Oslobođenje Tuzle

Partizanska 16. muslimanska brigada prva je jedinica NOV i POJ koja je 1945. ušla u oslobođeno Sarajevo, a onda otišla dalje i ratni put završila u Orašju. Mnogo ljudi to zna. Još više ih ne zna ili zaboravlja da je ta brigada nastala kod Brčkog 1943. kao

Dani - - Feljton - Piše: GRUPA AUTORA

Uvrijeme formiranja Brigade Štab 1. bataljona ostao je u sastavu kakav je bio “M bataljon”, s tim što je na upražnjeno mjesto poginulog zamjenika komandanta došao Izo Jahić.

U Štab novoformiranog 2. bataljona su postavljeni: za komandanta - ArslanGotovušić,zapolitičkogkomesara MustafaMirica,azazamjenikapolitičkogkomesaraAsimHodžić.Kasnijesu popunjena ostala upražnjena mjesta.

Poslije oslobođenja Tuzle, kao rezultat masovnog priliva novih boraca prvih dana oktobra 1943. godine, formirani su 3. i 4. bataljon.

U Štab 3. bataljona su postavljeni: za komandanta Sadik Kadrušić Dik, a za političkog komesara Šefko Avdić.

UŠtab4.bataljonasupostavljeni:za komandanta Ragib Džindo, a za političkog komesara Derviš Pašić.

Iu 3. i 4. bataljonu ostala rukovodećamjestasupopunjenautokuoktobra i početkom novembra.

U vrijeme formiranja blizu 90 odsto boračkog i rukovodećeg sastava 3. bosanske muslimanske brigade bili su Muslimani, sedam odsto Srbi, 1,8 odsto Hrvati, a 1,2 odsto ostalih nacionalnosti. Po socijalnom sastavu, odnosno zanimanju tada je Brigada imala: 292 radnika, 247 seljaka, 127 đaka, pet studenata,36činovnikai35ostalih.Unjoj je bilo 58 drugarica.

U Brigadi je bilo 220 članova KPJ i kandidata i oko 130 članova SKOJ-a.

Formiranje 3. bosanske muslimanskebrigadebilojeznačajandogađaj u razvoju narodnooslobodilačke borbe u istočnoj Bosni pa i šire u Bosni i Hercegovini. Organ NOF-a Bosne i Hercegovine - Oslobođenje - pisao je, oktobra 1943. godine, da je njeno formiranje plod velike pobjede bratstva i jedinstva naroda Bosne i Hercegovine. Muslimanska brigada je “izraz raspoloženja muslimanskih masa koje su se na svom vlastitom iskustvu uvjerile da je narodnooslobodilačka borba jedini spasonosan put. Ona je izraz njihovog dubokog povjerenja u opravdanost borbe srpskog naroda, koji je u surovoj školi oslobodilačkog rata postao svjestan da ne može izvojevati svoju vlastitu slobodu ako i drugi ne budu slobodni”. I dalje: “Prva muslimanska brigada je ozbiljan vojnički i politički faktor u daljem razvoju svijesti i aktivnog

učešća Muslimana u narodnooslobodilačkoj borbi. Ona je opomena onim elementima i reakcionarnim krugovima koji bi i ovoga puta pokušali da špekulišu sa osnovnim interesima Muslimana”.1) BORBE U JESEN I ZIMU 1943.

GODINE Ofanzivna djejstva jedinica NOV i POJ u ljeto 1943. godine zahvatila su gotovo sve krajeve Jugoslavije. Njihov intenzitet se stalno pojačavao, posebno u vrijeme kapitulacije Italije. Oslobođenjem velikog dijela jadranske obale i prekidom gotovo svih komunikacija koje iz doline Save i Morave vode ka Jadranu, njemačka odbrana na Balkanu našla se u krizi. Zato je njemačko komandovanje svoje glavne snage u Jugoslaviji orijentisalo ka jadranskoj obali.

Tu je u glavu pogođen Osman Omerbašić Samac, politički komesar 2. čete 2. bataljona. Borci su ga prenijeli u brigadno previjalište u Bukinje, gdje je iste noći umro

Tako stvorena situacija olakšavala je djejstvo jedinica NOVJ u Bosni i Hercegovini. Imajući to u vidu posebno povoljnu situaciju u istočnoj Bosni, Štab 1. bosanskog korpusa, ubrzo poslije prelaska u istočnu Bosnu, preduzeo je pripreme za napad na neprijatelja u tuzlanskom basenu.2)

Organizacija Tuzlanski basen je tokom NOR-a bio od velikog privrednog i vojno-političkog značaja za njemačkog okupatora i ustašku NDH. Zato je neprijatelj od 1941. godine u njemu izgrađivao sistem uporišta u vidu poljske fortifikacije oko Tuzle i u njoj. Na daljim prilazima gradu imao je posade po manjim mjestima, selima i značajnimobjektimanakomunikacijama.

Sam položaj Tuzle: izduženo gradsko naselje u dolini rječice Jale, sa sjevera i juga oivičeno visovima i kosama, uticao je na organizaciju neprijateljeveodbrane.Sasjevernestrane glavna uporišta su se nalazila na Moluhama, Piskavici, Kojašinu, Parlogu, Slanom bunaru i Gradini, a s južne: u Kreki, na Kužićima, Crvenom brdu, Ilinčici i Medenici (nije nađena na karti 1:50.000, primj. autora). Na svim tim geografskim objektima postojale su otporne tačke ili čvorovi odbrane (sistem rovova, saobraćajnica i bunkera) zaštićeni sa 1 - 2 reda bodljikave žice. Dominantna, nadvisujuća tačka u sistemu odbrane s južne strane je Ilinčica (skica br. 1).3) U gradu su posebno jako bili utvrđeni istočni i zapadni (vojni) logor.4)

Pred kraj septembra 1943. godine u Tuzli i okolnim uporištima nalazio se domobranski Tuzlanski zdrug, neutvrđen broj ustaša, žandarma NDH, njemačke feldžandarmerije i drugih kvislinškihiokupatorskihjedinica(policija,Gestapoidr.)5) Neraspolažesesa pouzdanim podacima o tome u kojim su se uporištima branile pojedine neprijateljeve jedinice (bataljoni i čete). U Tuzli se tada nalazio domobranski pukovnik Sulejman Filipović, koji je od1941.godinesarađivaosaNOP-om. On se na dvadesetak dana prije napada na Tuzlu sastao sa tadašnjim sekretarom i članom Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu, Rodoljubom Čolakovićem i Avdom Humom, i obećao im saradnju u napadu na taj garnizon.6) Naravno, tom sastanku prethodio je snažan razvoj NOP-a u regionu Tuzle i u samom gradu. Pod uticajem KPJ, SKOJ-a i drugih organizacijaNOP-a,većinastanovništva tuzlanskog basena već je do tada bila opredijeljena i aktivno uključena u borbu protiv okupatora i domaćih izdajnika.

U neprijateljevim snagama koje su branile tuzlanski bazen veći dio vojničkog sastava bio je iz redova MuslimanaizTuzleinjegoveokoline.Onisu uglavnom sačinjavali tz. Domdo pukovniju.7) Neprijateljeve jedinice bile su pokolebane uspjesima i uticajem NOP-a.8) U izvještaju od 21. septembra1943.godinekvislinškaVelikažupa Usora i Soli iz Tuzle ističe da se u “našim jedinicama jasno zapažaju obrisi dezorganizacijeiodsustvavojnestege. Tu i tamo legionari (milicionari, primj. autora) na pojedinim uporištima surađuju sa partizanima, a ako partizani navale na jedno mjesto, onda pod vidom tobožnje premoći neprijatelja domobrani se predaju, po partizanima razoružavaju i goli vraćaju u svoje jedinice...”9) PLAN NAPADA JEDINICA NOVJ Imajućidostapouzdanepodatkeoneprijatelju i o situaciji u gradu i u tuzlanskom bazenu, koji su dobijeni od partijske organizacije iz Tuzle,10) Štab 1. korpusa je odlučio da koncentričnim napadom na garnizon i pouzdanim obezbjeđenjem napada sa pravaca od Doboja i Brčkog - oslobodi Tuzlu i njenu okolinu.

Za napad na neprijatelja u Tuzli predviđene su 6. bosanska i 3. muslimanska brigada 17. istočnobosanske divizije,2.krajiškabrigada,11) jednabrigada 16. vojvođanske divizije i Ozrenski NOP odred. Ostale snage (16. divizija, 1. majevička brigada, Majevički i Trebavski NOP odred) angažovane su u obezbjeđenju napada od intervencije neprijatelja na pomenutim pravcima.

Za izvođenje napada na neprijatelja u Tuzli, Štab Korpusa je naredio da se obrazuju tri napadne kolone: glavna, pod komandom komandanta 17.

Zato je u toku 30. septembra naređeno 3. muslimanskoj brigadi da savlada uporišta koja je trebalo prethodne noći da zauzmu vojvođanske jedinice

Iz historije: 16. muslimanska brigada u Tuzli 1944.

Skica br. 1: Fašistički plan odbrane Tuzle, septembar 1943.

Newspapers in Bosnian

Newspapers from Bosnia and Herzegovina

© PressReader. All rights reserved.