آیین زناشویی زرتشتیان از آغاز تاکنون

گزارشی از پیوند همسری در میان زرتشتیان

Amordad Weekly Newspaper - - صفحه اول - خبرنگار امرداد آریا جوانمردی

دیرینگــی‌ســپندینه‌(:مقدس)‌بــودن‌پیوند‌ زناشــویی‌در‌آیین‌زرتشــتی‌به‌زمان‌زندگی‌ اشوزرتشــت‌باز‌م ‌یگردد‌زمانی‌که‌او‌از‌دختر‌ سوم‌خود‌پورچیستا‌م ‌یخواهد‌تا‌پس‌از‌رایزنی‌ بــا‌خرد‌خویش‌دربــار‌هی‌پیوند‌زناشــویی‌با‌ جاماسب‌بیندیشــد.‌از‌آن‌زمان‌تاکنون‌پیوند‌ زناشویی‌در‌آیین‌زرتشتی‌بر‌پای ‌هی‌وضعیت‌و‌ زمان‌دگرگون ‌یهایی‌داشته‌است‌و‌به‌شیو‌ههای‌ گوناگونی‌برگزار‌م ‌یشده‌است.‌در‌این‌گزارش‌ نگاهی‌داریم‌به‌چگونگی‌پیوند‌زناشــویی‌در‌ آیین‌زرتشتی‌و‌همچنین‌شیو‌هی‌برگزاری‌آن‌ در‌شهرهای‌زرتشت ‌ینشین.

بلهبرون و نامزدی

در‌آیین‌زرتشــتی‌پس‌از‌آشنایی‌دختر‌و‌پسر‌ آیی ‌نهای‌گوناگونی‌مانند‌خواستگاری،‌بل ‌هبرون‌ و‌نامزدی‌برگزار‌م ‌یشــود.‌«ایران‌پیرغیبی»،‌ یکی‌از‌زرتشــتیان‌کرمان،‌دربار‌هی‌چگونگی‌ برگزاری‌آیی ‌نهای‌پیش‌از‌عروســی‌در‌میان‌ زرتشــتیان‌قدیم‌کرمان‌م ‌یگویــد:‌«در‌زمان‌ خواســتگاری‌و‌تا‌زمان‌بله‌گرفتن‌خانواد‌هها‌ چیزی‌نم ‌یخوردند.‌در‌آن‌زما ‌نها‌عرو ‌سها‌به‌ زودی‌پاســخ‌آری‌م ‌یدادند‌برای‌همین‌زمان‌ خوراک‌نخوردن‌به‌درازا‌کشیده‌نم ‌یشد.‌یکی‌ دیگر‌از‌مواردی‌که‌با‌ارزش‌بود‌نظر‌پدربزرگ‌ و‌مادربزرگ‌دربار‌هی‌دختر‌یا‌پسر‌بود.» در‌میان‌زرتشــتیان‌کرمان‌آیین‌خواستگاری‌ جدا‌از‌آیین‌بل ‌هبرون‌برگزار‌م ‌یشده‌است‌و‌به‌ گفتــ ‌هی‌این‌بانوی‌کرمانی‌پنج‌تا‌هفت‌تن‌از‌ خانواد‌هی‌داماد‌برای‌«بله»‌گرفتن‌به‌خان ‌هی‌ عروس‌م ‌یرفتنــد‌و‌داماد‌آ ‌نهــا‌را‌همراهی‌ نم ‌یکرد.‌بر‌پای ‌هی‌باور‌زرتشتیان‌کرمان‌پیوند‌ نامزدی‌آیین‌بســیار‌مهــم‌و‌گاهی‌مه ‌متر‌از‌ گوا‌هگیری‌و‌عروسی‌بود.‌ایران‌خانم‌دربار‌هی‌ آیین‌پس‌از‌بل ‌هبرون‌م ‌یگوید:‌«پس‌از‌بل ‌هبرون‌ نامزدی‌برگزار‌م ‌یشود‌و‌در‌آن‌دهموبد‌عروس‌ و‌داماد‌را‌به‌یکدیگر‌م ‌یشناساند،‌این‌کار‌را‌در‌ اصطاح‌"دس ‌تب ‌هدست"‌شدن‌عروس‌و‌داماد‌ م ‌ینامند.‌به‌هم‌زدن‌نامزدی‌در‌گذشته‌بسیار‌ نادر‌بود‌و‌آن‌را‌گناه‌م ‌یدانستند‌و‌آن‌را‌"مهر‌و‌ دروج"‌م ‌ینامیدند.» آیین‌نامزدی‌در‌میان‌زرتشتیان‌یزد‌در‌سنجش‌ با‌کرمان‌کمی‌ناهمســان‌است.‌بانو‌گلچهره،‌ که‌بــه‌تازگی‌پســرش‌نامزد‌کرده‌اســت،‌ دربار‌هی‌آیی ‌نهای‌خواســتگاری‌و‌نامزدی‌در‌ یزد‌م ‌یگوید:‌«در‌روز‌خواستگاری‌با‌پارچ ‌هی‌ سبز،‌نقل‌و‌دسته‌گل‌به‌خان ‌هی‌دختر‌رفتیم‌و‌ بله‌گرفتیم.‌در‌روز‌نامزدی‌هفت‌ســینی‌آماده‌ م ‌یشــود‌و‌هم ‌هی‌جام ‌ههای‌عــروس،‌ابزار‌ آرایش‌و‌قند‌ســبز‌در‌آ ‌نها‌گذاشته‌م ‌یشود.‌ مــورد‌دیگر‌جای‌دادن‌هفت‌ســکه‌در‌کیف‌ عروس‌و‌داماد‌اســت‌که‌چهار‌سک ‌هی‌زرین‌ (:طا)‌و‌ســه‌سک ‌هی‌ســیمین‌(:نقره)‌است.‌ چاقوی‌کوچک،‌وسایل‌شخصی‌و‌کتاب‌اوستا‌ دیگر‌مواردی‌است‌که‌برای‌عروس‌و‌داماد‌در‌ سینی‌جای‌م ‌یگیرد.» یکی‌از‌آیی ‌نهای‌زرتشتیان‌در‌نامزدی‌پیشکش‌ دادن‌به‌عروس‌و‌داماد‌است‌که‌به‌آن‌« َخش‌ ‌و‌خیر»‌م ‌یگویند.‌در‌ایــن‌آیین‌خانواد‌هها‌به‌ عروس‌و‌داماد‌ســرویس‌زر‌(:طا)،‌کفش‌و‌ چیزهای‌مورد‌نیازشان‌را‌پیشکش‌م ‌یکنند. «ســرور»‌دیگر‌بانوی‌زرتشــت ‌یای‌است‌که‌ دربار‌هی‌آیی ‌نهای‌پیش‌از‌نامزدی‌و‌خواستگاری‌ زرتشــتیان‌یزد‌یادگوی ‌ههایی‌(:خاطراتی)‌دارد:‌ «پس‌از‌آشنایی‌دختر‌و‌پسر‌و‌پذیرش‌خانواد‌هها،‌ خانواد‌هی‌داماد‌به‌خان ‌هی‌عروس‌م ‌یرفتند‌و‌انار،‌ سرو‌و‌نقل‌را‌به‌عروس‌م ‌یدادند‌و‌پس‌از‌گفت‌ ‌و‌گــو‌با‌خانواد‌هی‌عروس‌با‌نقل‌کام‌عروس‌را‌ شیرین‌م ‌یکردند.» ســرور‌خانم،‌بردن‌کفش‌برای‌داماد‌را‌یکی‌ از‌کارهــای‌مهم‌در‌آیین‌نامــزدی‌م ‌یداند‌و‌ پیشکش‌سک ‌ههای‌قدیمی‌و‌قند‌و‌پارچه‌سبز‌ را‌از‌دیگر‌آیی ‌نهای‌نامزدی‌برم ‌یشمارد.‌‌ ‌‌‌‌‌‌

گواهگیری

آیین‌گوا‌هگیری‌که‌برابر‌با‌آیین‌عقد‌است‌در‌بیشتر‌ شهرها‌و‌روستاهای‌زرتشتی‌برگزار‌م ‌یشود.‌ در‌گذشــته‌عروس،‌جام ‌هی‌ســبز‌م ‌یپوشید‌ و‌تور‌و‌پارچ ‌هی‌ســبز،‌رنگ‌بر‌روی‌ســرش‌ م ‌یانداخــت.‌داماد‌کاهی‌به‌رنگ‌ســبز،‌بر‌ سر‌م ‌یگذاشــت‌که‌این‌آیین‌اکنون‌نیز‌انجام‌ م ‌یشود.‌روی‌شان ‌هی‌راســت‌داماد،‌دستمال‌ ویژ‌هی‌سبز‌رنگ‌م ‌یاندازند‌و‌روی‌آن‌کشتی‌ م ‌یگذاشتند.‌در‌برابر‌عروس‌و‌داماد،‌سفر‌های‌ گســترده‌م ‌یشود‌که‌در‌دو‌ســوی‌آن‌الله‌یا‌ چراغ‌روشن‌م ‌یگذارند.‌گلدان‌گل‌و‌سرو،‌نقل‌ و‌شیرینی،‌سینی‌پر‌از‌لرک‌و‌آ ‌نچه‌در‌سفر‌هی‌ جش ‌نخوانی‌و‌سدر‌هپوشی‌بهره‌برده‌م ‌یشود‌در‌ آیین‌گوا‌هگیری‌نیز‌به‌کار‌م ‌یرود. در‌پشــت‌سر‌داماد،‌برادر‌یا‌نوجوانی‌از‌بستگان‌ نزدیک‌م ‌یایستد‌که‌آیین‌بر‌این‌است‌دستمال‌ سبز‌بر‌ســر‌م ‌یبندد‌و‌سینی‌کوچکی‌را‌باالی‌ سر‌داماد‌نگه‌م ‌یدارد.‌در‌این‌سینی‌کتاب‌اوستا،‌ دستمال‌سبز،‌انار‌شیرین،‌تخم‌مرغ،‌قیچی‌و‌نخ‌ و‌سوزن،‌مقداری‌شــیرینی‌و‌نقل‌با‌بر ‌گهای‌ خشک‌آویشن‌و‌دان ‌ههای‌سنجد‌م ‌یگذارند.‌ بستگان‌و‌آشــنایان‌عروس‌و‌داماد‌نیز‌باشنده‌ (:حاضر)‌هســتند.‌دســ ‌تکم‌هفت‌تن‌باید‌در‌ گوا‌هگیری‌شرکت‌کنند‌تا‌گواه‌این‌پیوند‌زناشویی‌ باشــند.‌موبد‌با‌جامه‌و‌کاه‌سپید‌به‌گوا‌هگیران‌ م ‌یپیوندد‌و‌در‌کنار‌داماد‌م ‌یایستد.‌او‌با‌سرودن‌ گزید‌های‌از‌اوستا‌آیین‌را‌آغاز‌م ‌یکند. در‌میان‌زرتشــتیان‌کرمان‌آیین‌حنابندان‌هم‌ برگزار‌م ‌یشد‌و‌شب‌پیش‌از‌عروسی‌خانواد‌هی‌ عروس‌جام ‌ههایی‌را‌برای‌داماد‌فراهم‌م ‌یکردند‌ تا‌آ ‌نها‌را‌بپوشــد.‌جهاز‌آوردن‌از‌سوی‌عروس‌ بایســته‌(:الزامی)‌نبود‌و‌هر‌که‌هر‌چه‌در‌توان‌ داشــت‌به‌خان ‌هی‌داماد‌م ‌یآورد.‌ایران‌خانم‌در‌ بازنمود‌(:توضیح)‌این‌آیین‌به‌ما‌گفت:‌«عروس‌ پــس‌از‌حمام‌جام ‌های‌که‌از‌ســوی‌خانواد‌هی‌ داماد‌فراهم‌شده‌بود‌را‌به‌تن‌م ‌یکرد‌و‌جام ‌هی‌ عروسی‌نیز‌از‌سوی‌داماد‌فراهم‌م ‌یشد.» یکی‌دیگر‌آیی ‌نهای‌گذشت ‌هی‌زرتشتیان‌کرمان‌ برای‌روز‌عروسی‌پختن‌شامی‌ویژ‌هی‌عروس‌ و‌داماد‌بود‌که‌این‌شــام‌به‌خوراک‌عروســی‌ دیگر‌مهمانان‌نیز‌افزوده‌م ‌یشد‌تا‌خوشبختی‌ برای‌آ ‌نها‌داشته‌باشد.‌‌

هنگامگواهگیریعروسودامادچهمیگویند؟

موبد‌آیین‌گوا‌هگیری‌را‌ای ‌نگونه‌آغاز‌م ‌یکند: «در‌خجسته‌پیوند‌زناشــوی ‌یای‌که‌به‌روش‌ دی ‌ن‌نیک‌زرتشــتی‌در‌این‌جا‌بر‌پا‌اســت،‌به‌ خشــنودی‌دادار‌اورمزد‌رایومند‌خروهمند.‌به‌ یاری‌امشاسپندان‌پیروزگر. به‌شادی‌فروهر‌اشو‌زرتشت‌اسپنتمان. به‌گواهی‌نیکان‌باشنده‌در‌این‌جشن.» و‌ســپس‌موبــد‌در‌ادام ‌هی‌ســخن‌خود‌از‌ عــروس‌م ‌یپرســد:‌«من‌که‌موبد‌هســتم‌ از‌شــما‌(نام‌عروس)‌دخت‌(نــام‌مادر‌و‌پدر‌ عروس)‌م ‌یپرســم‌که‌(نام‌دامــاد)‌پور‌(نام‌ مــادر‌و‌پدر‌داماد)‌را‌بــه‌داد‌و‌آیین‌دین‌وه‌ مزدیســنی،‌به‌ه ‌متنی‌و‌ه ‌مروانی‌و‌همسری‌ خود‌می‌پذیرید؟» در‌ســومین‌بار‌طرح‌این‌پرسش،‌عروس‌بله‌ م ‌یگوید‌و‌شــرک ‌تکنندگان‌ه ‌مآوا‌و‌شادمانه‌ «هابیرو‌شاباش»‌م ‌یگویند‌و‌کف‌م ‌یزنند.‌ پــس‌از‌آن‌نوبــت‌پرســش‌موبــد‌از‌داماد‌ فرام ‌یرسد.‌که‌پرسش‌باال‌از‌داماد‌نیز‌پرسیده‌ م ‌یشود.‌داماد‌نیز‌در‌پاسخ‌موبد،‌آری‌م ‌یگوید. موبد‌پس‌از‌آن‌در‌دنباله‌م ‌یگوید: «به‌خجســتگی‌و‌فرخندگــی،‌من‌و‌هم ‌هی‌ وهان‌ایــن‌انجمــن،‌از‌اورمزد‌دانــا‌و‌توانا‌ آرزومندیم‌که‌به‌این‌پیوند‌زناشویی،‌پایندگی،‌ پویندگی،‌پویایی،‌مهر‌و‌شــادمانی‌همراه‌با‌ افزونــی‌فرزندان‌نیک‌و‌خواســت ‌هی‌فرارون‌ (حال)‌شــاد ‌یآور،‌دیرزیوشــنی‌و‌سرانجام‌ نیک‌ارزانی‌بدارد.»

اندرزهای موبد در آیین گواهگیری

موبد‌در‌دنبال ‌هی‌آیین‌گوا ‌هگیری‌اندرزهایی‌را‌ به‌عروس‌و‌داماد‌م ‌یدهد‌که‌باید‌آ ‌نها‌را‌در‌ زندگانی‌به‌کار‌گیرند‌تا‌زن‌و‌شوهر‌زرتشتی‌ شناخته‌شوند. نخست‌ستایش‌و‌نیایش‌آفریدگار‌هست ‌یبخش‌ اســت.‌دوم،‌پایبندی‌به‌پیامبری‌اشوزرتشت‌و‌ دین‌زرتشتی‌اســت.‌سوم،‌برگزاری‌آیی ‌نهای‌ ویژ‌هی‌درگذشــتگان‌و‌برپایی‌گهنبار‌اســت.‌ چهارم،‌برگزاری‌آیی ‌نهای‌یادبود‌درگذشتگان‌ اســت‌و‌همچنین‌یــاری‌به‌نیازمنــدان،‌زیرا‌ خشنودی‌روان‌و‌فروهر‌مینویان‌در‌انجام‌کار‌ نیک‌از‌سوی‌گیتیان‌است. پند‌پایانی‌نیز‌همراه‌داشــتن‌ ِسدره‌و‌ ُکشتی‌ اســت‌زیرا‌این‌دو‌نماد‌پیروی‌از‌آیین‌راستی‌ اســت.‌همچنین‌موبــد‌از‌عــروس‌و‌داماد‌ م ‌یخواهد‌تا‌فرزندان‌خود‌را‌ســفارش‌کنند‌تا‌ به‌هنگام‌خردمندی‌و‌پذیرفتن‌آیین‌راســتی،‌ ســدر ‌هپوش‌شــوند‌و‌به‌ســتایش‌و‌نیایش‌ اورمزد‌بپردازند.‌ در‌گذشته‌زرتشــتیان‌به‌در‌خان ‌ههای‌دوستان‌ و‌آشنایان‌رفته‌و‌مهمانان‌را‌دعوت‌م ‌یکردند.‌ ســرور‌خانم‌در‌ای ‌نباره‌م ‌یگوید:‌«خانواد‌هی‌ عــروس‌و‌داماد‌نقل‌ســپید‌را‌در‌کیســ ‌هی‌ پارچ ‌های‌که‌دولوگ‌نامیده‌م ‌یشــود،‌گذاشته‌ و‌مهمانــان‌را‌دعوت‌م ‌یکردنــد.‌در‌برخی‌از‌ محل ‌ههای‌زرتشت ‌ینشــین‌ماننــد‌«مری ‌مآباد»‌ تمامی‌زرتشــتیان‌به‌عروسی‌خوانده‌م ‌یشدند‌ اما‌در‌محل ‌هی‌قاســ ‌مآباد‌تنها‌خویشاوندان‌به‌ عروسی‌دعوت‌م ‌یشدند.»‌ گفتنی‌اســت‌در‌آیین‌زناشویی‌زرتشتیان‌این‌ ویژگی‌از‌آغاز‌بوده‌اســت‌که‌طاق‌آســان‌ نیست‌و‌چندهمسری‌روا‌نیست.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.