Od Bologne gora je samo Bologna u Bosni

Poluobrazovanost je temeljna karakteristika informatičkog doba. Nikada znanje nije bilo tako dostupno, a tako malo atraktivno za usvajanje, navodi se u tekstu koji je proširena i aktuelizirana verzija rada prezentiranog prije godinu u Zenici na naučnom sk

Dani - - Feljton - Piše: Dr. sci. Jasenko Karović

SVAKI POKUŠAJ promišljanja problema obrazovanja podrazumijeva usvajanje preliminarnog stava da je obrazovni sistem uvijek dio vladajućeg društvenog i političkog sistema. Svaki obrazovni sistem je, naime, koncipiran i produciran na temeljima one aksiologije koja može najuspješnije protežirati interese dominantnog političkog sistema, on je dio pozitivne ideologije i koncipiran je tako da dugoročno sačuva privilegirane pozicije njenih nosilaca. To podrazumijeva da će svako promišljanje ovog očiglednog odnosa konvergencije dominantne obrazovne paradigme i aktuelnog političkog i društvenog sistema jasno i nedvosmisleno ukazati na prisutnost fundamentalnih političkih interesa aktualne političke elite u fundamentalnoj aksiologiji generalne obrazovne strategije.

To navodi na logičan i nedvosmislen zaključak da će aktuelni obrazovni koncept ima snažan potencijal da u velikoj mjeri, konstruktivno ili destruktivno, dugoročno utiče pa i čak sudbinski određuje budućnost tog društva, odnosno da ga progresivno kvalificira ili fatalno dezavuira u savremenom civilizacijskom smislu. Svaki racionalni pokušaj opserviranja i analize problema i statusa konkretne obrazovne paradigme svakako zahtijeva analitičko situiranje i uvažavanje njenog šireg konteksta.

To znači da analiza obrazovanja u BiH mora sadržavati i sagledavanje i komparativnu opservaciju sistema i problematike obrazovanja u Evropi čijem kulturnom krugu deklarativno hoćemo da pripadamo. Ali da bi se ova kompleksna analiza moglo objektivno provesti potrebno je uvažiti i povijesni kontekst problema obrazovanja, dakle njegovu genezu koja ga je definirala takvog kakvog ga vidimo danas.

Svakako da je jedna od najvažnijih faza u razvoju svjetskog obrazovanja ona sa početka 19. vijeka u Njemačkoj, odnosno u njenoj vodećoj državi Pruskoj.

TIH JE GODINA, tačnije 1806., kod grada Jene, Napoleon u jednoj od svojih čuvenih, taktički genijalnih bitki, do nogu potukao prusku vojsku. Taj vojni debakl bi za neke druge nacije bio znak da se može pasti u duboku depresiju i rezignirano prepustiti sudbini. Međutim, Prusi su tada uvidjeli da je zemlji neophodna generalna, dubinska revizija i revolucija cjelokupnog pruskog društva u svakom smislu.

Preduzete su temeljite analize i otpočele dubinske promjene u strukturi države i svakom njezinom konstitutivnom segmentu. Jedna od najvećih i najvažnijih bila je ona u obrazovanju. Na mjesto ministra obrazovanja postavljen je Wilhelm Humboltd i od tog momenta otpočinje revolucija i afirmacija racionalnog, modernog obrazovanja u Pruskoj. Obrazovna revolucija se zasnivala na njemačkom terminu Bildung koji ima veoma dugu i složenu historiju prepunu “semantičkih kolebanja”. Upravo zbog potentnosti njenih mogućih značenja koja su kroz historiju bili u upotrebi, odnosno, zbog mogućih semantičkih nesporazuma, ovaj se termin najčešće koristi u izvorniku - Bildung. Ovim su se pojmom bavili Hegel, Kant, Nitzsche, Schlegel, Mann i mnogi drugi.

Značajno je stanovište utemeljitelja židovskog prosvjetiteljstva Mosesa Mendelsona iz 1784. god. koji tvrdi da je Bildung zapravo isto što i prosvjetiteljstvo. To je oslobađanje potencijala osobe, a veliki Hegel misli da je to proces samorazvoja, samopreobražaja i samoprevazilaženja kroz koji duh prolazi, odnosno, radi se o samoobrazovanju koje je neprestano usavršavanje. Herder je takođe dao osnovno tumačenje Bildunga kao temeljnog obrazovanja a koje je potom aplicirao i usavršio Humbolt. On ga je primijenio na njemačku obrazovnu praksu tako da ga je tretirao kao formativni proces razvoja individualnih svojstava a koji se odvija u interakciji sa bliskom kulturom.

On je pri tome imao na umu dihotomiju oblikovanja sopstvene ličnosti, što danas nazivamo odgojem, vaspitanjem i onaj drugi proces osvajanja jednog općeg i specijalističkog znanja. Veoma je, dakle, važno reći da tu postoje dva paralelna procesa u smislu da su proces i rezultat subjektivizacije uvijek praćeni vlastitom objektivizacijom koja ovisi o standardima uspješnosti, vlastitom uticaju i zasluženim i dobijenim priznanjima.

Bildung se, dakle, odnosi na unutrašnju i spoljašnju, tj. društvenu kultivaciju sopstva, što podrazumijeva formativni, interaktivni i transformativni proces. To je izgrađivanje i izumijevanje sopstva putem refleksivne internalizacije objektivne kulture. Bildung je konstituiranje “ja” unutar “mi”, što znači da je on Selbsbildung i Allge-

meinbildung, ali ne samo u smislu dirigiranog “opismenjavanja naroda” nego kao izraz tendencije ka sticanju “opće kulture”.

Bildung je tako počeo važiti kao glavni nosilac modernističkog koncepta obrazovanja sve do početka druge polovine dvadesetog vijeka.

TEMELJNI SADRŽAJ

modernističkog obrazovanja, u spoznajnom smislu, bilo je znanje koje je u svom središtu imalo jednu certističku, singularnu i sinhronijsku istinu koja je fiksirana u linearnoj povijesti i koja tako obezbjeđuje nesumnjivi progres, odnosno podrazumijeva i pledira za jednu unitarnu i progresivnu povijest. Tako koncipirana historija postaje lako uzurpirana od strane dominantnih društvenih grupa koje je interpretiraju u skladu sa svojim interesima i kreiraju odgovarajuće ideologije. Zato je savremeno doba definiralo i deklariralo jedan epohalni i temeljni zahtjev za ukidanjem i derogiranjem unitarnog, univerzalnog stožera istinitosti kako bi se onemogućio jedinstveni tok prikaza prošlosti i uvažila ideja kontingencije.

Samim tim je istovremeno prestala važiti univerzalna i jednoobrazna predodžba o jedinstvenom vertikalnom obrazovanju, što je otvorilo široko polje pluralističkih mogućnosti u tom pravcu. Tome su doprinijela i brojna druga otkrića, primjerice otkriće R. Rortya koji je shvatio da se istina nikada ne pronalazi, nego uvijek stvara, kreira, producira, što je ukinulo njenu atribuciju teleološke apsolutnosti, a istinu označilo kao relativnu. Znanje tako postaje konstrukcija, što postaje generalno stanovište koje proizvodi kapitalne promjene u sistemu obrazovanja.

Budući da više nije bitan kriterij istinitosti jer se istina zapravo konstruira pa tako postoji pluralitet legalnih i validnih konstrukcija, tj. istina, savremena epistemologija dolazi na ishodište da postoji bezbroj diskursa od kojih je samo jedan od mogućih, onaj obrazovni. Validnost nekog obrazovnog diskursa se sada procjenjuje u ovisnosti o njegovoj upotrebljivosti u konkretnoj društvenoj situaciji. Tako je prestao da važi vertikalni, apsolutni, certistički, odnosno, modernistički kriterij istinitosti, a počeo da važi kapitalistički pragmatički kriterij upotrebljivosti, što je označilo jedan savremeni pomak prema nekoj varijanti funkcionalizma.

Ova epistemološka otkrića nisu, dakle, u prakticiranju svakodnevnog života aplicirana na racionalan način. Nova obrazovna paradigma ne omogućava nikakvu inovativnost niti insistira na cjelovito i integralno obrazovanoj omladini, što će neminovno proizvesti nedovršene, parcijalne individue, a takvo će društvo biti osuđeno na neprestani život u stagnaciji.

Nova aksiologija je svoju hijerarhiju utemeljila isključivo na kriteriju pragmatičnosti. Savremeno obrazovanje nikako ne može otkriti rješenja društvenih kriza jer je i samo njen dio, a često i njen generator.

Vrhunac generiranja problema predstavlja apsolutna specijalizacija znanja i obrazovanja zvana Bologna, a od nje je opasnija samo njena katastrofalna aplikacija u Bosni, odnosno na Balkanu. Ona zapravo proizvodi poluobrazovanje koje biva medijski podržano i kao takvo društveno prihvatljivo i očekivano. O njemu piše Liessman i nalazi da ono više ne traga za istinom nego za vlastitom performartivnošću. Ono ne podučava univerzalnom znanju, nego obučava učenike raznim vještinama koje će biti korisne društvu, odnosno kapitalu.

Savremeno obrazovanje više ne razvija individualnost nego sposobnost za timski rad, osjećaj kolektivnosti i fleksibilnosti. Savremeni model obrazovanja podučava odustajanje od potrebe da se razumije cjelokupnost društvenih zbivanja. Poluobrazovanost je temeljna karakteristika informatičkog doba. Nikada znanje nije bilo tako dostupno, a tako malo atraktivno za usvajanje. Bilioni terabita znanja stoje na raspolaganju, ali školska omladina ipak radije boravi na Facebooku baveći se trivijalnostima medijski zatrovane planete. Savremena kultura, pa tako i njeno obrazovanje je potpuno merkantilizirano, performativno, eklektično, masovno, konzumerističko.

OBRAZOVANJE U BOSNI

je, osim ovih ozbiljnih globalnih problema, strateški opterećeno i dodatnim balastom koji se sastoji u obrazovnim programima koji su profilirani u skladu sa političkim etničko-konfesionalnim konceptima “konstitutivnih naroda”, odnosno iracionalnim i agresivnim projekcijama njihovih elita. To permanentno proizvodi vještačku i neprirodnu netrpeljivost i nesporazume među školskom omladinom koji onu pozitivnu energiju neophodnu za obrazovni proces pretvaraju u entropiju.

U okolnostima kada ne postoje nikakve rasne i etničke razlike, lako se može dijagnosticirati da su i one, tzv. kulturne diferencijacije i antagonizmi, zapravo suštinski generirane iz vjerskog, konfesionalnog diskursa. Zato krajnje licemjerno zvuče svakodnevni apeli za međusobno pomirenje, razumijevanje i suživot koji u javni prostor dolaze direktno iz vrhovnih štabova svih bosanskih konfesija.

Strateški procjenjujući da njihova budućnost i merkantilna

Parazitska simbioza religije i politike je tako kreirala čudni segregacijski i endemski fenomen koji znamo pod imenom dvije škole pod jednim krovom

Foto: wikimedia

Humbolt je obrazovanje postavljao kao dio reforme društva

Newspapers in Bosnian

Newspapers from Bosnia and Herzegovina

© PressReader. All rights reserved.