تغییرنظامکارمزدبدوننکهیفر ولر

Asre Ertebat - - بانكداري الكترونيكي - رامینجهان پیما EMV

بانكداري و پرداخت جزو سرويسهاي اساسي اجتماعي است كه از حالت فيزيكي و سنتي به حالت سايبري و سايبر فيزيكي درآمده و در سالهاي اخير با سرعت زيادي بر بستر فناوري ارتباطات و اطلاعات رشد كرده و ضريب نفوذ آن در ميان كاربران بهشدت افزايش پيدا كرده است. اين روند با سرعت زيادي در كشور ما نيز گسترش يافته است و در دهه گذشته شاهد رشد چشمگير در تعداد كاربران، كارتهاي فعال، دستگاههاي پذيرندگي مانند خودپرداز و كارتخوان و اپليكيشنهاي موبايلي و افزايش شديد تراكنش در كانالهاي غيرفيزيكي بانكداري الكترونيكی و اينترنتي بودهايم. تكنولوژي كارتهاي مغناطيسي ، تراشهاي و بيومتريك ، درگاههاي پرداخت اينترنتي، تلفن همراه و شبكههاي اجتماعي و حتي بيتكوين هركدام بهتدريج سهمي در فضاي پرداخت به خود اختصاص دادهاند. شكل 1 تخميني از رشد پرداختهاي غيرنقد در اروپا طي سالهاي اخير را نشان ميدهد. همانطور كه نمودار شكل 1 نمايانگر رشد و توسعه سريع حجم تراكنشهاي غيرنقد و مبتني بر كارت و تلفن همراه و ساير تكنولوژيها است، اين روند در كشور ما نيز كم و بيش با چنين سرعتي دنبال ميشود. با اين حال تخمين زده ميشود كه سهم تراكنشهاي نقدي )اسكناس و سكه( در پرداختهاي خرد به 60 درصد كاهش يابد. اين بدان معنا است كه همچنان ابزارهاي نقد جايگاه مهمي در پرداختهاي خرد دارند.

شكل 1. تخمين رشد حجم تعداد تراكنشهاي غيرنقد در اروپا تا سال 2020

در كشور ما نيز در دهه 80 شاهد ظهور ارايهدهندگان خدمات پرداختالكترونيكی در كنار بانكها براي توسعه شبكه پرداخت بوده ايم. بانك مركزي ج. ا. ا و اداره نظام هاي پرداخت آن در سال 91 شــركت شــاپرك را براي متمركزسازي و نظارت برعملكرد شركتهاي پرداخت بهوجود آوردند. شبكه شاپرك بهسرعت گســترش پيدا كرد، به گونه اي كه در حال حاضر بيشاز60 درصداز حجم كل تراكنشهاي بانكداريالكترونيكی كشور بر بستر اين شبكه صورت ميگيرد )گزارش اقتصادي شاپرك(. سرويسهايي مانند خريد، پرداخت قبض و خريد شارژ بر بستر شبكه شــاپرك صورت ميگيرد. بررسيهاي ميداني و گزارشهاي منتشرشده از ســوي شاپرك نشان مي دهد كه سهم عمده اي از تراكنش هاي شبكه شاپرك به پرداختهاي خرد اختصاص داده شــده است. بهطوري كه نيمي از تراكنشهاي شاپرك مبلغي كمتر از 120 هزار ريال دارند. تراكنش هاي خرد تراكنش هايي هستند كه از منظر جذب منابع، براي سيستم بانكي ارزش چنداني نداشته و اين تراكنشها كسبوكارها و فرايندهايي با فركانس تكرار بالا و مبالغ پايين را پوشش ميدهند. فرايندهاي اجتماعي مانند حمل ونقل، خريد شــارژ تلفن همراه، خريد طرح ترافيك، پرداخت عوارض حملونقل، خريد نان، پرداخت هزينه پاركبان و پاركينگ و امثال اينها جزو اين دسته از فرايندهاي اجتماعي هســتند كه در عين پرتكرار بودن، نياز به پرداخت هايي با مبالغ پايين دارند. برآوردها نشان ميدهد كه استفاده از اسكناس و مسكوكات در پرداختهاي خرد بسيار بهصرفهتر از تراكنشهاي آنلاين است، بهگونهاي كه هزينه هر تراكنش آنلاين شاپرك حدود هزار تومان و هزينه هر تراكنش پول نقد تنها سه ريال است. عادت مردم به استفاده از كارت، قابل ردگيري بودن، حجم كم و امنيت بالا سبب شده تا مردم در خريد، استفاده از كارت را به پول نقد ترجيح دهند. كيف پول الكترونيكی ابزاري مناسب براي جايگزيني اسكناس و مسكوكات در پرداختهاي خرد است. بانك مركزي كيف پول الكترونيكی يا كيپا را اينچنين تعريف كرده اســت: ابزار پولي مبتني بر فناوري است كه به مردم و كسبوكارها امكان ميدهد تا مبادلات با مبالغ خرد را با استفاده از ساز وكار پردازش الكترونيكي برون خطي به لحاظ اتصال به زيرساخت بانكي انجام دهند. در تراكنشهاي برونخط، نياز به بستر مخابراتي و تاييديههاي برخط براياتصال به زيرساخت بانكي وجود نداشته و زمان انجام تراكنش در آن عمدتا زير يك ثانيه است. در اين يادداشت به لزوم گسترش كيف پول الكترونيكی بهصورت برونخط پرداخته شده است. عمده هزينه تراكنش هاي خرد مربوط به كارمزدها و اجاره دستگاه كارتخوان است كه از سوي بانكها پرداخت ميشود. مكانيسم كارمزد در شبكههاي مختلف در هر كشوري بسيار متفاوت است، ولي آنچه در شبكه كه بيش از 200 كشــور جهان متصلند رايج اســت، كارمزد بهصورت كاملا منطقي از فروشــنده و دارنده كارت گرفته ميشود [5 .[ با بررسي مدل كارمزد اين شــبكه مشاهده ميشود كه يك آستانه حداقل تعداد تراكنش ماهانه براي فروشنده مشخص شده اســت و در صورتي كه تعداد تراكنش ها به حد نصاب لازم نرسد، كارمزد ايجاد زيرساخت پرداخت از فروشنده اخذ ميشود. همچنين براي رسيد كاغذي و الكترونيكي و ايميلي نيز به تناسب با هزينه تمامشده هر سرويس كارمزدهاي آن تعيين شده است. حتي سرويس گزارشگيري از تراكنشها براي دارنده كارت و فروشنده ارايه شده است كه هزينه آن نيز در صورت استفاده از مشتريان دريافت مي شود. اين در شرايطي است كه در كشــور ما بهجز چند سرويس محدود تقريبا در هيچ سرويسی كارمزد از فروشنده و دارنده كارت اخذ نميشــود و كارمزد به بانكها منتقل شــده است. در ادامه با بررسي دقيق تر معماري شبكه بانكداري و پرداخت الكترونيكی در ايران، مدل كارمزدي جاري در كشور و آثار سوء آن مورد بحث قرار گرفته است. بنابراين در اين مقاله سعي شده تا با ارايه تحليل هزينه- فايده انجام تراكنش هاي خرد بهصورت برخط و از طريق شاپرك، توجيه و لزوم توسعه كيف پول الكترونيكي بهصورت توزيعشده و برونخط ارايه شود. كيف پول الكترونيكی يك مفهوم بهمعناي ابزاري براي انجام پرداختهاي خرد و مشابه با مكانيسم پول نقد است. اسكناس بهمعناي ســندي گواه بر بدهي بانك مركزي به مردم است كه ما بهازاي آن پشتوانه پول در بانك مركزي موجود است. در خصوص كيف پول الكترونيكی نيز اين ابزار ممكن است بر بســتر كارت، تلفن همراه و حتي فناوري هاي پوشيدني توسعه پيدا كند. در هر حالت مبلغي به صورت شارژ توسط كاربر در كيف پول ذخيره ميشود و بانك داراي حساب كيف پول مبلغ شارژ را بهصورت پشتوانه كيف پول مشتري نگه

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.