ه ونقشدول ن سیا تهای چایست؟ اقتصادتاسرميکتتدراقضكسسيکلاهن ياينترنتي

Asre Ertebat - - تحليل -

تاكسيهاياینترنتي در مدت زمانياندك باانبوه حمایتهای پیدا و پنهان دولتیها و نهادهایی كه در آنها سرمایهگذاری كردند، توانستند با وجود ابهامات متعدد قانونی و مجوزی در كار خود و البته بدون هیچ دستانداز و مزاحمتی رشد سریعی را تجربه كنند. این كسبوكارهای واســطهگر و خدماتی كه صرفا نحوه ارایه سرویس آنها الکترونیکی شده است، اگرچه از جهات مختلفی همچون سهولت و ارزانی دسترسی مردم به خدمات حملونقل، ایجاد شغل، حمایت از سرمایهگذاری، نوآوری! و توجیهاتی از این دست، مورد حمایت دولتیها هستند، اما این یک روی سکه حمایت از این كسبوكارها هستند. البته اكنون رفتهرفته آثار و تبعات اقتصادی دیگری كه البته دولت نیز از جمله ذینفعان آن بهشمار میرود، از تاریکی خارج شده و در حال روشن شدن است؛ موضوعی كه در ادامه خواهید خواند. فارغ از بحثهایی كه پیرامون این اســتدلالها وجود دارد، اما این سکه روی دیگری نیز دارد كه هیچیک از مسوولان دولتی و حامیان این كســبوكارها صحبتی درباره آن نکرده و احتمالا نخواهند كرد. برای مثال، هیچكس به كسبوكار دهها هزار راننده تاكسی و آژانس كهبه شکل شبانهروزی و تنها از این راه مشغول كسب درآمد بوده و محدودیتهای زیادی نیز متحمل میشوند، اهمیتی نمیدهد. در این گزارش قصد داریم به اقتصاد تاریک یا در سایه كسبوكارهای الکترونیکی واسطهگر ارایه خدمات حملونقل در ایــران و بهویژه در پایتخت كشور بپردازیم كه با سیاستهای كلی نظام در عرصه حملونقل در تناقض است.

تاکسيهاي اينترنتي و افزايش مصرف سوخت

آغاز به كار تاكسیهای اینترنتی در ایران تقریبا مصادف شد با تکنرخی شــدن بنزین و البته حذف پرسروصدای كارت سوخت؛ طرحی كه برای هر خودروی شخصی سقف مشخصی از مصرف بنزین در ماه را ایجاد میكرد و به این ترتیب هدف آن كاهش مصرف ســوخت، كاهش آلودگی هوا، كاهش ترافیک و افزایش استفاده از وسایل حملونقل عمومی بود. اگرچه نمیتوان به شکل قاطع و مستقیم علت حذف كارت سوخت را با رونق كار تاكسیهای اینترنتی مرتبط دانست، اما در دولت یازدهم )دولت قبل( كارت سوخت حذف شد و تلاشهای نمایندگان مجلس برای بازگرداندن این طرح بزرگ و مهم بینتیجه ماند. اكنوناگرچه كارت سوخت وجود دارد، اما به واسطه مخالفت دولت، كسی ملزم به استفاده از این كارتها نیست و پساز سالها تلاش برای كاهش مصرف سوخت، حالا استفاده از بنزین نیز نامحدود شده است. به این ترتیب تاكسيیابهاي اینترنتي توانستند با استخدام هزاران راننده با خودروهای شخصی، هرچند در یک سمت قضیه یافتن تاكســي ارزان را میسر كردند، اما به هر روي موجب افزایش مصرف سوخت در كشور شدهاند. شاید تا پیش از این كم نبودند افرادی كه بهندرت از آژانس و خودروهای دربستی برای حملونقل استفاده میكردند و به واسطه هزینههای تقریبا بالا، ناچار به استفاده از وسایل حملونقل عمومی اعم از تاكسی، اتوبوس یا مترو بودند، اما حالا بخش قابل ملاحظهای از این افراد نیز به جمع كاربران تاكسیهای اینترنتی اضافه شدهاند. این موضوع را بهســادگی میتوان در هر خانواده تهرانی مشاهده كرد كه یک یا چند عضو آن خانواده به جمع كاربران خودروهای دربستی اینترنتی اضافه شدهاند. طبیعي است كه

باتوجه به نبود آمار دقیق از میزان مصرف سوختتوسط تاكسيهاياینترنتي، اینکه چقدراین تاكسيها بر افزایش مصرف سوخت نقش داشتهاند مشخص نیست؛ اما آمار نشان ميدهد كه همزمان با افزایش استفاده مردم از تاكسيهاي اینترنتي، میزان مصرف بنزین هم در كشور افزایش داشته است. طبق آمار موجود، میزان مصرف بنزین از ابتدای سال 95 كه فعالیت تاكسيهاي اینترنتي تازه در كشور مورد توجه قرار گرفته بود، تا پایان آبانماه این سال در مقایسه با همین بازه زمانی در سال 9۴ كه اســتفاده زیادي از تاكسيهاي اینترنتي نميشد، رشدی چهار درصدی در تهران داشته است. همچنین متوسط مصرف روزانه بنزین در شهریورماه سال 96 و همزمان بااوج گرفتن فعالیت تاكسيهاياینترنتي به ۸۸ میلیون و ۲۰۰ هزار لیتر رسیده كه این میزان مصرف بنزین نسبت به متوسط مصرف در مدت مشابه سال گذشته ۲/9 درصد رشد را نشان میدهد. طبیعياست كهافزایش مصرف بنزین بااصلاحالگوي مصرف كشور كه یک اولویت اساسي كشور است منافات داشته و همچنینافزایش مصرف سوخت خواهناخواهافزایش آلودگي هوا را نیز در پي دارد. اما به هر حال دولت از افزایش فروش بنزین نفع میبرد؛ چراكه اگر جز این بود، كارت ســوخت حذف نمیشد و تاكسیهای اینترنتی رونق و حمایت امروز را نداشتند.

تاکسيهاي اينترنتي و افزايش آلودگی هوا

افزایش مصرف بنزین مساوی با افزایش آلودگی هواست. اگرچه تاثیر تاكسیهای اینترنتی بر آلودگی هوا بهوضوح قابل ارزیابی نیست و نیازمند یک مطالعه حاكمیتی و دقیق است، اما به هر حال نمیتوان هیچ نقشی هم برای افزایش آن در نظر نگرفت. تاكسيهاياینترنتي عموما با یک و نهایتا دو مسافر سفرهاي شهري خود را به انجام ميرسانند كه این تعداد حتي از تعداد مسافران تاكسيهاي خطي سنتي نیز بهمراتب كمتر است. همانطور كه ذكر شد، از سوي دیگر ارزان و در دسترس بودن تاكســيهاي اینترنتي باعث شــده بســیاري كه تا پیش از این از وســایل نقلیه عمومي استفاده ميكردند نیز ترجیح دهند كه براي جابهجایي در ســطح شهر قید وسایل عمومي حملونقل را زده و از خدمات تاكسيهاي اینترنتي بهره ببرند. نکته جالبتر آنکه در حال حاضر استفاده از تاكسيهاي اینترنتي در برخي موارد اگر دو مسافر وجود داشته باشد، حتي از نرخ استفاده از تاكسي عادي هم كمتر تمام ميشود و طبیعي است كه افراد خواهناخواه به استفاده بیشتر از این ابزار روی خواهند آورد. نتیجه مشــخص كاهش استفاده از وســایل نقلیه عمومي و افزایش استفاده از تاكسيهاي اینترنتي نیز عملا افزایش آلودگي هوا خواهد بود. بهتازگي رییس كارگروه ســلامت هوای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از مرگ ۴ هزار و ۸۱۰ نفر از ساكنان تهران براثر آلودگی هوا در سال 95 خبر داد. با این وجود اما

نرخ پایین كرایه تاكسيهاي اینترنتي باعث شده كه بسیاري جابهجایي با تاكسيهاي اینترنتي را به صفهاي ســنگین مترو و اتوبوس ترجیح دهند و عملا با استفاده از تاكسي اینترنتي یا همان خودروي تکسرنشین بر آلودگي هواي تهران و سایر كلانشهرهاي كشور بیفزایند. جالب است بدانید كه در شــش ماه نخست سال گذشته تهرانيها فقط ۱۱ روز هواي پاك را تجربه كردند.

تاکسيهاي اينترنتي و افزايش ترافیك

كاهش استفاده از وسایل حملونقل عمومی اگرچه برخلاف سیاستهای كلان، ترافیک و آلودگی هوا است، اما با شروع فعالیت تاكسيهاي اینترنتي در عمل رقم خورده است. آمار منتشره در یکي از تاكسيهاي اینترنتي نشان ميدهد كه در سالهاي9۴ و 95، بیش از 5 میلیون سفر از طریق بستر این اپلیکیشــن صورت گرفته و تعداد كل سفر انجامشده تا سال 95 نیز۱۷۰ هزار و ۳۸۳ ساعت بوده كه معادل ۱9 سال سفر مداوم است. از سوي دیگر یکي از تاكسيیابهاي اینترنتي اعلام كرده در سه سال گذشــته، بیش از ۱۰۰ میلیون سفر را به انجام رسانده است و نزدیک به ۱5۰

هزار نفر راننده دارد. میزاندقیقترافیکایجادشدهتحتتاثیرتاكسيهاي اینترنتي اگرچه در عمل قابل اندازهگیری نیست، اما آماري كه یکياز همین تاكسيهاياینترنتي اعلام كرده گویاي آن است كه در دو سال قبل در مجموع چیزي حدود ۲۴ میلیون كیلومتر سفر و به قولی معادل ۳۰ بار رفت و برگشت به ماه، 5۸۱ بار دور كره زمین، ۱۳ هزار بار رفت و برگشت تهران مشهد تحت نظر این تاكسي اینترنتي طی شده است! جالب آنکه در میان مسافراناین تاكسيیاب نیز یکی از مسافران ركورد ۱5 سفر در هر روز را در اختیار خود دارد كه گویاي وضعیت نگرانكننده، افزایش استفاده از تاكسيهاي اینترنتي به جاي وسایل نقلیه عمومي است. درپي این حجم عظیم و گســترده فعالیت تاكسيهاي اینترنتي كه از آمار اعلامشده توسط خود آنها كاملا مشهود است، روشن ميشــود كه افراد بسیاري كه تا پیش از این در طول ســال بهندرت از آژانسها استفاده میكردند و از تاكسیها و سایر وسایل عمومی برای جابهجایی استفاده میكردند، اكنون بهكرات در حال استفاده از تاكسیهای اینترنتی هستند. این میزان استفاده از تاكسيهاي اینترنتي را همه ما میتوانیم از اطرافیانمــان و تغییر رفتار آنها در استفاده از وســایل عمومی مشاهده كنیم و البته این روال نیز همچنان در حال افزایش است.

تاکسيهاي اينترنتي و افزايش ورود به طرح ترافیك

افزایش استفاده از تاكسي اینترنتي به جاي تاكسیهای خطی، اتوبوس و مترو در این سالها آثار خود را در جای دیگری نیز نشان میدهد. درحاليكه تا پیشازاین تقریبا در هر ساعتياز روزامکان خرید روزانه طرح ترافیک وجود داشت، اما بهدلیل سود بالاي جابهجایي مسافر در محدوده طرح ترافیک، شنیدهها حکایت از رونق فروش مجــوز طرح ترافیک روزانه و هفتگی دارد. هر چند تلاش ما برای تماس با ســازمان ترافیک شهرداری تهران بینتیجه ماند، اما برخی شنیدهها و شواهد نشان میدهد كه میزان فروش مجوزهای روزانه و هفتگی ورود به محدوده طرح ترافیک نیز افزایش یافته است. یکیاز دلایل محتمل دراین خصوص نیز به صرفهبودن فعالیت در محدوده مذكور به علت وجود مسافر بیشتر است. براي ورود به محدوده طرح ترافیــک در تهران از ابتداي شروع طرح باید ۴۱ هزار تومان، از ۱۰ صبح به بعد ۳۰ هزار و ۸۰۰ تومان و از ساعت ۱۴ به بعد مبلغ ۱9 هزار و ۸۰۰ تومان پرداخت شود. طبق آمار موجود سهمیه آرمهای طرح ترافیک سال 95 بدون تغییر نسبت به سال 9۴ همان 9۸ هزار و ۲۰۰ فقره بود كه بخشــی از آن بهصورت روزانه و هفتگی بهفروش رسید، اما در سال 96 و با افزایش درخواستها این میزان به حدود ۱۰۰هزار طرح افزایش یافت.

تاکسیهای اينترنتی و افزايش مصرف اينترنت

رانندگان تاكسیهایاینترنتی، مسافران تاكسیهایاینترنتی و كســانی كه قصد كنترل وضعیت و مسیر عزیزان مسافر خود را دارند، همه نیازمند اینترنت هستند. این بخش دیگری از اقتصاد تاریک تاكسیهای اینترنتی محسوب میشود كه نیازمند آنلاین بودن دایمی یا موقت كاربرانش اســت. در واقع اپراتورهای موبایل هم در كنار شهرداریها و دولت، بهنوعیازایناقتصاد تاریک سهم میبرند. به این موارد باید افزایش اســتهلاك خودروهــا و نیاز به تعمیرات و لوازم جانبی، بحث حوادث و بیمه را نیز افزود. شاید اندكی تعجببرانگیز باشد، اما تاكسیهای اینترنتی حتی باعث افزایش فروش پایه نگهدارنده موبایل نیز شدهاند. این روزها كم نیستند رانندگانی كه چشم به موبایل خود در حال رانندگی و یافتن مسیر هستند و این موبایلها را روی پایههای مخصوصی قرار دادهاند! بد نیست بدانید، پیکهای اینترنتی موتوری نیز باعث رونق فروش پاوربانک شدهاند! یکی از موتورسواران پیک اینترنتی میگفت:

از صبح كه آنلاین میشــود تا نزدیک سه بعد از ظهر شارژ و مسافر دارد، اما برای آنکه بتواند تا شب به كار خود ادامه دهد، یک پاوربانک هم خریده است.

بانکهای طرف قرارداد تاكسیها و پیکهای موتوریاینترنتی و حتی شركتهای بیمهای كه با طرحهای اقساطی به این تاكسییابها نزدیک شدهاند، از دیگر ذینفعان فعالیت این كسبوكارها هستند.

تاکسیهای اينترنتی و يك تناقض دردناک

سالیان طولانی است كه در ایران و به ویژه تهران، هزاران میلیارد تومان صرف بهبود اســتفاده از وسایل حملونقل عمومی، طرحهای زوج و فرد، ایجــاد محدودههای طرح ترافیک، فرهنگسازی، كاهش آلودگی هوا و هزینههای تحمیلی به نظام سلامت، سهمیهبندی سوخت و انبوهی از اقدامات دیگر شده و میشود. تناقض دردناكاینجاست كه بهتازگي و در یک نمونه، شركتی كه مجوز تاكسیرانی گرفته، با یک سرمایهگذاری سنگین، اقدام به واگذاری خودروهای هیبریدی ســوناتا میكند و شعار فعالیت خود را هم «دربست تا هوای پاك» گذاشته است. قیمت این ماشــینها ۱۷5 میلیون تومان است كه ۳۰میلیون را تاكسیرانی تقبل كرده و ۱۴5 میلیون تومان را هم رانندگان این خودروها، آنهم با در دســت داشتن كارنامه تاكسیرانی باید بپردازند. تبلیغات این شركت را شاید برخی در تهران دیده باشند. حال تناقض و سوال اینجاست كه چرا در یک سوی همین شهر تهران روز به روز شاهد ظهور اپلیکیشنهای مختلف تاكسی اینترنتی و غرق شدن در معضلات مذكور هستیم، اما در سوی دیگر شهر یک شــركت تاكسیرانی با دریافت مجوز و هزینههای سنگین به دنبال استفاده از خودروهای پاك و هیبریدی است؟ توجه كنید كه قیمت هر یک خودروی پاك در این شركت معادل شش خودروییاست كهامروز در تاكسیهایاینترنتی در حال تردد هستند؛ آنهم بیآنکه هیچ سهم و نقشی در پرداخت عوارض كاهش آلودگی هوا و سایر معضلات ناشی از آن داشته باشند.

جمعبندي و نتیجهگیري

ما در حالی بر خلاف سالها تلاش، هزینه و سرمایهگذاریهای عظیم برای نجات پایتختاز آلودگی، ترافیک، كاهش مصرف سوخت، كاهش مشکلات تنفسی و... در حال حركت هستیم كه همین هفته گذشــته صادقخان، شهردار لندن برای كمک به وضعیت این شهر اعلام كرد كه به منظور ارتقای كیفیت هوای پایتخت از این پــس صاحبان خودروهای پرمصرف و آلاینده موظف خواهند بــود مالیات و هزینه اضافهتری بپردازند. از سوی دیگر، حالا در دنیا به منظور كاهش هزینهها اقدامات گستردهای روی استفاده از خودروهای برقی و طرحهای اشــتراكی خودرو در حال انجام است، كه در بلندمدت به كاهش عظیم هزینهها منجر خواهد شد. اما سیاســت یک بام و دو هوای دولت، در نحوه مواجهه با ساماندهی مسافربرهای شخصی در قالب اپلیکیشنهای تاكسییاب و پیکهای موتوری، به خنثیسازی سایر تلاشها و زیرساختها منجر میشود. البته همانطور كه ذكر شد، بخش قابل ملاحظه سیاست حمایت از رونق شبانهروزی تاكسیهای اینترنتی و ساماندهی مسافربرهای شخصی با نرخهایی كه به حذف رقبای ســنتی و تاكسیها منجر شده است، ذینفع بودن دولت در افزایش مصرف سوخت و آمار اشتغال! است. احتمالا با توجه به حمایتهاي روزافزون دولتياز تاكسيهاي اینترنتي و نگرفتن مالیاتهاي لازم از آنها توسط دولت و نیز باتوجه به نرخ پایین این تاكســي یاب ها بهزودي باید با تاكسيهاي ســنتي خداحافظي كنیم و شهرهاي ایران ازاین پس جولانگاه فعالیتاین تاكسيهاياینترنتي هستند كه سهمی هم در كاهش آلودگی هوا و ترافیک نمیپردازند و درآمدزایی یکسویه هدف اصلی آنها بهشمار میرود. در نهایت آنکه نتایج یک پژوهش كه هفته قبل در خبرگزاری مهر منتشر شد، ۲۰ راهحل اورژانسی كاهش آلودگی هوا و ترافیک تهران را به این شرح اعلام كرده بود: )اگرچه ظاهرا راهکارهای این پژوهش بــا آنچه در عمل شاهد آن هستیم، هیچ اهمیت و سنخیتی ندارد!( مهمتریناقداماتاولویتدار برای كاهش آلودگی هوا در این پژوهش ممنوعیت تردد و خرید و فروش خودرو با عمر بیش از ۱5 سال در شهر تهران، بازنگری در تعاریف خودروهای فرسودهبراساس عمر مفید خودروها، بازنگری در روند خــروج خودروهای فرســوده و تعریف مکانیزمهای سهل و آسان در جهت سرعتبخشیدنبهآن،ممنوعیتشمارهگذاری موتورسیکلتهای بنزینی، ایجاد مشوقهای لازم براي تولید و استفاده از موتورهای برقی، بازنگری در قوانین و مقررات صدور گواهینامه موتورسیکلت، ســاماندهی وضعیت نظام حركتی و سرویسدهی ناوگان تاكســیرانی، مینیبوسرانی و اتوبوسرانی، تغییر ســاعات كار مغازهها در سطح شهر تهران، شــبانهروزی كردن خطوط مترو با در نظر گرفتن امنیت شهروندان، ممنوعیت فروش روزانه آرم طرح ترافیک، استفاده حداقلی از نیروهای راهنمایی و رانندگی در سطح معابر، توسعه دوربینهای كنترل ترافیک بر پایه سیستمی كردن نظام حركت در تمامي معابر شهر تهران، استفاده از رسانه ملی در جهت ارتقاي فرهنگ ترافیک، وضع قوانین سختگیرانه راهنمایی و رانندگی، تعیین تکلیف وضعیت خودروهای مسافركش شخصی، برخورد جدی با خودروها و موتورسیکلتهای دودزا، معکوس كردن نرخ بیمه خودرو بهگونهای كه با افزایش سن خودرو میزان بیمه آن نیز افزایش یابد، كاهش نرخ تعرفه واردات خودروهای هیبریدی، نوسازی دایمی ناوگان تاكسیرانی بر اساس برنامه زمانی چرخشی و ممنوعیت استفاده از خودروهای چینی در ناوگان حملونقل عمومی است. با عرض خسته نباشید به مسوولان ذیربط!

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.