بیتنمای شاهنامهی فردوسی بر پایهی سه چاپ ارزشمند

Amordad Weekly Newspaper - - News - گزار‌شگر آناهید خزیر

«بیتنمای شــاهنامهی فردوسی، برپایهی چاپهای مسکو، ژولمول و چاپ یکم دکتر خالقی مطلق» به کوشش علی محمدرضایی جواهری گردآوری شده و از سوی انتشارات اطالعات چاپ شده است. دکتر میرجاللالدین کزازی بر این کتاب دیباچهای نوشته است. «بیتنمای شــاهنامهی فردوســی» در دو بخش گردآوری شــده است: بخش یکم بر پایهی چاپهای مســکو ژولمــول و دکتر خالقیمطلق گردآوری شــده و بخش دوم بر پایهی نامهی باستان و شاهنامهای با ویرایش نوآیین و دانشــورانه از استاد میرجاللالدین کزازی و چاپ سوم شاهنامه به کوشش استاد دکتر محمد دبیرسیاقی گردآوری شده است. این کتاب دربرگیرندهی همهی بیتهای متن و حاشیهی چاپهای: مسکو، خالقیمطلق و متن ژولمول اســت (ژولمول حاشیه ندارد) و به همین شوند (:دلیل) «بیتنما» نامگذاری شده و نشاندهندهی همهی بیتهای اصیل و افزوده شده است که در دستنویسهای معتبر بهدستآمده از سوی ویراستاران شاهنامهپژوه از آن بهره گرفته شــده اســت. همچنین با نگرش به سنجههای (:معیارهای) دانشورانه بیتها را در متن و حاشیهی شاهنامهها جای دادهاند. برای نمایاندن نشــانیهای هر بیت، چه در حاشــیه و چه در متن، از سوی چپ، نخست شمارهی پوشینه (:جلد) آمده است، پس از آن شمارهی رویه (:صفحه) و سپس شمارهی بیت در متن یا حاشیه آورده شده است. اســتاد کــزازی در دیباچــهی کتــاب چنین نوشته اســت: « ...کارایی و دالرایی شاهنامه تا بدان پایــه نیرومند و ورجاوند بوده اســت که ایرانیان، از ســالیان خــردی، بدان گوش فرامیداشتهاند و در سالیان بالیدگی و برنایی، یا روزگار میانســالی و شکستهبالی یا سالیان خمیدهباالیــی و پشــتدوتایی، بدان هوش برمیگماشــتهاند؛ زیرا میانگاشــتهاند که هر ایرانــی را، در هر زمــان از زندگانی، به ویژه ایرانی هژیر و خویشتنشــناس و فرخندهویر، را هیــچ گریــز و گزیــر از پیونــدی پایدار و گسستناپذیر با این دفتر جانپرور داد و دلیری و دانایی نیست؛ دفتری برین و هوشآفرین و گوهرین که هم یاد را، بدانسان که میباید و میبرازد، با آگاهی و روشنراهی، میآموزد هم نهاد را، با آتشی مینویی و فراسویی، میافروزد که آتش مهر میهن است؛ آتشی با سپندترین و پیراستهترین فروغ از تیرگیهای ُدرَوندی و دروغ؛ آتشــی که هرگز نمیمیرد و هیچ زمان، خاموشی نمیپذیرید و فراموشی نمیگیرد؛ آن نوش آذرفروین که راز آشنای شیراز را، به پاس آن، در دیــر مغان گرامــی میدارند؛ زیرا او را آتشانگیزی میشمارند سرکش و سایهستیز و یگانه را پروا و پرهیز، درآورد و آویز با هر آنچه نشان از تباهی و تیرگی میتواند داشت. رویکرد پرشــور ایرانیان به شنودن و خواندن شــاهنامه که از آغاز پیدایی این بهیننامهی باستان تاکنون همواره شکفته و شاداب پاییده اســت، انگیزهای نیرومند بوده اســت که در هزارهی گذشته که میتوان به شایستگی آن را هزارهی شاهنامه نامید، صدها برنوشته از این شاهکار بیمانند به دست داده شود. پرشماری این برنوشــتهها و خامدســتی و کمدانشی و شــتابزدگی برنویســان نیز، از سویی دیگر، مایهی دگرگونیها و فزود و کاستهای بسیار در بیتهای آن شــده است و شاهنامهپژوهان و ســخندانان را واداشــته اســت که در ویرایش این نامهی گرانمایهی برینپایه بکوشــند. در این روزگار نیــز، این تالش خجســته چندین بار به سامان و سرانجام رسیده است و شــاهنامههایی ویراسته به دست داده شده است که هیچیک از آنها به یکبارگی با دیگری همســان و همساز نیســت، نه در ریخت و پیکرهی بیتها نه در شمار آنها. از این روی، یافتن بیتهای شــاهنامه که در پژوهیدن و بررسیدن این رزمنامهی روانپرور که نیز در پیوســتهای است نیک درازآهنگ و دامانگستر، کاری اســت، از سویی ناگریز و بایسته و از سوی دیگر، بس رنجبار و دشوار. زیرا اگر بیتیابی هم برای شاهنامه فراهم آمده است، تنها یک چاپ از آن را دربر دارد. از آن اســت که فراهمکرد بیتیابی فراگیر که همهی چاپهای ویراســتهی شاهنامه را دربر داشــته باشــد، کاری است که هر آینه بدان دســت میباید یازیــد و آغازید. خوشــبختانه یکی از شــیفتگان شاهنامه، علی محمدرضایی جواهری، کمر کوشایی بر میان بســته است و نســتوه و پرتالش، بدیــن کار توانکاه شکیبشــکن آغازیده است. دستاورد کار ارزشمند او پوشینه و دفتر نخســتین از بیتنمای شاهنامه است که بر پایهی ســه چاپ فراهم آورده شده است و پدیدآور آن نوید داده اســت که در دفتری دیگر، بیتنمای چاپهایی دیگر از شاهنامه را فراپیش خواستاران بنهد.»

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.