غبار فراموشی بر ُاستودانهای «َتنگ زنداِن» َمرودشت

Amordad Weekly Newspaper - - صفحه اول - خبرنگار امرداد سیاوش آریا

اُستودا ‌نها،‌نشان ‌هی‌پا ‌سداشت‌آخشی ‌جها

یکی از یادمانهای ارزشمند و باستانی کشور، بیگمان گورَدخمهها و اُستودانها بوده که در دل کوهها و صخرهها و گاه سنگهای بزرگ تراشیده شده اند. با این همه، از این یادگارها به خوبی نگهداری و پاسداری نمیشود و بیشتر آنها رو به فراموشی هستند. به گــزارش اَمرداد، گورَدخمههــا را کمابیش جایگاه جــای دادن پیکر مردگان با آیینهای ویــژه میداننــد و اســتودانها را جایی برای نگهداری اســتخوان مردگان در آیین مزدیسنا یا همان زرتشتی به شمار میآورند. استودانها را بیگمان باید شــاه کار مهرازی(:معماری) و نشانهی خردمندی ایرانیان دانست. همچنین روش جایگیــری اســتخوان مــردگان و آیینهــای در پیونــد با آن، نمــودی از پاس داشت چهار آخشــیج (آب، باد، خاک و آتش) بوده که نزد ایرانیان دارای ارج فراوانی اســت. از ســویی، از دیدگاه بهداشــتی و پاکیزگی و دانشوارانه(:علمــی) این روش تدفین بهترین شــیوه در جهان باستان شناخته شده است که بیانگر هوش و خردگرایی و نگرش به هستی و آفرینش در میان ایرانیان بوده است. هر چند در جهان باســتان در دیگر کشــورها همانند مصــر و میانرودان(:بینالنهرین) ما با روش گورَدخمههای سنگی آشنایی داریم، ولی روش بهرهگیری از استودانها و جایگیری آنها بر روی صخرهها و دل کوههــا با آرمان(:هدف) پاسداشت آخشیجها، نخســتین بار در میان ایرانیان مزدایی روایی پیدا میکند. اما گوردخمه و استودانهای نامیده شده(:موسوم) به «َتنگ زندان» َمرودشت در شرایط نگهداری و حفاظتی خوبی به سر نمیبرند. عوامل محیطی و بیولوژیکی (گلسنگها) در درون سنگهای اثر رخنه(:نفوذ) کرده و به آنها آسیب رسانده و همچنان رو به گســترش است. گذشت زمان و عوامل طبیعی همانند بــاد، باران و ... نیز، تاثیر خود را گذاشته و مایهی پوسیدگی سنگها شده است. یادگارینویسیها با رنگ، َخراش با اشیای نوک تیز، ریختن زباله در پیرامون این یادمان و درون استودانها از دیگر دشواریهای این یادگار ملی است. اما شــاید بدترین درد این یادمانها را بتوان دستاندازیهای(:تعرض) افراد نابخرد و فرومایه دانســت که به انگیزههای نادرست و پــوچ یافتن گنج به درون آنها دســت یافته و به بخشهایی از نگارکندها(:نقش برجســته) و آذینبندیهای(:تزیینات) زیبای اســتودانها آسیب رســانده و آنها را شکستهاند. و در واقع با این نادانی و نا آگاهیها بخشی از هویت ملی را از میان برده و نــام ننگین خود را در رویهی تاریــخ به جا گذاشــتهاند. همچنیــن این کار، آسیبهای برگشــتناپذیری(:غیرقابل جبران) را به جا گذاشــته و پیکرهی بیجان و دفاع این یادگار ملی را خدشــهدار کرده است. نبود تعیین حریم و پاکسازی گســترهی تاریخی «تنگ زندان» برای ورود و آرامش گردشگران از دیگر چالشهای پیش روی این یادمان ملی است. امــا باید پذیرفت که بزرگترین چالشــی که ایــن بازمانده و دیگر یادمانهــا با آن روبهرو هستند، رها شدن و رسیدگی نکردن مدیران و سرپرستان(:مسووالن) سازمان میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دســتی اســت. هر چند در این میــان دیگر نهادها و ارگانهای دولتی شــهری نیز با کمکهای گوناگون خود به هر روشی باید با سازمان میراث فرهنگی همکاری کنند تا بتوان به درستی از یادگارهای گذشتگان پاسداری کرد. اما گفتمانی(:بحثی) که همواره وجود داشــته و دارد و بــه یکی از چالشهای بزرگ یادمانهای تاریخی فرهنگی تبدیل شده است، گفتمان پنهان ماندن یادگارهای ملی یا همان شناسایی(:معرفی) نکردن آنها از سوی ســازمان میراث فرهنگی اســت. زیرا میراث فرهنگی به انگیزهی کمبــود بودجه و نیروی کار و برجســتهتر از همه مدیریــت ناکارآمد و در دست نداشــتن برنامهای فراگیر(:جامع) گرایشــی(:تمایل) به شناســایی و شــناخت یادمانهای تاریخی دور از دســترس و بیرون از شهر ندارد. میراث فرهنگی بر پایهی باوری نادرست و ناروا که در میان بیشتر مدیران کشور نهادینه شــده اســت، بر آن باور است که این گروه از یادمانها هرچه کمتر شــناخته شوند، از دســترس قاچاقچیان اموال فرهنگی و افراد فرومایــه و نابخرد به دور بــوده و ماندگاری بیشــتری خواهند داشت! از همین روی بیشتر یادمانهای تاریخی کشور حتا یک تابلو برای شناسایی و شــناخت بازدیدکنندگان و اندک گردشگران موجود، ندارند. سوی دیگر این داســتان، کنشگران(:فعاالن) و راهنمایان گردشــگری و به ویژه کنشگران میراث فرهنگی هســتند. ایــن کنشگران به انگیزهی گسترش پیشهی(:صنعت) گردشگری و شــناخت و شناســایی هممیهنان از تاریخ و فرهنگ خود، برآنند تا این یادگارها، به درستی و هر چه بهتر و بیشتر شناخته شوند. زیرا باور دارند تنها راه پاسداری و نگــه داری از یادمانهای تاریخی فرهنگی، شناخت همهی تودههای مردم و آگاهســازی آنان است. با این روند است که با آموزش و پاالیش فرهنــگ، میتوان آیندهای روشــن را برای یادگارهای ملی پنداشت و اجرا کرد. در این میان هرگز نباید نقش ســازندهی ســازمانهای مردمنهاد غیردولتــی یا همان َسَمنها و انجمنها را از نظر دور داشت. اما نام این سمنها، بیشــتر در حد شعار و نشان دادن آمارها بوده و حتا برخی از مدیران و نهادها هنوز به تواناییهای آنان پی نبرده و درک درســت و خوبی از این موضوع ندارنــد. برخی از مدیران میراث فرهنگی نیز تنها به ســمنها به چشم برگزاری یک نمایشگاه نقاشی، خوشنویسی و ... نگاه میکنند و شــوربختانه بیشتر سمنها هم در نبود برنامهریزی و مدیریت درست و آگاه و با دانش، گرفتار این کارها شدهاند. بههر روی تا هنگامی که سازمان میراث فرهنگی و دیگر نهادها برای شناسایی درست و بهتر یادمانهای تاریخی فرهنگی گامی ارزنده بــر ندارند، باید بینندهی آسیبرسانیهای بیشتر و حتا نابودی یادمانها نیز باشیم. هرگز نباید فراوش کرد که با شناخت و شناسایی یادمانهای تاریخی است که میتوان پیشهی نیمه جان و مردهی گردشگری را کــه تنها در حد شــعار برجای مانده اســت، گســترش داده و از بیکاری جوانان و مهاجرت آنها که در چندین ســال گذشته رو به فزونی بوده، پیشگیری کرد. به گزارش امرداد، در محوطهی تاریخی نامدار به «تنگ زندان» چهار اُستودان و یک گورَدخمه در دل کوه جای گرفته است. از ویژگیهای این استودانها و گوردخمه، آذینبندیهای تراشیده شــده، قابهای گرداگــرد اســتودانها، نیم ستونها و ســنگنگارهی آن است. دیرینگی چهار اســتودان را میتوان وابســته به دورهی اوایل ساســانی دانست و گوردخمه را که با دو نیم ستون آراسته شده اســت، باید وابسته به دورهی فراهخامنشی یا پست هخامنشی (پس از هخامنشیان) به شمار آورد. بلندترین(:مرتفع) اســتودان از پهنــهی زمین شــمارهی یک با بلندای 6 متر و کوتاهترین آن، شمارهی پنج با بلندای دو متر و 02سانتیمتر است. گوردخمه را شــمارهی یک و ستوندار نامگذاری کرده و استودان شــمارهی چهار را به انگیزهی آرایش و آذینبندیها از دیگر استودانها، ارزشمندتر به شمار آوردهاند.. این یادمان باستانی پیشتر به وســیلهی «لویی وانِدنبِرگ»، شناســایی و پژوهش شده است. این محوطه با نام «استودانهای تنگ زندان» و با دیرینگی ساســانی با شمارهی 13338 در 22 اَُمــرداد 1384 خورشــیدی به ثبت ملی رســیده اســت. این یادمان ملی در شهرستان مرودشت در استان پارس(:فارس) جای گرفته اســت. در پایان نیاز به یادآوری اســت که به انگیزهی ناشــناخته بودن و تهدیدهای پیش روی این یادمان و هم چنین نبود رســیدگی و نگرش نادرست میراث فرهنگی، از دادن نشانی بیشتر خودداری شده است. (شناسه: )35422

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.