بیسروسامانیلایحه ‪Paperless Trade‬ در ایران

Asre Ertebat - - صفحه اول - عباس پورخصاليان

توافقنامه چارچوب بازرگانی بیکاغذ که مبادله دیجیتالی میلیاردها سند و داده میان 62 کشور عضو «کمیسیون اقتصادی و اجتماعی آسیا و اقیانوسیه » را از طریق رسانههای الکترونیکی تنظیم میکند، در بهار سال 1395 به تصویب «کمیسیون اقتصادی و اجتماعی آسیا و اقیانوسیه » سازمان ملل متحد...

توافقنامه چارچوب بازرگانی بیکاغذ یا Framework ‪Agreement on Facilitation of Cross-‬ ‪border Paperless Trade in Asia and the‬

Pacific که مبادله دیجیتالی میلیاردها ســند و داده میان 62 کشور عضو « کمیسیون اقتصادی و اجتماعی آسیا و اقیانوسیه» را از طریق رســانههای الکترونیکی تنظیــم میکنــد، در بهار ســال 1395 بــه تصویب « کمیسیون اقتصادی و اجتماعی آســیا و اقیانوسیه » سازمان ملل متحد رسید و چون ایران از 21 سال پیش از پیروزی انقلاب اسلامی عضو پیوسته این کمیسیون است، لایحهای در مورد قانونی کردن توافقنامه مذکور با امضاهــای وزیر صمت و وزیر امــور خارجه تهیه و در 1396/10/18 با امضای رییسجمهور به مجلس شورای اسلامی براي تصویب تقدیم شده است، اما این لایحه با توجه به دو نکته، دارای کاســتی بزرگی اســت. نکته و کاستی لایحه مذکور این است که: *اولا معنــی اصلی روابــط G2G که بخــش مهمی از خدمات «دولت» الکترونیکی اســت، برقــراری روابط دیجیتالــی مبادلــه خدمــات میــان حکومتهــای الکترونیکی چند کشــور مختلف )یا در صورت فدرالی بودن حاکمیت سیاسی در یک کشــور، میان حکومت فدرال و حکومتهای ایالتی؛ و میان حکومتهای ایالتی همان کشور( است و چون توافقنامه چارچوب بازرگانی بیکاغذ، اســتاندارد انجام الکترونیکی معاملات مالی/ تجاری کالا و خدمات، میــان حکومتهای الکترونیکی کشورهاســت، لذا بازرگانی بی کاغــذ Paperless( Trade ) و تجــارت بیکاغــذ Paperless(

Commerce) نیــز زیرمجموعه هــای حکومــت الکترونیکیاند و

* هر لایحهای در این زمینه باید با اشراف وزیر ارتباطات و هماهنگی سازمان فناوری اطلاعات و دخالت مستقیم معاونت دولــت الکترونیکی یا دولت همــراه آن، اجرا و عملی شود. بهرغم بدیهی بودن دو نکته مهم مذکور، عجیب اســت که لایحه مورد بحث، تنها دارای سه امضا است: امضای وزیر صمت، وزیر امور خارجه و رییسجمهور! ولی بدون امضاي وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات. ساختار لايحه

این لایحه دارای یک ماده واحده دوســطری، شامل دو تبصره است که با تصویب آن، متن فارسی تهیه شده از

روی متن انگلیسی توافقنامه نیز به استاندارد بازرگانی بدون کاغذ ایران با کشورهای عضو «کمیسیون اقتصادی و اجتماعی آسیا و اقیانوسیه » وابســته به سازمان ملل متحد تبدیل میشود، و لذا ســازمان ملی استاندارد نیز باید آن را در مجموعه استانداردهای خود بهثبت برساند.

ساختار توافقنامه

توافقنامه مذکور شامل یک پیشگفتار و 25 ماده است:

• ماده 1: هدف Objective • ماده 2: حیطه شمول Scope • ماده 3: تعاریف Definitions •ماده 4: تفسیر Interpretation •ماده 5: اصول کلی ‪General principles‬ • ماده 6: چارچوب سیاستهای ملی، توانمندساز محیط قانونی داخلی و کمیته بازرگانی بیکاغذ

‪National policy framework, enabling‬ ‪domestic legal environment and‬ ‪paperless trade committee‬

• ماده 7: تســهیل بازرگانی بیکاغذ فرامرزی و توسعه سامانههای پنجره واحد

‪Facilitation of cross- border paperless‬ ‪trade and development of single-‬ ‪window systems‬

• ماده 8: بهرسمیتشــناختن متقابل دادهها و اســناد مربوط به تجارت بینالمللی بهصورت الکترونیکی

‪Cross- border mutual recognition of‬ ‪trade- related data and documents in‬ ‪electronic form‬

• ماده 9: استانداردهای بینالمللی برای مبادله دادهها و اسناد مربوط به بازرگانی بهصورت الکترونیکی

‪International standards for exchange‬ ‪of trade-related data and documents in‬ ‪electronic form‬

• ماده 10: رابطه با ســایر اســناد حقوقی توانمندساز بازرگانی بیکاغذ فرامرزی

‪Relation to other legal instruments‬ ‪enabling cross-border paperless trade‬ • مــاده 11: ترتیبــات نهــادی Institutional

arrangements • ماده 12: برنامه اقدام ‪Action plan‬ • مــاده 13: برنامههــای راهنما و بهاشــتراکگذاری درسهای آموختهشده

‪Pilot projects and sharing of lessons‬ learned • ماده 14: ظرفیتسازی Capacity-building

•مــاده15: اجــرای ایــن توافقنامــه چارچــوب ‪Implementation of the present‬

‪Framework Agreement‬ •ماده 16: ســایر توافقنامههای لازمالاجــرا Other ‪agreements in force‬ •ماده 17: حلوفصل اختلاف ‪Dispute resolution‬ • ماده 18: روال امضا و طرف معاملهشدن

‪Procedure for signing and becoming a‬ Party • ماده 19: آغاز اجراییشدن ‪Entry into force‬ •مــاده 20: روش اصــلاح ایــن توافقنامــه

چارچــوب ‪Procedures for amending the‬ ‪Framework Agreement‬ • ماده 21: قید تحدید تعهد Reservations • ماده 22: خروج از عضویت Withdrawal • ماده 23: تعلیق اعتبار ‪Suspension of validity‬ •ماده 24: محدودیتهای کاربــرد ‪Limits to the‬ application

• ماده 25: امین اسناد Depositary . کمیسیون اقتصادی و اجتماعی برای آسیا و اقیانوسیه

این کمیســیون که نام اصلیاش ‪United Nations‬ ‪Economic and Social Commission for‬ Asia and the Pacific‬ و اختصارش ‪UN/ESCAP اســت، نهادی وابسته به شــورای اقتصادی و اجتماعی ) ‪Economic and Social Council, ECOSOC(‬ سازمان ملل متحد اســت که در کنار چهار کمیسیون منطقهای دیگر فعالیت میکند، شامل: UN/ECA• ، کمیسیون اقتصادی برای آفریقا؛ UN/ECE• ، کمیسیون اقتصادی برای اروپا؛ UN/ECLAC•، کمیســیون اقتصادی برای آمریکای لاتین و منطقه کاراییب؛ و • UN/ESCWA()، کمیســیون اقتصادی و اجتماعی

برای غرب آسیا. کمیسیون اقتصادی و اجتماعی برای آسیا و اقیانوسیه دارای دو نوع عضویت «پیوســته» و «وابسته» است، به این شرح: 1. اعضای پیوسته کمیسیون اقتصادی و اجتماعی برای آسیا و اقیانوسیه اعضای پیوســته کمیســیون اقتصــادی و اجتماعی برای آســیا و اقیانوسیه شــامل 53 کشــور آسیایی و فراآسیایی هســتند؛ عبارتند از: آذربایجان، افغانستان، ایــران، ارمنســتان، اســترالیا، اندونزی، انگلســتان، ایالات متحده آمریکا، ازبکســتان، بنــگلادش، بوتان، برونئی، برمه، پاکســتان، پالائو، تاجیکســتان، تایلند، ترکیه، ترکمنســتان، تووالــو، تونگا، تیمور شــرقی، جزایر ســلیمان، جزایر مارشــال، چین، روسیه، ژاپن، ساموآ، سریلانکا، سنگاپور، فرانســه، فیجی، فیلیپین، قزاقستان، قرقیزستان، کامبوج، کره شمالی، کره جنوبی،

کریباتی، گرجستان، گینه پاپوآ، لائوس، مالزی، مالدیو، میکرونزی، مغولســتان، نائورو، نپال، نیوزلند، وانوآتو، ویتنام، هلند و هندوستان. 2. اعضای وابسته کمیسیون اقتصادی و اجتماعی برای آسیا و اقیانوسیه اعضای وابسته کمیســیون اقتصادی و اجتماعی برای آسیا و اقیانوســیه به این شرح هستند: ساموآی آمریکا، جزایر کوک، پولینزی فرانسه، گوآم، هنگکنگ، ماکائو، کالدونیای جدید، نیئو و جزایر ماریانای شمالی. درنتیجه، 58 کشور آسیاپاسیفیک به علاوه چهار کشور انگلستان، فرانسه، هلند و ایالات متحده یعنی با احتساب ایران در مجموع 62 کشور عضو UN/ESCAP و ملزم به رعایت توافقنامه مورد بحث هستند. کیفیت متن لايحه

برای آینده تجارت و بازرگانی الکترونیکی کشور و ترویج و توفیق در بازرگانی بیکاغذ جمهوری اســلامی ایران با اعضای کمیســیون اقتصادی و اجتماعی برای آسیا و اقیانوســیه، متن تبصره 1 این لایحه، بسیار تاثیرگذار است. این درحالی اســت که متن تبصره مذکور شفاف نیست. چه متن تبصره مذکور به همین صورت ارایهشده به مجلــس، تصویب و قانونی شــود و چه در راســتای شفافیت بیشتر، پیش از تصویب تغییر یابد، در هرصورت چون تاثیرگذار بر رفتار طرف یا طرفهای معامله است، باید به یکــی از دو توصیه زیر و یا به هــردو توصیه زیر عمل شود:

üمتن نهایی شــده لایحه )و بهخصوص تبصره مذکور( از فارسی به انگلیســی ترجمه شود و هر دو متن فارسی و انگلیســی، مورد تصویب مجلس قــرار گیرند و متن انگلیســی لایحه در وبگاهی خاص غیر فارســیزبانان منتشر شود.

üمتن فارسی بندهای 2،‬ ،3 ‪4 و 5 ماده 17 توافقنامه )با عنوان «حلوفصل اختلاف») کــه از متن تبصره 1 این لایحه بسیار تاثیر میپذیرد، به فارسی از نو فرموله شود و نگارش انگلیسی آن نیز رسما اعلام و در وبگاه مذکور منتشر شود. کیفیت ترجمه متن توافقنامه

کیفیت ترجمه متن «توافقنامه چارچوب تسهیل تجارت بدون کاغذ فرامرزی در آسیا و اقیانوسیه»، از انگلیسی به فارسی نسبتا خوب است، اما دارای نارساییهای متعدد است که باید برطرف شوند. برای مثال، اصطلاح کلیدی این توافقنامه، paperless

trade است که ترجمه درســت آن بازرگانی بیکاغذ اســت، درحالیکه در متن لایحه و متن پیوستشده به لایحه، «تجارت بدون کاغذ» ترجمه شده است. این در حالی است که معادل انگلیســی «تجارت بدون کاغذ»:

‪paperless commerce‬ است، درحالیکه موضوع

توافقنامه ‪paperless trade‬ است؛ و فــرق میــان paperless trade‬ و ‪paperless commerce این است که:

• اولی ‪paperless trade(‬ ) فعالیتی اجتماعی؛ ولی دومی ‪paperless commerce(‬ ) فعالیتی تجاری/ انتفاعی است.

‪paperless trade•‬ ، بازرگانــی کالا و خدمــات بهصورت اقتضایی، به میزان کلان، با سرمایه بالا، میان نهادها و کسبوکارهای درگیر در زنجیره تامین و خاص بازارهای عمودی است که میان خریدار و فروشنده انجام میشــود، ولی ‪paperless commerce‬ ، تجارت در هر مقیاس خرد، متوســط یا کلان، به هر میزان در بازارهای افقی، گسترده و باز است که میان تولیدکننده و مصرفکننده اتفاق میافتد.

• بازرگانی بدون کاغذ نهتنها فرصت اشتغال جدید ایجاد نمی کند، بلکه چه بسا از آن می کاهد، اما تجارت بدون کاغذ دارای توانایی ایجاد فرصت اشتغال جدید است!

شرط اجرای توافقنامه: رفع گسل ديجیتالی

تصویب لایحه مذکور، برای توسعه و ارتقاي بخشهای بازرگانی و تجارت کشــور لازم اســت، اما کافی نیست! مانع بزرگ اجراییشــدن بازرگانــی بیکاغذ در عمل، گســل دیجیتالی موجود میان نهادهای دارای ســواد الکترونیکی و زیرساخت های پیشــرفته دیجیتالی، از یکسو و نهادهای کمبهره یا بیبهره از سواد الکترونیکی و

زیرساختهای لازم، از سوی دیگر است. اما چه نهادهایی مسوول رفع گسل دیجیتالی در کشورند؟ جز مرکز ملی فضای مجازی و سازمان فناوری اطلاعات ایران؟

جمعبندی

این لایحه سامانمند تهیه نشده اســت. اکنون تنها دو وزارت صمت و خارجه روی تهیــه متن آن کار کردهاند و نهادهــای احتمالا هنوز بیخبــر از لایحه مورد بحث عبارتند از:

• وزارت ارتباطــات و فنــاوری اطلاعــات به عــلاوه زیرمجموعههای درگیر در اجرای لایحه، • شورایعالی فضای مجازی و مرکز ملیاش، • سازمان ملی استاندارد و •) به لحــاظ استانداردســازی واژهگزینــی و تصویب معادل های تخصصی در فارســی( فرهنگستان زبان و ادب فارسی. علاوه بر نهادهــای بیخبر از لایحه مذکــور، نهادهای دیگری چون گمرک، سازمان بندرها و دریانوردی کشور و وزارت راه و ترابری نیز احتمالا از بیخبران هســتند، درحالیکه همه آنها فراتر از مطلع بودن و اشراف داشتن بر مفاد این لایحه، باید پیشاپیش و از هماکنون کارکنان و سامانههای دیجیتالی خود را برای همکاری با یکدیگر و اجرای هماهنگ قانون بازرگانی بیکاغذ آماده کنند!

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.