Webometricsu - rang-listi svjetskih univerziteta o kojoj se u našoj javnosti najviše govori, pozicionirani smo u prvih osam odsto svih rangiranih univerziteta, što predstavlja vrlo dobar rezultat. Naravno da možemo i trebamo biti i bolje pozicionirani, te smo u tom smislu, na insistiranje rektora Rifata Škrijelja, već započeli aktivnosti na redizajniranju nove web prezentacije Univerziteta u Sarajevu. Ona treba da ponudi adekvatan sadržaj informacija koje se odnose na Univerzitet i njegove članice, kao i vijesti koje će pokrivati širok raspon od visokostručnih do naučno-popularnih namijenjenih široj javnosti. Definisan je budžet i okupljen kreativni tim koji će

Ilustracije radi, podaci govore da samo 160 nastavnika Univerziteta u Sarajevu od nas 1.400, ima više od deset radova objavljenih u časopisima koje prati Web of Science

ovaj poduhvat okončati do kraja maja ove godine.

Ono što je bitno naglasiti jeste da je ovo samo prva faza poboljšanja web vidljivosti, nakon koje kreće uspostava repozitorija znanstvene produkcije Univerziteta, a potom i izgradnje repozitorija otvorenih obrazovnih resursa. Na taj način ćemo podići vidljivost Univerziteta, a konsekventno tome i rejting na Webometricsu.

Pristup bazama

Mislim da je, kada govorimo o Webometricsu i rangiranju univerziteta, nužno napomenuti da Webometrics u svom procesu rangiranja sa samo 16,7 odsto rangira akademsku izvrsnost, odnosno broj radova koje objavljuju univerzitetski profesori, indeksiranost časopisa u kojima se ti radovi objavljuju, itd., dok se ostalih više od 80 odsto ukupnog bodovanja odnosi na “vidljivost” na webu. Mi svakako za cilj imamo doći na rang-liste koje se bave isključivo rangiranjem akademskih postignuća, poput naprimjer Šangajske liste.

Svakako, pristup bazama podataka naučnih informacija je izuzetno bitan za nastavnike i saradnike kako bi efikasno pratili trendove u svijetu. Trenutno imamo ugovore za Web of Science i Scopus. Web of Science je bibliografska i citatna baza podataka, koja u svoja tri indeksa Social Sciences Citation Index, Science Citation Index i Arts and Humanities Citation Index pokriva više od 12.500 recenziranih časopisa. Omogućava praćenje produkcije sa najvišim impakt faktorima, kao i citatne analize koje su od iznimne važnosti za nastavnike i saradnike prilikom priprema njihovih radova za objavljivanje u eminentnim publikacijama.

Također, Scopus je isto tako jedna od najvećih bibliografskih i citatnih baza za istraživanje recenziranih objava u naučnim časopisima. Scopus ima ugrađene alate koji omogućavaju istraživačima da lako i učinkovito prate, analiziraju i vizualiziraju istraživanja na razini detaljnosti po njihovom izboru. Scopus nudi istraživačima brz, jednostavan i sveobuhvatan izvor za potporu istraživanjima u poljima tehničkih, medicinskih i društvenih nauka, kao i u umjetnosti i humanističkim naukama. Scopus nudi pristup za više od 22.000 naslova časopisa više od 5.000 izdavača, više od 3.800 časopisa u otvorenom pristupu, te više od 33 miliona zapisa.

Iz ovoga je vidljivo da Univerzitet polaže izuzetnu pažnju kada je u pitanju pristup naučnim informacijama.

Međutim, da bismo napravili progres po ovom pitanju, potrebna su znatna novčana ulaganja. Sa pozicije prorektora za naučnoistraživački/umjetničkoistraživački rad, moram izraziti nezadovoljstvo u vezi sa visinom sredstava koja naša država ili bolje rečeno državni nivoi nadležni za nauku izdvajaju za finansiranje naučne djelatnosti u odnosu na zemlje našeg regiona, a EU i da ne spominjemo.

Osnovni zadatak Savjeta je, osim kreiranja prijedloga strategije razvoja naučnoistraživačke i umjetničke djelatnosti Univerziteta u Sarajevu, i podržavanje naučnih i umjetničkih projekata kroz kritički i nepristrasan odabir najboljih

U vezi sa takvim okolnostima, mi smo na Univerzitetu u Sarajevu odlučili oformiti fond za razvoj Univerziteta u koji će ulagati sve članice Univerziteta, te iz kojeg će, između ostalog, biti finansirani značajni naučnoistraživački projekti i biti podržavani mladi doktoranti našeg Univerziteta.

Sa druge strane, moram istaći da postoji podrška koju dobivamo, i tu bih izdvojio Federalno ministarstvo obrazovanja i nauke, koje na godišnjem nivou samo za Univerzitet u Sarajevu izdvaja više od 780.000 KM.

Ponos države i nikog više

Nedavno smo u saradnji sa FMON upriličili javno predstavljanje naučnoistraživačkih i istraživačko-razvojnih projekata Univerziteta u Sarajevu, koje je u 2016. godini finansiralo ovo ministarstvo. Radi se o 23 projekta koja je FMON u 2016. godini pomogao sa 286.510,35 KM, koji su izabrani po kriterijima naučne izvrsnosti (broj naučnih radova, saradnja sa drugim naučnim institucijama).

Ovdje je potrebno spomenuti i sredstva Federalnog ministarstva obrazovanja i nauke za ostale programe i projekte iz oblasti naučnoistraživačkog rada (kao što su podrška časopisima, odlasci na naučne konferencije ili nabavka opreme), a koja se raspodjeljuju na Univerzitetu u Sarajevu kroz interni poziv. Do sada smo raspisivali poziv za projekte u devet oblasti/lotova i vrlo ograničena sredstva disperzirali u malim iznosima većem broju primalaca granta. Također planiramo mijenjati, odnosno inovirati stvari. Ideja je da sa “širokog kruga” primatelja granta pređemo na uži izbor, te da kriterije izvrsnosti i referentnosti primijenimo na sve grantove i time označimo kraj finansiranja svega što ne ispunjava tehničke kriterije. Izvrsnost treba biti iznad svega.

Kada govorimo o naučnoistraživačkim projektima, slika učešća Univerziteta u Sarajevu u međunarodnim projektima, posebno u fondovima EU za istraživanje i razvoj nije u potpunosti zadovoljavajuća. Naš potencijal za korištenje EU fondova je kudikamo veći od trenutne stope učešća. Bosna i Hercegovina, nažalost, još uvijek uplaćuje više sredstava za učešće u Horizontu 2020 nego što ih povlači kroz realizaciju projekata.

Mi razmišljamo u pravcu da je prva stvar koju je nužno učiniti redefiniranje uloge administracije unutar Rektorata u smislu pružanja kvalitetne podrške za prijavu na fondove kao što je Horizont 2020, te naravno raditi i na promjeni organizacijske kulture. Prema tome, jedan od koraka će biti uspostava centra za međunarodne projekte na Univerzitetu u Sarajevu koji će biti fokus-tačka na Univerzitetu kada su u pitanju naučni rad i naučna saradnja kroz projekte.

Trebalo bi raditi i na uspostavljanju sistema finansijske podrške ili neke vrste nagrađivanja za apliciranje na evropske projekte. Postoji finansijska podrška koju Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine na godišnjem nivou dodjeljuje svim naučnoistraživačkim institucijama koje su aplicirale ili žele aplicirati na fondove kao što su Horizont 2020, COST ili Eureka, međutim, ova podrška izostaje sa svih drugih nivoa, a bila bi, vjerujem, jak “vjetar u leđa” našim istraživačima da intenziviraju aktivnosti na jačanju međunarodne saradnje u oblasti nauke i razvoja.

Put izvrsnosti, inovacija, vidljivosti i privlačenja vrhunskog akademskog osoblja je jedini put za našu integraciju u EU i Evropski istraživački prostor.

Mi smo na Univerzitetu u Sarajevu odlučili oformiti fond za razvoj Univerziteta u koji će ulagati sve članice Univerziteta, te iz kojeg će, između ostalog, biti finansirani značajni naučnoistraživački projekti i biti podržavani mladi doktoranti našeg Univerziteta

Scopus nudi više od 33 miliona zapisa

Redefinirati ulogu administracije unutar Rektorata

Bolja vidljivost, bolje i mjesto

Radi se na izmjeni Pravila studiranja III ciklusa

Web of Science pokriva više od 12.500 recenziranih časopisa

Newspapers in Bosnian

Newspapers from Bosnia and Herzegovina

© PressReader. All rights reserved.