جشن اتلاف پد ها ک د دن رو به ا منابعیدیوهلرتیایفوبلاس هتنام استارتآپها

Asre Ertebat - - تحلیل - سياوش روشني

اين روزهــا همه تمايل دارند كــه حمايت خود از اســتارتآپها را به نوعي نشان دهند و حتي ميتوان گفت كه حمايت از آنها تبديل به نوعي ژست پيشرفتهبودن در بين سازمانها و نهادهاي دولتي و غيردولتي شــده است. در نتيجه حاكم شدن اين جو به فضاي مديريتي و رسانهاي كشور، روزي نيست كه مطلبي درباره اعزام به خارج چند استارتآپ يا حمايت مالي و معنوي از استارتآپي ديگر به گوش نرسد. در چنين شرايطياز وزارتارتباطات، وزارت صنعت، وزارت ارشــاد، وزارت ورزش، وزارت كار گرفته تا معاونت علمیرياستجمهوری، اتاق بازرگاني، سازمان نظام صنفي رايانهاي و كلی نهاد ديگر همه و همه تحت تاثير همين جو ايجاد شده پيرامون استارتآپها قرار گرفته و همگي در حال صرف منابع مالی و امکانات متعدد در اين راه هستند. اين حمايتها البته در بيشتر موارد سمت و سوي مشخص نداشته و به جاي مشخص شدن برنامه و اولويتهاي حمايت براي آنها، صرفا با توجيه و بهانه نقشاستارتآپها در تحققاقتصاد مقاومتي پرداخته شده است. با وجود حمايت چندين سالهاي كه در سالهاي اخير از استارتآپها شده و با وجود سرمايههاي هنگفتي كه براي به ثمر نشســتن آنها صورت گرفته، مشخص نبودن اولويتها و اينکه از چه طرحهايي بايد حمايت شــود باعث شکلگيري سيلي از استارتآپهاي گوناگون و بيارتباط در موضوعات بسيار تکراری، مختلف و نامرتبط شده است كه تقريبا در تمامی موارد هم دستاوردي در پي نداشتهاند. البته نبايد فراموش كرد كه در دنيا نرخ موفقيت استارتآپها بســيار پايين بوده و نرخ موفقيت يك از 10 براي آنها ذكر ميشود و البته اين آمار در كشور ما باتوجه به شرايط خاص اقتصادي و تحريمها به مراتب پايينتر از اين ميزان نيز هست. اما قدر مسلم اين موضوع نبايد بهانهای برای دور ريختن بودجهها و منابع كشور شود. در نتيجه اين نرخ شکست بالا بخش عمدهاي از هزينهاي كه توسط نهادهاي دولتي و با بودجههاي دولتي صرف ميشود در نهايت سوخت شده و هيچ نتيجهايبهجززيانبرايكشوردرپيندارد.همچنين هزينههايي كه براي اعزام استارتآپهاي منتخب به خارج كشور ميشود نيز نه تنها باعث افزايش فروش آنها در خارج از كشور نشده بلکه در مواردي

باعث خروج افراد نخبه ايجادكننده آنها از كشور و از دست رفتن سرمايه انسانيمان نيز ميشود. نگاهي گذرا به چند كسبوكارانگشتشمار و ظاهرا موفق كه از آنها با نام استارتآپ يا دانشبنيان ياد میشود مويد اين موضوع است كه تمام آنها بدون حمايت دولتي به موفقيت رسيدهاند و سرمايههاي تزريقي دولتي در موفقيت آنها نقشي نداشتهاند.

مشخص نبودن اولویت حمایت

يکي از بزرگترين مشــکلات كشور ما در حوزه اقتصادي بهزعم كارشناسان همواره اين بوده كه اولويت اساسي كشور در زمينه فعاليت اقتصادي مشخصنشدهاست. فعاليت در زمينه خودروسازي، گردشگري، پتروشيمي ICT، ، كشاورزي، پوشاك و بسياري ديگر از شاخهها به صورت همزمان و بدون مشخص بودن اولويت اساسي كشور باعث شده كه در عمل در هيچيك از اين موارد دستاورد قابل ملاحظهاي نداشته باشيم و نتوانيم خودمان را در سطحبينالمللي آنطور كهبايد و شايد مطرح كنيم. اين در حالي است كه كشوري مثل تركيه با تکيه بر صنعت پوشاك و گردشــگري، امارات با تکيه بر گردشگري و ICT و سنگاپور با تکيه بر فناوري اطلاعات، دستاوردهاي قابل ملاحظهاي در اين حوزهها به دست آوردهاند.

در زمينه حمايت از استارتآپها نيز در دولت ما همين پراكندگي و مشخص نبودناولويت به خوبي هويدا است و وام وجوه ادارهشده وزارت ارتباطات و سايربودجههايحمايتيدولتيبدونمشخصبودن اولويتها به دايرهاي گستردهاز فعاليتهاي مختلف اختصاص يافته ونتيجه مشخصي هم در پينداشته

است. جالب است بدانيد كه بودجههاي حمايتي دولتي براي استارتآپها به انواع مختلفي از آنها اختصاصپيداميكندوبهاينترتيباستارتآپهاي حمايتشده توسط نهادهاي دولتي از ارايهدهنده خدماتمزونعروسيگرفتهتاارايهخدماتگردشگري و امنيتي را شامل ميشود. نگاهي گذرا به ليست شركتهايي كه وام وجوه ادارهشده وزارتارتباطات راارايه ميدهند مشخص ميكند كه تحليل خاصي در خصوص آنکه از چه سبكاستارتآپهاييميبايستحمايتشودوجود ندارد و تعداد بسيار زيادي از طيفهاي مختلف، تکراری و نامرتبط به شکل همزمان تسهيلات اين وزارتخانه را دريافت كردهاند.

حمایت از خدمات تكراري استارتآپها

يکي ديگراز مشکلاتاستارتآپهايايرانينزديك به هم بودن فعاليت آنهااست. اگر در زمان نمايشگاه الکامپ سري به سالن الکاماستارز زده باشيد به خوبي ميدانيد كه تعداد زيادي از استارتآپها در موضوعاتي مشابه فعاليت دارند و اساس خدماتي كه ارايه ميدهند به كل يکي است. براي مثال دهها استارتآپ در زمينه ارايه اپليکيشنهاي حوزه سلامت، خدمات دقيقا مشابهي را ارايه ميدهند و يا استارتآپهاي آموزشي كه به ارايه خدمات كمك تحصيلي ميپردازند در مواردي اگر نام آنها ذكر نشود و فقط خدمتي كه ارايه ميدهند ذكر شود قابل تشخيص از يکديگر نيستند. جالب آنکه تعداد كاربران برخي از اين استارتآپها حتي از انگشتان دو دست هم تجاوز نميكند. طبيعي است كه در نهايت

باتوجه به محدود بودن بازار فعاليت هر استارتآپ فقط تعداد محدودي امکان ادامه فعاليت را داشته و البته مابقي محکوم به نابودي هستند و لذا ســرمايههاي دولتي كه براي آنها صرف ميشود نيز در نهايت راه به جايي نخواهد برد. خود استارتآپها نيز متوجه نزديك به هم بودن و تکراري بودن فعاليت خود شدهاند و البته شايد به همين دليل باشد كه مدير يك استارتآپ، در نشستيخواستار «راهکارتشکيلوراهاندازی“شركت تعاونیسهامیعام”باعضويتتمامیاستارتآپهای برتر كشور جهت ايجاد تهاتر خدمات ميان آنها شده است. ظاهرامديركلدفترنوآوریوحمايتازسرمايهگذاری

وزارت ارتباطات در مورد نوع فعاليت استارتآپها نيز متوجهاين تکراريبودن فعاليتهاياستارتآپي كشور شده است و در همين زمينه گفته: درحال حاضر تاكيد بيشتر اين شــركتها بر خدمات اجتماعی و نياز شهروندی در اين حوزه است اما واقعيت اين است كه پيشرانهای اقتصادی ما طی 10 سال آينده در حوزههايی نظير گردشگري و معدن وجود دارد .

در چنين شرايطي باتوجه به تعدد نهادهايي كه به ارايه تسهيلات دولتي در زمينه استارتآپها ميپردازند دريافت كمك يك استارتآپ از چند نهاد مختلف نيزامري دوراز ذهن نيست و هيچ بعيد نيست كه يك استارتآپ از چندين نهاد دولتي

كمك مالي دريافت كنــد. بروز اين اتفاق بهزعم برخي كارشناسان باعث شده كه اقتصادي پنهان در پس بهانهای به نام استارتآپهاي كشور به وجود آمده و به وجود آورندگان برخي از آنها فقط در پي دريافت وام و تسهيلات دولتي و استفاده از آن براي انجام فعاليتهاي اقتصادي ديگر بوده و البته برخي نيز با برگزاري نمايشگاه و سمينار درآمدهاي جانبي هنگفتي را نصيب خود كنند.

استارتآپها در پایان راه

حمايتهاي همجانبه دولتيازاستارتآپهااما در حالي صورت ميگيرد كه بهزعم كارشناسان غربي اين بنگاههاي كوچكاقتصادي به شدت رو بهافول بوده و نفسهاي پاياني خود را ميكشند. به عقيده برخي از كارشناسان غربي ما در دنيای جديدی هستيم كه در آن، شرايط به نفع «بزرگترها » رقم میخورد و شركتهای بزرگ و مديران اجرايی و نه استارتآپها، صاحبان دهه آينده هستند. در توضيحاين موضوع بايد گفت كهاگر به تاريخ نگاه كنيم، رشد سريع وب در سالهای 1997 تا 2006 شركتهايی مثل آمازون، فيسبوك و گوگل را پديد آورد؛ چون اينترنت پديده جديدی بود و تعدادی جوان میتوانستند در گاراژ خانهشان سايتی بالا بياورند و ميليونها دلار كاسب شوند. بعد دوره رشد موبايل هوشمند از 2007 تا 2016 موجب پديد آمدن امثال اوبر و اينستاگرام و واتساپ شد. درباره موبايل هوشمند هم همين پديدهاتفاقافتاد، اما به نظر نمیرسد پديده انقلابی ديگری در راه باشد. بنابراين خبری از جوانان و گاراژ و پول پارو كردن هم نخواهد بود. وب از سوی كسبوكارهای بزرگ قبضه شده و تقريبا همه مردم جهان ديگر موبايل هوشمند دارند. فناوریهای امروز پيچيده و گران هستند و اين به نفع سازمانهای بزرگ با سرمايه هنگفت است.

بايد توجه داشت كه تصادفی نيست كه ميزان سرمايهگذاری اوليه در استارتآپها در سال 2017 كاهش يافته و باز هم تصادفی نبوده كه پنج شركت آلفابت، آمازون، اپل، فيسبوك و مايکروسافت تبديل به باارزشترين شركتهای جهان شدهاند. با توجه به اين آمار و ارقام كه گوياي وضعيت رو به افول استارتآپها در جهان است به نظر ميرسد كه اختصاص پولهاي دولتي هنگفت براي به ثمر نشستن اقتصاد استارتآپي كه در پايان راه قرار دارد اشتباه بوده و ثمري به جز هدررفت سرمايه در پي نداشته باشد.

مشخص نبودن متولي استارتآپها

شايد هيچيكاز فعالاناقتصادي مثلاستارتآپها اينقدرموردحمايتنهادهايمختلفازوزارتصنعت گرفته تا وزارت ارتباطات، معاونت علمیو فناوری رييسجمهوري، مجمع تشکلهای دانشبنيان و حتي وزارت ورزش و وزارت علوم قرار نگرفته باشد. توجه نهادهاي مختلف حاكميتي به استارتآپها به حدي زياد است كه حتي گاه خود آنها هم براي پيدا كردن مرجعي كه بايد براي حل مشکلاتشان به آن مراجعه كنند دچار مشکل ميشوند. اوايل آبان ماه امسال معاون ساماندهی امور جوانان وزير ورزش و جوانان در ديدار با وزير ارتباطات و فناوری اطلاعات در خصوص حمايت از سمن جوانان و كسب و كار نوپديد به گفتوگو پرداخت. وي در خصوص اين ديدار در شبکه مجازی خود نوشت: امروز به ملاقات تنها وزير جوان دولت رفتم. توافقات خوبی در خصوص ســمن جوانان شد و كسب و كار نوپديد در اين بخش مورد حمايت هر دو وزارتخانه خواهد بود. با اين اظهارنظر معاون ساماندهی امور جوانان وزير ورزش ميتوان گفت حالا وزارت ورزش هم بهليست بلندبالاي حاميان استارتآپها اضافه شده است. از سوي ديگر اما وزارت علوم نيز بيکار ننشسته و معاون پژوهش و فناوری وزارتخانه علوم، تحقيقات و فناوری هم از آمادگی اين وزارتخانه در حمايت از برگزاری استارتآپويکندهای كاربردی خبر داده است. اين مقام مسوول همچنين اعلام كرده از برگزاری جشنواره ملی مهارتی كارآفرينی و همچنيناستارتآپويکندهایكاربردیبامحوريت دانشگاه جامع علمیكاربردی حمايت و پشتيبانی میكند. به اين ترتيب اســتارتآپهاي كشور در زمينه استارتآپ هيچ كمبودي را احساس نخواهند كرد!

لزوم توقف شــرایط گلخانهاي براي استارتآپها

استارتآپها در سالهاياخيربا حمايت همهجانبه دولتي مواجه بودهاند در حالیكه برخی كارشناسان معتقدنداين حمايتهايبيحد وبیحساب ممکن است تبديل به مانعي بزرگ براي ادامه فعاليت آنها نيز بشود. افشــين كلاهي عضو كميسيون

ICT اتاق بازرگاني ايران بــا ذكر همين موضوع گفته: ما در كشور برای شركتهای دانشبنيان يك فضای گلخانهای مناسبی را طراحی كردهايم كه در اين فضا شركتها هم حمايت مالی و هم حمايت معنوی میشوند و میتوانند تا جايی كه محصولی آماده برای ارايه به بازار داشته باشند، رشد كنند. اما برای سوی ديگر اين ماجرا از ابتدا برنامهريزی لازم صورت نگرفته است و اين موضوع درنظر گرفتهنشده كه هميشهنمیشوديك شركت دانشبنيان در گلخانه زندگی كند و اگر هم بشود با محدوديت رشد روبهرو خواهد شد. به عقيده كلاهي براي حلي اين مشکل ميبايست برنامهريزی برای خروج اين شركتها از شرايط گلخانهای و فعاليت در بيرون صورت گيرد. با اين تفاســير بايد ديد آيا نهادهاي دولتي نيز متوجه لزوم توقف طرحهاي حمايتي و پرداخت تسهيلات به استارتآپها ميشوند و يا همچنان ميبايست شاهد ادامه روند ناصحيح حمايتهاي فلهاي دولتي از استارتآپها باشيم.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.