سنایی و تاثیرپذیری از ارداویرافنامه

Amordad Weekly Newspaper - - News -

«تاملی در تمثیلگرایی ســنایی در سیرالعباد» از مجموعه درسگفتارهایی دربارهی ســنایی با سخنرانی دکتر حسن بلخاری در مرکز فرهنگی شــهر کتاب برگزار شد. حســن بلخاری درباره راین (:دلیل) گزینش «سیرالعباد» برای موضوع سخنانش گفت: سنایی مثنویهای دیگری هم دارد که به نام او مطرح است مانند «عقلنامه». «سیرالعباد الی المعاد» بیگمان ازآن سنایی است. باید به این مساله اشاره کنم که آیا سنایی متاثر از ارداویرافنامه بوده اســت؟ نامورترین نوشتار دربارهی ســفر روان در جهان را میتوان بخش پایانــی بخش «دهم کتاب جمهــور» افالتون دانست؛ داستان جوانی که در یکی ازجنگهای یونانی میمیرد. پس از پایان جنگ کســانی که کالبد مردگان را گردآوری میکنند، کالبد او را هم مییابند و میآورند برای سوزاندن، غسل، کفن و آماده شــدن برای خاکسپاری که ناگهان جوان زنده میشود و جریان سفر روحانی خود را بازگو میکند. گفتمان (:بحث) مهمــی در تاریخ ادبیات مطرح شــد که آیا داســتان افالتون متاثر از نوشــتار زرتشتی ارداویرافنامه اســت؟ چون در داستان ارداویرافنامــه هم گشــتوگذار روح در جهان برزخ وجود دارد. این پرسش دربارهی تاثیرپذیری افالتون رد میشود و راین (:دلیل) آن این است که ارداویرافنامه در ســدهی ۹ میالدی نوشته شده است، یعنی شــارینش (:تمدن) اسالمی در ورود به ایران دین زمزدیســنا را در جرگهی اهل کتاب دانســت. از دیدگاه اسالم دینهای الهی سه تا بودند: مسیحیت، یهودیت و مزدیسنا. اگر شارینش (:تمدن) اسالمی به اهل کتاب برخورد میکرد امکان بازنشــر کتابهای دینیشان را فراهم میکرد. به همین راین (:دلیل) بســیاری از کتابهــای زند و پازند در دورهی اســالمی نوشته شــده اســت که یکی از آن کتابها نیز ارداویرافنامه اســت. کتاب افالتون در سدهی چهارم یا پنجم پیش از میالد نوشــته شده که با ارداویرافنامه فاصلهای کما بیش ۰۰4۱ سال دارد، پس تاثیرپذیری ناشدنی است. بــر پایهی بازگفتهــای (:روایتهــای) متقن تاریخی اوســتا به یونانی ترجمه شــده بود و در آکادمی افالتون اوســتا وجود داشته است و در میان شــاگردان افالتون و درآکادمی وی دو تن زرتشتی بوند. کتاب «اســتفان پانوسی» بسیار مهم است و در تاثیر جهانبینی ایرانی بر افالتون گفتمان مهمی دارد. ما نمونهی سفر روحانی مانند کمدی الهی دانته در نوشــتارهای فیثاغورسی ندیدهایم. فیثاغورس در میانرودان (:بینالنهرین) شــاگرد «زارتاس» زرتشــتی بوده و مهمترین حکیم موثر بر جهان و جان افالتون اســت. در این زمینه به دنبال ردپای دیگری هستیم که آن «هادختنســک» است. امروزه این نوشتار مهم را پیوست یشتها آوردهاند که در کتاب اوستای جلیل دوستخواه و ابراهیم پورداوود تصحیح شده است. اوستا پنج بخش است. یسنا، یشتها، ویسپرد، خرده اوستا و وندیداد. یسنا ۲7 هات دارد. کشتی به کمربند زرتشــتیای میگفتند که موبدان مانند زنار مســیحی به کمر میبستند. از ۲7 هات 7۱ سروده جدا چاپ میشــود که آن را گاتاها نامیده میشود. گاتاها در زبان سانسکریت و اوستای باستان میشود سرودهها که ویژهی اشو زرتشت است. رد پای داستان گشت و گذار روان را میتوان در کتاب هادختنسک دید. بخش دوم اوستا، یشتها پیوســتی دارد به نام هادختنسک. میتوان گفت هادختنسک نخستین سفر روان را مطرح میکند و سیرالعباد سنایی هم این سفر را بازگو میکند. هادختنســک بر پایهی دینکرد ششمین نســک از هفت نســک گاهانی اوســتای ساسانی را پدید میآورده است. چکیدهای از این نسک در دینکرد آمده که بسیار کوتاه و انتزاعی است. گویا این نسک دربرگیرندهی ۳ بخش و ۳۳۱ بند بوده و با زند (:تفاسیری) دربارهی دعای اهونور آغاز میشــده است. نوشــتار تکههــای هادختنســک در دو دستنویس با اصلی مشــترک وجود دارد که از نگر (:نظر) ســنت دستنویسی اوستا دیرینگی شــایان توجهی دارد. این دو تکه از نگر درونمایه با یکدیگر اختالف بسیاری دارند: یکی بر کارایی و نیروی دعای اشــم وهو پافشــاری دارد و دیگری از سرنوشت روان پرهیــزکار و گناهــکار پس از مرگ سخن میگوید. دعای اشم وهو کما بیش دویســت بار در اوســتا تکرار شده و آرمان این بازگویی فراخواندن اشــه، یعنی راستی و ســخن راستین، اســت. بهویژه راستی و حقیقتی کــه دین زرتشــت آن را عرضه میکند. زرتشــت نخستین کسی است که نماز اشم وهو را میگزارد و با نماز اهونور و اشم وهو اهریمن را میسوزاند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.