آزادی، نمایی جاودان برای ایران

به مناسبت چهلوهفتمین سال بازگشایی برج شهیاد (آزادی) 20 مهر 1350

Amordad Weekly Newspaper - - News - نویسنده

در نیمهی دوم دههی 40 خورشــیدی ایران سرمســت از دالر نفت، دروازهاش را به روی جهان گشــوده بود و شــاه که از تالطمهای سیاســی نخســتین حکومتش گذر کرده بود میخواســت توانایی خودش و ایران را به رخ جهانیان بکشــد، از این رو بــه فکر برگزاری جشنهای 2500 ســالهی شاهنشاهی ایران افتاد و طرح بنای یادمانی از حکومت خودش را که باور (:اعتقاد) داشــت گامهی (:مرحله) گذر ایران از دروازهی شــهریگری (:تمدن) بزرگ ایران اســت را به هماورد (:مســابقه) گذاشــت. دروازهی نوین، که روانشــاد بهرام فرهوشــی - ایرانشناس زرتشــتی - آن را «شــهیاد» نامید، میبایســت نــه تنها بنای یادبــود دوران پهلــوی، بلکه یــادآور نام و جایگاه پادشاهان گذشــته امپراتوری بزرگ ایران باشد. در ســال 5431خورشیدي طرح یک نماد شناســهی (:معرف) ایــران، میان مهــرازان (:معماران) ایراني که در ســنجش ملی بود به مســابقه گذاشته شد، که سرانجام مهنــدس حســین امانــت، زادهی (:متولد) 1321 خورشــیدی در تهران، جوان 24 ساله و دانشآموختــه از دانشــگاه هنرهای زیبای تهران که در آتلیهی روانشاد سیحون آموزش دیده بود برندهی این هماورد شــد. سرانجام این بنای یادبود در ســال0531 خورشیدی با باشــندگی (:حضور) نمایندگان ملل گوناگون در آیین باشکوهی بازگشایی شد.

ویژگیهای بنا

عملیات ســاخت برج در 11 آبان سال 1348 خورشــیدی آغاز شــد و پس از 28 ماه، کار ســاخت بــرج در 24 دی 1350 پایان یافت. اندیشهی بنیادین (:اصلی) طرح، چهار تاقی، الگــوی ازلی مهــرازی ایرانی اســت. چهار ستون و ســتبر (:قطور) افراشته که با گنبدی چهار بخشــی پوشانده میشــوند. در شهیاد، ستونها در، ســامانهی (:سیستم) پیچیدهای از خمیدگیهــا تاب برمیدارند باال میروند و سرانجام به فضای میدان (:محوطه) مانندی در باالترین نقطه به هم میرسند. نقشه برج شهیاد چهار ستون یا در واقع چهار پشت بند را نشان میدهد که مستطیل شکل نیستند بلکه شکلی پیچ خورده دارند. نقشهی میدان (:محوطه) از آسمانهی (:سقف) مسجد شــیخ لطفاهلل برگرفته شده اســت، با این دیگرگونی(:تفــاوت) که به جاي یک پرهون (:دایــره)، در این میدان دو بخش از دو بیضی با کانونهای دیگرگون وجود دارند. نوارهایی از کاشی فیروزهای رنگ، توده بزرگ ستونها را میشــکافند و به آن ســنجهای انســانی میدهند. خمیدگیهای باریکی که این نوارها روی ســتونها به وجود میآورند، اوج گرفتن به آســمان را القا میکنند و نشــان میدهند کــه بر پایــهی نظم راز و ریاضی شــمارش شــدهاند. با توجه به اینکه ریزبینی بســیاری در شــمارشهای راز و ریاضی بنا از دید نظم طبیعی انجام گرفته اســت ایــن رمز و راز را باید از ویژگیهای هندســه اســالمی شمرد. نمودارسازی (:طراحی) پنجرههای باالی بنا، یادآور برجهای ســلجوقی یا غزنوی است و بیشتر آن را با برج طغرل میسنجند. مهندس امانت با هوشــمندی، آنچه را که در بلندا (:ارتفاع) نمیتوانســت به دست آورد، با گسترش افقی ســتونها و بزرگی (:عظمت) شــکلهای توخالی بخش پایین جبران کرده اســت. نماهای شــمالی- جنوبی و خاوریباختــری به روی هم رفته ناهمگون اســت. در محــور خاوری-باختری که محور بنیادین (:اصلی) از فرودگاه به شــهر است، گشودگی تاق نما بی کموکاست (:کامال) سخاوتمندانه و برگرفتــه از تاق کســری کــه در روزگار ساســانیان دروازهی ورودی کاخ تیســفون بوده و به شــکل تاق ســهمی نمودارسازی شــده، با این دیگرگونی که تاق نمای شهیاد در رســیدن به زمین گســتردهتر میشود. اما نکتهی در خــور (:جالب) نگرش در مورد این تاق، این اســت که کنارههای تاق در رسیدن به زمین کمکم پهنتر میشوند. تونل ورودی بنیادین خود شــاهکار مهندســی سازه است. روبــهروی در ورودی بنیادین، راهروی تونل مانندی به نــام «گذرگاه پیشــینیان» جای گرفته که بر دیوارهایش چهار ویترین بزرگ (:عظیم) به چشــم میخورد. در پایان ورودی آغازین، کتابخانهی میانگاه (:مرکز) و در ادامه راهروی شمالی کتابخانه بخش اداری ساخته شده است که بیش از 50 هزار نسک (:کتاب) را در خود جای داده است. بی هیچ گمانی میتوان برج شهیاد را بهترین نماد برای ایران دانست. نمودارسازی (:طرح) کلی این بــرج همانند چهارتاقیهای پیش از اســالم (در روزگار ساسانی - شــیوه پارتی) است. از جمله شکلهای برجسته در هر یک از دو نمای بنیادین این برج، دو قوس سهمی و جناغی اســت. قوس جناغی بر فراز قوس ســهمی جای دارد و این دو قوس با خطهای رسمی بندی دورهی اسالمی به یکدیگر پیوند (:مرتبط) داده شدهاند. قوس سهمی نمادی از قوسهای رایج در روزگار اشــکانی و بهویژه روزگار همایونی ساسانی که بهترین نمونهی آن تــاق کســری در عراق اســت. آمیزش (:تلفیــق) مهرازی پیش و پس از اســالم با مهرازی امروزین بنایی بیمانند (:منحصر به فرد) را پدید آورده است و میتوانید ته رنگها و رگههای تاریخی و مهرازی ســنتی گذشته ایرانی را هم در آن دید. در باالترین سطح برج، گنبد زیبایی از میان فرم هشت ضلعی پشتبام بیرون زده که در حقیقت از اشــکوب (:طبقه) ســوم برج در بلندای 33 متری آغاز و تا باالی پشتبام در بلندای 46.25 متری دنباله دارد. این گنبد که با کاشــیکاری بسیار زیبایی به رنگ فیروزهای پوشانیده شده، به نوعی برگرفته از گنبدهای رک در مهرازی آرامگاه و امامزادهها است. گنبدهایی همچون گنبد رادکان در گرگان، گنبد قابوس در گلستان و گنبد مسجد خانقاه در فارس. بر سطح فضای سبز پیرامون این برج خطوط گره چینی اســالمی به مانند نقوش زیر گنبد مسجد شــیخ لطفاهلل در اصفهان به گونهای ناهمســان از تکرار گذشــته به زیبایی نقش بســته اســت و طراحی میدان (:محوطه) و فوارهها در میدان بــر پایهی الگوی باغهای ایرانی اســت و میتوان اینگونه نمایاند که آمیزهی شــیوهی پارتی و اصفهانی در کالبد یک تندیــس نوین بــرای دروازهی ورودی پایتخت به گونهای شــاعرانه و پرکشــش به ســامان (:نظم) کشیده شــده است. این برج هماکنون به عنوان نماد شــهر تهران و ایران در درون و برون از کشور و به عنوان نقطهی عطفی در تهران خودنمایی میکند. مهندس حســین امانت توانســت با آفرینش بیهماننــد خــود بــا هوشــمندی کامل از دیرینهتریــن و بنیادیترین مهــرازی تاریخ ایران باســتان یعنی تاق کســری به نماد و شــاهکاری دســت یازد که شــکوه و بزرگی (:عظمت) ورجاوند (:بلندپایه) روزگار ساسانیان را دوباره زنده (:احیا) و فرآ یادآورد و آنچه که از چشمگیری ارزشمندی برخوردار است این که هیچ نمونهی همانندی را در هیچ کجای جهان نمییابید که همانند این ســازه باشد. اکنون این ســازهی فرســوده از گذر زمان و رنجیده از بیمهری کســان خــود را نیازمند بازآرایی بهســازی (:مرمت) میداند تا برای همیشه نمادی جاودان برای ایران سربلندمان بمانــد. ای کاش چهرادهایی چون حســین امانت همچون ستارههایی پرفروغتر از دیروز ســر بر میآوردند و میدرخشیدند. این میدان تاریخی - فرهنگی با شــماره 1008 در دی ماه 1353 خورشیدی در سیاههی (:فهرست) یادمانهای ملی ایران به ثبت رسیده است.

* کارشناس معماری بننامهها: 1-نگاهی به پیدایی معماری نو در ایران نوشــته دکتر سیروس باور 2-سبکشناســی و مبانی نظــری در معماری معاصر نوشته دکتر وحید قبادیان 3-میراث معماری مدرن ایران نوشته اسکندر مختاری 4-معماری معاصر ایران نوشته امیر بانی مسعود

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.