والنتاین:روزاروس

تأملی بر مفهوم عشق در روزگار مدرن از رهگذرِ خواندن شعر والنتاین َکرول اَن دافی

Ettelaat Hekmat va Marefat - - دفتر ماه - کاوه بهبهاني

برخی از فالسفۀ معاصر از این دیدگاه دفاع میکنند که با دیدن فیلم میتوان فلسفه ورزید.1 به گمان من شعر نیز محمل بسیار مناسبی است برای فلسفیدن و در این نوشتار بنا دارم از خالل خواندن شعر والنتاین اثر َکرول اَن دافی2 لختی درباب عشق در جهان مدرن اندیشه کنم. عشق مفهومی تاریخی است و تلقی آدمیان از عشق در اعصار گوناگون تفاوت داشته است. ما از منظرِ تاریِخ عشق میراثدارِ تلقی رمانتیک از عشقایم یعنی روزگار سروری اروس یا به تعبیر مدرنترش عشق رمانتیک. داستانهای عاشقانهای که خواندهایم، فیلمها و تئاترهای عاشقانهای که دیدهایم پیشفرضهای بسیاری را در باب مفهوم عشق به ما تحمیل کردهاند. اما قضیه پیچیدهتر از این است. حتی اگر هیچ شعر و رمان رمانتیکی نخوانده باشید و اساسا درکی از رمانتیسم نداشته باشید، باز به احتمال بیشتر با پیشفرضهای رمانتیک نرد عشق میبازید.3 با وامگیری تعبیری از لودویگ ویتگنشتاین میتوان گفت "بازیزبانی" غالب ما درخصوص عشقورزی بازیزبانی رمانتیکهاست که کالبدینهشده و به صورت افراطی آن را میتوان در سیمای قهرمانان رمانتیک دید. در این نوشتار پس از توصیف فیگور قهرمان رمانتیک بهاختصار نگاهی میاندازم به برخی مفروضات نهفته در نگاه قهرمان رمانتیک به عشق و از خالل خوانش شعر ولنتاین در برخی از مفرضات آن چندوچون خواهم کرد و پس از آن به اجمال از خطوط کلی مدل تازهتری برای عشقورزی سخن خواهد رفت.

پیش از ورود به بحث بد نیست با شرح یک تفکیک باستانی از مفهوم عشق قدری این مفهوم را ایضاح و تدقیق کنیم. ما فارسی زبانها برای بیان خانوادۀ گستردهای از تجارب تنها یک واژه در اختیار داریم: عشق و زبان انگلیسی نیز از این جهت حال و روز بهتری از زبان ما ندارد. اما در برخی زبانها )مثًال زبان یونان باستان و زبان ژاپنی مدرن4 ( بر تجربۀ عاشقانه نامهای گوناگونی نهادهاند. به همین سبب فالسفۀ معاصر عمدتًا برای ایضاح مفهوم عشق از تفکیکی در زبان یونان باستان بهره میبرند که برای تجارب عاشقانه سه واژه دارد: .1 اروس )eros( یا عشق جنسی )یا بهتعبیر امروزیتر عشق رمانتیک( که رانههای جنسی در آن ذیمدخلاند. عاشق معشوق را )و/ یا به عکس( مملوک خویش میشمارد و از تن مادی او تمتع جنسی میجوید. .2 فیلیا )philia( یا دوستی. پیوند عاطفی بین دو طرف که الزمۀ آن قدری خیرخواهی است و به رسمیت شناختن طرف دیگر. مانند دوستی میان دو همکار یا دوستی میان والدین و فرزندان )البته اگر مانند فروید رابطۀ والدین و فرزندان را واجد رانههای جنسی ندانیم(. .3 آگاپی )agape( که در زبان التین به آن میگفتند کاریتاس .)caritas( عشقی که در آن عاشق خویشتن خود را به پای معشوق ذبح میکند و با او یکی میشود و به همین سبب میتوان به آن گفت عشق خویشتنگریز ‪.)selfless love(‬ عشق منزهی که در آن از تکانهها و امیال جنسی خبری نیست و عشقی است جنسیتگریز .)sexless( همین مفهوم بدل شد به هستۀ مرکزی عشق در مسیحیت. نمونۀ بارز تجربۀ آگاپتیک عشق مسیح است به آدمیان که برای گناهشویی از جبّلت انساِن عصیانگر جان خود را هبه کرد. این عشق در گذر تاریخ آنقدر آرمانی شد که کار به جایی رسید که صرفًا خدا را متعَّلق درخور آن دانستند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.