يا

Asre Ertebat - - گزارش - نادر نينوايي nadernei@gmail.com Blockchain VPN

بازگشت به روال عادی

در روزهای گذشته گرافهایی در شبکههایاجتماعی منتشر شــد که در آن ادعا شده بود بررسي ميزان بازدید کاربران تلگرام نشان میدهد که اگرچه در روزهاي اول فيلتر شدن با کاهش یکباره مخاطب روبهرو شده اما به مرور و با روي آوردن کاربران به استفادهاز فيلترشکن توانسته بخش قابل ملاحظهای از کاربران خود را پس بگيرد. این ادعا اگرچه رسمی نيســت اما در عين حال به شکلی قاطع نيز نمیتوان صحت آن را زیرپا گذاشت. لذا هيچ بعيد نيست اگر همين روند ادامه یابد، در هفتههاي آتي با افزایش استفاده از فيلترشکن در ایران، بخش عمدهای از کاربران تلگرام مجددا فعال شده و شرایط به سمت وضعيت قبل از فيلترینگ برگردد و فيلتر شدن این پيامرسان بياثر شود. این در حالی اســت که از سوي دیگر پاول دوروف مدیر تلگرام ادعا میکند که تا یک ماه آینده، این پيامرسانبااستفادهازفناوری برای هميشه ضد فيلتر خواهد شد. اتفاقی که اگر محقق شود، نه فقط به منزله بازگشت و استفاده از تلگرام حتی برای آن دسته که فيلترشکن ندارند خواهد بود، بلکه به عنوان مقدمهای بر پایان بحث مدیریت و رگولاتوری فضای سایبری از سوی کشور نيز هست.

بررسی یک پیشبینی و گمانهزنی

هفته قبل در مطلبيبه تفصيل توضيح دادیم که حتي اگر تلگرامبراي هميشه فيلتر شود، پيشبينی میشود با توجه به نبود جایگزین قابل اتکا، نبود زیرساخت فني نمونههای داخلی برای رقابت با این پيامرسان و در راس این موارد نوعی بیاعتمادی از سوی کاربران به نمونههای داخلی، عملا 80 درصد کاربرانایراني در تلگرام باقي بمانند واین پيامرسان به سرنوشت تویيتر و فيسبوکی دچار شود که همچنان ميليونهاایرانی اعم از مسوولان و شهروندان عادی را از مسير و فيلترشکنها در خود جای داده است. در این ميان رفع فيلتر ويچت نيز مثل دوراني که تلگرام جاي آن را گرفت نتوانسته باعث ایجاد موج جدید مهاجرت کاربران ایراني به یک پيامرســان حتی خارجی شود و کاربران ایراني تلگرام همچنان از این پيامرسان دل نکندهاند. برخی به این دليل که اميدوارند دوران فيلتر موقت کوتاه باشد، چراکه هنوز به شکل صریح آب پاکی روی دستشان ریخته نشده است. برخی نيز به علت سرمایهگذاریهایی که روی این بستر کردهاند اميدوارند با تداوم حضور در این بســتر به جای مهاجرت به بستری جدید و شروع از صفر، حداقل بخش عمدهای از مخاطبان خود را که راه عبور از فيلترینگ را آموختهاند، حفظ کنند. با این شرایط کشــور در یک دوراهي در خصوص تلگرام قرار گرفته است که یا باید به تقابل با تلگرام پرداخته و آن را برای هميشه فيلتر کرده و قيد تمام مشاغل و کاربریهای ایجاد شده بر بستر آن را بزند و یا بتواند وارد راه تعامل شده و مدیر تلگرام را مجاب به پذیرش شرایطش کند. موضوعی که حداقل تا کنون و از فحوای کلام مسوولان ایرانی و طرف خارجی بعيد به نظر میآید. بماند که در صورت تحقق شروطایران نيز احتمال از دست رفتن اعتماد بخشي از کاربران ایرانی به این پيامرسان چندان دور از ذهن نيست.

یک حساب و کتاب ساده

اصلیترین موضوعی که تلگرام را به این روز انداخت، پناهگرفتن کانالهای معاند و ضدانقلاب در آن بود که به وقایع اخير کشور دامن زدند و نقش هماهنگی، تشویق و آموزش خرابکاران را ایفا کردند. بهاین ترتيباگرچه شاید در نگاهاولاین طور به نظر برسد که فعاليتهاياین قبيل کانالهاي تلگرام براي کشور مسالهساز شده اما واقعيت این است که این تنها یک روي سکه است و تعداد کانالهاي رسمي تلگرامي که قواعد کشــور را رعایت کرده و بسيار هم پرطرفدار هستند به مراتب بيش از کانالهاي مسالهدار است. اما بد نيست نگاهی دقيقتر به آمار و ارقام یکی از اصلیترین کانالهای معاند تلگرامی داشته باشيم. در حال حاضر شناختهشدهترین و پرمخاطبترین کانال معاند حدود 1 ميليون و 300 هزار نفر عضو دارد. بهطور متوسط هر پست تلگرامي این کانال حدود 400 تا 600 هزار بار توسط مخاطبان دیده ميشود و صدالبته نباید فراموش کرد که تماماعضاي این کانال ساکن ایران نيز نيستند. اگر این آمار را با تعداد 40 تا 45 ميليون کاربر ایراني عضو تلگرام مقایســه کنيم ميبينيم که تعداد افرادي که این مطالب را ميخوانند حدود یک درصد کل کاربران ایراني عضو تلگرام است. نکته دیگر آنکه نباید از نظر دور داشــت که تمام کســاني که در کانالهای معاند عضو ميشوند نيز قصد اغتشاش نداشته و گاه فقط براي کنجکاوي به عضویت در آنها در ميآیند. کمااینکه به کاربران این کانالها میتوان حتی روزنامهنگاران و مسوولان داخلی را نيز اضافه کــرد و احتمال وجود کاربران غيرواقعی یااصطلاحا تقلبي نيز به کل منتفی نيست. به عبارت دیگراین کانال نقشی حداقلی در هماهنگی فعاليتهای خرابکارانه ایفا میکند که این نقش بر هر بستر دیگری به علت محدودیت مخاطبان خاص آن قابل ارایه است.

روي روشن تلگرام

در حال حاضر فارغ از چهرههاي سرشناس هنري و ورزشي، بسياري از مسوولان کشور در شبکههاي اجتماعي فيلتر شده حضور دارند. همچنين کانالهاي تلویزیوني صداوسيما از پرمخاطبترین برنامهها نظير 90 گرفته تا بخشهاي خبري مختلف و باشگاه خبرنگاران جوان در تلگرام کانالهایي با صدها هزار عضو دارند. همچنين در مورد خبرگزاريهاي رسمي کشور نيز که عموما به نهادهاي مختلف وابسته هستند و در چارچوب قوانين کشور فعاليت میکنند، کانالهاي پرطرفدار تلگراميایجاد شدهاست که هر یک هزاران عضو دارند. از سوي دیگر روزنامههاي مختلف هم از کيهان گرفته تا شرق و هفتصبح،کانا ل هـــاي تلگرامي خاص خود راایجاد کردهاندکهکاربرانپرتعدادي نيز دارند. بــه این ترتيب جمع کانالهاي رســمي اصلاحطلبان، اصولگرایان و افرادمستقليکهدرچارچوب نظام فعاليت میکنند در تلگرام جمع است و اتفاقا باتوجه بــه پرتعداد بودن مخاطبانشانکاراطلاعرساني وبعضا تبليغي خوبي راانجام میدهند. نقشــی که اگر بهای لازم به آن داده شود به سهولت میتوانداقدامات مخرب را نيز خنثی کند. از ســوي دیگر وجود 19 هزار کانال ثبت شده که بيش از 5 هزار عضو دارند عملا ابعاد اطلاعرساني سریع و ارایه خدمات فراوان را براي کاربران موبایلي کشور راحت کرده است و این نيز چيزي نيست که بتوان از آن به سادگي چشمپوشی کرد. به این تعداد کانال رسمي و ثبت شدهالبته ميبایست تعداد بسيار بيشتري کانالهاي ثبت نشــده را نيز که از طریق تبليغات و فروش محصول کسب درآمد ميکنند، افزود. مجموع این مــوارد اقتصاد عظيمي را حول محور تلگرام به وجود آورده که طبيعتا با فيلترینگ آن همگي با مشکل مواجه ميشوند. از دیگر نقاط مثبت تلگرام ميبایست به گروههاي تخصصي شکل گرفته در این پيامرسان اشاره کرد؛ گروههایی نظير متخصصان حوزههاي بانکي، فناوري، پزشکي، مهندسان و ... از جمله این گروهها هستند که در آنها متخصصان با تبــادل نظر با یکدیگر در خصوص مسایل حوزه خود همافزایيایجاد ميکنند. در یــک نمونه از این گروهها پزشــکان متخصص آنکولوژیســت گروهي ایجاد کردهانــد که در آن اطلاعات بيماران را با سایر همکاران و اساتيد خود در داخل و خارج کشور به اشتراک میگذارند تا در یک شورای پزشکی آنلاین با اطلاع از نظر همکاران، ضریب خطاي خود در تشخيص و درمان بيماري را تا حد ممکن پایين بياورند. ایجاد انبوهی از گروههای هماهنگکننده از کانال تلگرامی مدیر ساختمانها واستفادهاز تلگرامبه عنوان یک بيلبورد آنلاین گرفته تا ابزاری برای هماهنگی اوليا با مدارس، مهدکودکها، نوبتدهی بيمارستانها و ... نيز از دیگر کاربردهای تلگرام در ایران است. به این ترتيب و باتوجه به حجم گسترده فعاليتهاي متنوع و متفاوت صورت گرفتــه روي تلگرام باید گفت که فيلترینگ تلگــرام محدود به چند کانال معاند نبوده و فيلتر شدن آن صدمات بسيار جدي را براي ارتباطات اجتماعي در کشوربهدنبالخواهدداشت. به عبــارت دیگر حالا یک بازی دوسرباخت در تعامل یا تقابل با تلگرام ایجاد شده که میتواند تبعاتی فراتر از محدوده تلگرام را نيز متاثر کند.

نتایج تقابل با تلگرام

همانطــور که ذکر شــد کشور با مواجهه دیرهنگام با تلگرام و فيلتر آن دست به ریسک بزرگي زده است. به این ترتيب که اگر دولت به خواسته خود نرسيده و تلگرام شروط تعيين شده را نپذیرد نه تنها دیگر هيچ نظارتي بر این پيامرسان وجود نخواهد داشت بلکه با گسترش استفاده از فيلترشکن، کنترل و نظارت نسبی بر بخش قابل ملاحظهای از کاربران ایرانی را نيز از دست داده و آنها از نقاط ممنوعه دیگری در اینترنت نيز سر در میآورند. به این ترتيب در چنين شرایطي خطر آنکهامکان کنترل فضاي سایبر به کلي از دست دولت خارج شده و هکرها و سارقان اطلاعات بدون هرگونه نظارت اقدام به سرقت اطلاعات افراد و انجام تخلفات دیگر کنند نيز وجود دارد، که این مساله نيز تبعات خاص خود را در پی خواهد داشت. علاوه بر اینها بر اساس آمار رسمی، در حال حاضر 9هزار کانال ثبت شده فقط در زمينه فروش محصول مشغولبهکارهستندکهدرشرایطيکهکشوربامعضل بيکاري دست و پنجه نرم ميکند با فيلترینگ تلگرام آنها نيز به صف بيکاران ميپيوندند و کسبوکارهایی که چند سال براي به بازده رساندن آن کار کردهاند )و البته ماليات نيز نمیپردازند!( در پی تداوم فيلترینگ تلگرام از دست ميرود. این موضوع وقتی معنای دقيقتری مییابد کها کنون برایایجاد یک فرصت شغلیبين100 تا300 ميليون تومان هزینه مورد نياز است و چنانچه این شغل در بخشهای پتروشيمی ایجاد شود این هزینه تا 2 ميليارد تومان نيز افزایش مییابد. آماراعلام شده توسط مرکز ملی فضای مجازی نشان ميدهد که تعداد مطالب منتشرشده در کانالهای تلگرامی فارسیزبان بسيار بيش از حد تصور است. این مرکز اعلام کرده در عرض یک شبانهروز حدود 3ميليون مطلب در کانالهای فارسی منتشر میشود که متوسط بازدید هر مطلب بيشــتر از 700 بار است. به این ترتيب باید گفت که هر روز 1 ميليارد و 600 ميليون پيام توسط ایرانيان در تلگرام خوانده ميشود که گویاي یک انقلاب اطلاعاتي در کشور است و ميتواند در زمينه آگاهسازي مردم بسيار کارآمد باشد. کمااینکه در ماجرایی همچون زلزله اخير تهران و حتی زلزله سرپل ذهاب، )فارغ از اخبار نادرستی که به مرور و با افزایش سواد رسانهای مردم نادیده گرفته میشوند( تلگرام به اصلیترین ابزار اطلاعرسانی، جذب کمکهای مردمی و سرعتدهی به نهادهای امدادی کشور تبدیل شد. بماند کهاز جنبه سياسی نيزاین روزها سمت و سوی انتقادات دولت را نشانه گرفته و بخشی از حاميان دولت نيز درخصوص فيلتر تلگرام، لب به گلایه و انتقاد گشودهاند.

نتایج تعامل با تلگرام

اما نتایج تعاملاحتمالی با تلگرام نيز میتواند تبعاتی حداقل برای بخشی از کاربران ایرانی به دنبال داشته باشد. به این ترتيب که اگر دولت بتواند با فشاري که وارد ميکند مدیران تلگرام را ناچار به پذیرش شرایطش بکند، اتفاقی که رخ میدهد این است که عملا اعتماد بخشی از کاربران ایراني به آن از دست ميرود. چراکه بخشی از کاربران ایراني از آنجا که نميدانند محتوای مذاکرات و توافقاتاحتمالیایران با تلگرام شامل چه مواردي خواهد بود، احتمالا در خصوص حفظ حریم خصوصي خود نگران ميشوند و به اعتماد آنها لطمه خواهد خورد. تجربه نشان داده که حفظ حریم شخصياولویتاول کاربران ایراني در استفاده از پيامرسانهاي موبایلي است و صد البته که اگرچه اعتماد به سختي حاصل ميشود اما به راحتي نيز از دست ميرود. گواه این مســاله عدم مهاجرت کاربران ایرانی به پيامرسانهای داخلیاست. امااین تمام ماجرا نيست چراکه حتی رفع فيلتر و بازگشت پيامرسان غيرایرانی ویچت نيز نتوانست تحرکی در کاربران ایرانی برای بازگشت به این پيامرسان چينی ایجاد کند.

نادیدهگرفتن یک راهکار میانه

این واقعيت را نباید نادیده گرفت که اطلاق عنوان پيامرسان به تلگرام، دیگر عنوان جامعی محسوب نمیشود وایناپليکيشن بهابزاری برایاطلاعرسانی، کار، تبليغات، سرگرمی و انبوهی از امور دیگر کاری و اداری در ایران تبدیل شده است، مستند این مدعا نيز برخی آمار است که حکایت از بلعيدن 60 درصد پهنای باند کشور توسط تلگرام دارد. به شکل کوتاهنتيجه تقابلبا تلگرام و فيلتر دایمي آناز یک سوافزایشاستفادهاز فيلترشکن و کاهش نظارت دولت بر فضاي مجازي را به دنبال دارد و از دیگر سو فضايمناسبتبليغاتيایجادشدهبرايکشورکهتحت تاثير فعاليت طرفداران و سازمانهاي خبري وابسته در تلگرام ایجاد شده را نيز از بين ميبرد. همچنين فيلتر تلگرام کسبوکارهاي اینترنتي مختلفي که بر بستر آن ایجاد شده را هم با مشکل جدي مواجه کرده و حتي به نابودي ميکشاند. لذا به نظر میرسد شاید بهتر بود راهکار ميانهای در نظر گرفته میشد و دوراهی تقابل یا تعامل با تلگرام از سوی مسوولان مربوطه در این سطح رسانهای نمیشد. به این ترتيب با رفع فيلتر تلگرام همزمان با بازگشت آرامش به کشور، شرایط برای اقدامات آهسته، پيوسته و البته گسترده تشویقی برای فشار به مدیران تلگرام از یک ســو و هدایت کاربران به سمت پيامرسانهای دیگر از دیگر سو در دستور کار قرار مي گرفت. لذا اگر مسوولان کشور )البته اندکی دیرهنگام(، به این جمعبندی نهایی رسيدهاند که باید مانع گسترش فعاليت تلگرام در کشور شد، میبایستایناقدام را به شکلی فازبندیشده و صبورانه پيش ببرند و در این راه اقدامات گستردهای برای جلب اعتماد عمومی از طریق وضع قوانين جدید اعم از تکيه به جریان آزاد اطلاعات، باز گذاشتن فضای رسانهای کشور و تشدید موانع ورود به حریم خصوصی و ... به عمل آورند. کمااینکه در خصوص موبایل نيز امروز قاطبه مردم بدون هيچ دغدغهای با یکدیگر از خصوصیترین مسایل زندگی گرفته تا حساسترین مسایل کشور در حال گفتوگو هستند. قدر مسلماینکه ریشههای تلگرام حالا آنقدر در کشور نفوذ کرده و این گياه پيچک آنچنان به عرصههای مختلف تنيده شــده که یکشبه و با چند ضربه تبر نمیتوان آن را مهار کرده و خشکاند.

در حال حاضر شناختهشدهترین و پرمخاطبترینكانال معاندحدود 1 ميليون و300 هزار نفر عضو دارد. بهطورمتوسطهرپستتلگرامي این كانال حدود400 تا600 هزار بار توسط مخاطبان دیده ميشود و صد البته نباید فراموش كرد كه تمام اعضاي این كانال ساكن ایران نيز نيستند

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.