تونل کندوان، بيمانند در تاريخ مهندسي ايران

Amordad Weekly Newspaper - - NEWS - نویسنده فرشید ابراهیمی

دانش ایرانی در روزگار ما

تونل یا داالن یک راهرو زیرزمینی اســت که تعریف همگانی ندارد؛ اما به هر روی تونلها بیشتر کمابیش دو برابر پهنایشان درازا(:طول) دارند. همچنین آنها باید از آغاز هر دهانه در همهی سویهها(:اطراف) بسته باشند. برخی از برنامهریزان شهری هر سازهی داالنمانندی بلندتر از ۶1 کیلومتر را تونل مینامند و کمتر از این را زیرگذر میدانند. همچنین شــاید هنوز بسیاری از ما نمیدانیم که ایرانیان دارای تجربهی ســه هزار سالهی تونلســازي در جهــان هســتند. کاریزهــا کــه تونلهاي جــا به جایی آب هســتند، از نــوآوری بيماننــد ایرانیان اســت. درازای برخــی از این تونلها بیــش از 0۶1 کیلومتر اســت. همچنین شــماری از این کاریزها دو اشکوبه(:طبقه) هستند. ولــی در میانهی ایــن تجربهی ســه هزار ساله شــاید روز ۷2 اردیبهشــت ‪(۶1 ۷1۳1‬ می ســال 19۳8 میالدی) برای بســیاری از هندازگران(:مهندســان) راه ایرانی جایگاهی ویژه داشته باشد. پایان ســاخت تونــل کندوان که در ســال 5۳91م(41۳1خورشــیدی) به ســبب پیوند نزدیک ایران و آلمان، با همکاری مهندســان آلمان نازی آغاز شده بود. کوه کنــدوان در بلندای(:ارتفاع)05۳۳ متری در رشــتهکوههای البــرز مرکزی اســت و بخشکنندهی ریزآبههای سرچشمههای رود کرج و رود چالوس است. گردنهی کندوان نیز در کنــار چکاد(:قله) و در کنار گذر تونل و در فراز آن، که راه فرعی کرج چالوس به هنگام بسته بودن تونل است، جای دارد. در بلندیهای 2۷00 متری روستای کندوان و در بازهی(:فاصلــهی) 90 کیلومتری جنوب چالوس جای بســیار سختگذر ساخت تونل کندوان بود. آن زمان ابزارهای امروزی برای کندن سنگ در میان نبوده اســت و باید تونل با ابزارهای ابتدایی کنده میشــد. این تونل همان زمان برای مردم روســتای کنــدوان که در همان پیرامون زندگی میکردند و نیازهای خوراک کارگــران فراهــم میآوردند تونــل کندوان نام گرفت. ولــی دیدگاه دیگری درمیان اســت که برابر با آن شــوند نامگذاری این بوده که گارگران ایــن تونل از مــردم خود روســتای کندوان بودهاند که کارکشتگی بسیاری در کندهکاری تونل داشــتهاند. هماینک نیز این روســتا به نــام کندوان در دل کوه یکــی از جاذبههای گردشگری در زمینهی خانههای دستکند (کنده شده) در دل کوه (آذربایجان) است.

کندوان یکی از روستاهای استان آذربایجان شــرقی است که در دهســتان سهند بخش مرکزی شهرســتان اسکو اســت. این روستا دارای گیرایی(:جاذبه)هــای گردشگــری فراوانی اســت کــه به انگیزههــای ریخت خانههای آن، که همانند کندوی عســل در دل کوه کنده شــدهاند، کنــدوان نام گرفته است. عسل از ارزشــمندترین فرآوردههای این روستا است. کندوان یکی از سه روستای سنگی جهان اســت که این مایهی ویژگی آن شده اســت. مهرازی روستای کندوان و جاری بودن زندگی مردم در چهارچوب بافت کهن آن یک اســتثنا در جهان است. چراکه دیگر در ترکیه و آمریکا کســی در کاپادوکیه و داکوتا زندگی نمیکند. کندوان روســتایی اســت ساخته شده در ســنگ و تنها سازهی این دهکده از ســنگها است. خانهها دارای ریخــت هرمی هســتند و بــرای دامها نیز حفرههایی در ســنگها ســاخته شده است. کندوان ســرزمینی ییالقی از رشته کوههای سهند است که چراگاههای سرسبزش عشایر بســیاری را به آنجا میکشاند. چشمهی آب معدنی کندوان نیز یکــی از جاذبههای این روســتای شــش هزار ساله اســت. آب این چشــمه با کمتریــن درصد ســنگینی برای درمان بیماریهای کلیوی بســیار ســودمند اســت. پرفســور دیوید رول باستانشناس نامدار انگلیســی در ســفر به ایران و یافتن نخســتین راه پســتی جهــان، دیرینگــی کنــدوان در این راه را یکــی از گواهیهای خود برای یکجانشــینی مردمان غارنشین و زندگــی هازمانــی (:اجتماعی) انســانها قرار داده است. در هــر روی، بر پایهی گفتههــای بومیان و ســالخوردگان، کارگران این روستا را برای کنــدن تونل کندوان در دل کوه (کندن تونل کندوان بدون ابزارهای پیشــرفتهتر کار بسیار سخت و دشواری بوده است) با یک سکه پنج ریالی که در آن زمان ارزشمند بود تشــویق میکردند و گفته میشــود در برابر هر کلنگ پول داده میشده است. این تونل میــان کرج و چالوس به درازای نزدیک دو کیلومتــر 188۳( متر) و پهنای پنج تــا هفت متــر و در بلنــدای 0۳0۳ متري کوههاي البرز اســت و ســاخت آن با ابزارهای آن ســالها، تنها سه سال به درازا انجامیــد و در این زمــان راه میان کرج و چالوس پنج ماه از ســال رفتوآمد شدنی نبود. با راهاندازی این تونل ۳1 کیلومتر از راه مرکز کرج به چالوس کاسته شد، چون پیش از این برای گذر از این راه باید کوه دور زده میشد. به سخنی دیگر، امروزه این تونل پر ترافیک، فاصلهی رفت و آمد تهران با کرانهی دریاي مازندران را کوتاه کرده اســت. فاصلهی شهر کرج تا تونل کندوان 9۷ کیلومتر است. گفتنی اســت کــه در زمان ســاختن تونل کندوان، درآمد ایران از نفت ناچیز بود و شاید ارزش ساخت سه سالهی این تونل را هنگامی بتوان دریافت کــه در دههی هفتاد (4۷۳1)، هنگامی که می خواســتند آن را پهن کنند به مدت هفت سال تونل بسته شد! تونل کندوان در دههی شــصت به انگیزهی پهنای کم، یکسویه بود و در دو سوی تونل چراغ سبز و قرمز گذاشته شده بود و راهداران بــا بهرهگیری از تلفن در دو ســوی تونل راه را کنترل و چراغها را قرمز و ســبز میکردند. در روزهای شلوغ حتا تا نیم ساعت هم زمان چراغ قرمز به درازا میکشــید و اگر ماشینی در تونل خراب میشد دشواریهای بزرگی در تونل پدیدار شد. هرچنــد این تونل در بازهای 0۶ ســاله، یک ســویه بود، امــا در گونهی خــود در تاریخ مهندســي ایران بيمانند بود. پــس از پایان نبرد هشــت ســاله و با افزایش بار راه بندان جاده چالــوس و رخدادهای ناگــوار در تونل به انگیزهی پهنای کم و تهویهی نامناســب، تصمیم به گسترش پهنای تونل گرفته شد و سرانجام در سال 1۳80 خورشیدی کار پهناور ساختن آن به پایان رسید و تونل برای رفت و آمد دوسویه گشایش یافت. شایســتهی یادآوری اســت که تونل کندوان بارها بهســازی و بازسازی شــده و سپس با نصــب و راهاندازی ســاز و برگهای ایمنی و تهویــه، این تونــل به گونهی دو ســویه بهرهبرداری شد. در هر روی چه نیک و بجا اســت، اگر از راه جاده چالوس به شمال کشور ميرویم، از آنها که تا به امــروز در این کار بزرگ پایمردی و کوششهای بسیار کرده و جان خود را فدای آسایش و آرامش مردمان کردهاند، یادی کرده و شمعی برافروزیم!

نگاهی به روستای کندوان

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.