فلسفۀ اسالمی در ژاپن

Ettelaat Hekmat va Marefat - - ادب وهنر - گفتوگوی انشاء اهلل رحمتی و شین ناگایی

مواجهۀ ایران و ژاپن در حوزۀ فلسفی را میتوان در شخص پروفسور ایزوتسو دید. او طی فعالیت علمی خود توانست اسالم و ایران و بهخصوص فلسفۀ اسالمی و عرفان اسالمی را به ژاپن بشناساند. اما در کنار او نیز افرادی بودند و هستند که همچنان به حوزۀ اسالمشناسی با رویکرد به ایران تعلق خاطر دارند. چندی پیش پروفسور شین ناگایی به تهران آمده بود و با حضور در مجله اطالعات حکمت و معرفت با سردبیر مجله دکتر انشاء اهلل رحمتی دیدار و گفتوگویی داشت که مشروح این دیدار در ذیل قرار گرفته است. الزم به ذکر است این مصاحبه به زبان ژاپنی صورت گرفته است و دکتر بهمن ذکی پور )دکترای فلسفۀ تطبیقی از دانشگاه تویو و پژوهشگر انجمن مطالعات بودیسم و اقتصاد در دانشگاه کومازاوا( آن را به زبان فارسی ترجمه کرده است. دکتر شین ناگایی متولد توکیوست و تحصیالت خود را در رشتۀ فلسفه غرب در دانشگاه واسهدا )Waseda( آغاز و مدرک دکتری خود را از همین دانشگاه دریافت کرده است. پروفسور ناگایی طی سالهای ات1988 1991 و همینطور ات1992 1995 در دانشگاه سوربن )پاریس1( تحصیالت و پژوهشهای خود را زیر نظر پدیدارشناس نامدار فرانسوی ژان لوک ماریون ادامه داده و کتاب »خدا بدون هستی« ماریون را به ژاپنی ترجمه کرده است. همچنین ایشان در حوزۀ پدیدارشناسی چندین سال نزد یوشیهیرو نیتتا ‪)Yoshihiro Nitta(‬ از فیلسوفان معاصر ژاپن و یکی از صاحبان مکتب در پدیدارشناسی ژاپن و رئیس سابق گروه فلسفه دانشگاه تویو به تحصیل پرداختهاند. زمینه و تخصص اصلی پروفسور ناگایی پدیدارشناسی فرانسه است و عمدتا ایشان بر آثار فیلسوفانی همچون: ایمانوئل لویناس، موریس مرلوپونتی، میشل هانری، ژان لوک ماریون به پژوهش پرداختهاند. بهعالوه بهسبب مطالعات ایشان در حوزۀ پدیدارشناسی فرانسه، با آثار هانری کربن آشنا شدهاند و بهواسطۀ آثار کربن با تفکر اشراقی ایران کموبیش آشنایی دارند. از طرف دیگر مطالعه آثار کربن موجب آشنایی ایشان با تفکر و آثار دکتر داریوش شایگان نیز شده است. پروفسور ناگایی عالوهبر پژوهش در حوزۀ پدیدارشناسی، به فلسفۀ شرق نیز بسیار عالقهمند بوده و تحت تاثیر افکار توشیهیکو ایزوتسو دربارۀ ساختار و ماهیت فلسفه شرق نیز پژوهشهایی را انجام دادهاند و مقاالت متعددی به زبانهای ژاپنی، فرانسه و آلمانی به چاپ رساندهاند.

انشاء اهلل رحمتی: حضور شما در دفتر مجلۀ حکمت و معرفت بیشتر یادآور مرحوم پروفسور توشیهیکو ایزوتسو است. در ابتدای گفتوگویمان بیشتر خودتان را معرفی کنید.

شین ناگایی: من شین ناگایی هستم و در حوزۀ پدیدارشناسی و فلسفۀ شرقی کار میکنم. زمانی که دانشجو بودم بیشتر در حوزۀ پدیدارشناسی آلمانی بهخصوص هوسرل و هایدگر مطالعه میکردم. بعد از آنکه برای ادامۀ تحصیل به فرانسه رفتم در ابتدا دربارۀ مرلوپونتی و پدیدارشناسی او مطالعه کردم. سپس به تفکر دریدا و لویناس و حوزۀ پدیدارشناسی دین )بهخصوص مسئله تجلی امر قدسی و عالم خیال( بیشتر عالقهمند شدم و عمده پژوهشهایم در این موضوع است. به جهت خواندن آثار لویناس و دریدا تا حد زیادی عالقهمند به عرفان یهودی )کاباال( شدم. ازسویدیگر، ازآنجاییکه در فرانسه زیر نظر ژان لوک ماریون درس میخواندم، و ماریون تفسیری بدیع و پدیدارشناسانه از الهیات کاتولیک داشت، از اندیشه او نیز متأثر شدم. قرائت ماریون از الهیات کاتولیک موجب آشناییام با آثار هانری کربن و بهتبع آن عرفان اسالمی، بهخصوص آرا و افکار ابنعربی و سهروردی شد. خود همین موضوع هم موجب آشنایی من با ایران شد و این سفر سومین سفرم به ایران است.

انشاء اهلل رحمتی: بنده هم، عالقه و مطالعهام در حوزۀ هانری کربن بیشتر خاستگاه ایرانی دارد تا خاستگاه اروپایی و بهطور طبیعی ما ایرانیها به کربن عالقهمندیم و میتوان گفت که کربن یکی از پایههای اصلی غربشناسی ماست. کربن انگیزهای بود برای گروهی از ایرانیان که درعین غربشناس بودن، نسبتشان با غرب به گونهای است که هم صاحب نظریهاند و هم انتقاداتی به غرب دارند، لذا میتوانیم ادامۀ هانری کربن را در کسی مثل سیدحسین نصر و یا داریوش شایگان ببینیم. من خودم شخصا آشناییام با فلسفۀ غرب بیشتر از طریق فلسفۀ تحلیلی بود و مخصوصا بخش زیادی از کارهایم در حوزۀ فلسفۀ اخالق و فلسفۀ دین تحلیلی است. یکی دیگر از کارهایی که انجام دادهام در حوزۀ سنتگرایان و کسانی مثل نصر و شووان و کواراسوامی است که سعی کردم در قالب ترجمه و مقاالت تألیفی به جامعۀ ایرانی معرفی شوند. منتهی سنتگرایان با زبان عام جهانی سخن میگویند و خود را به زبان خاصی محدود نمیکنند درمعرفيشان از اسالم آن عمق الزم را ندارد. برخی از این سنتگرایان مسلمان شدند مانند گنون و شووان و مارتین لینگز ولی اسالمی را که اینها انتخاب کردند اسالم سنی است نه شیعی. حالآنکه سنت معنوی اسالم و حتی سنت فلسفی اسالم، در تشیع و تصوف شکوفا شده است، نه در تسنن شکوفا نشده است. آنها بیشتر اهل ظاهر و شریعت هستند. اما کربن از این جهت یک شخصیت منحصربهفرد است. او به اسالم و اسالم معنوی عالقهمند است. سنتگرایان هم به اسالم معنوی عالقهمندند اما منابعی را بررسی کردند که در آن اسالم معنوی چندان وجود ندارد. هانری کربن به اصل منابع دسترسی پیدا کرده است. ازسویدیگر روش پدیدارشناسی و به تعبیر خودش کشف المحجوب را پیش میگیرد و برای شناخت معنویت شیعی نوعی آزاداندیشی در آن است که ما را از دگماتیسم دور میکند و امکان خالقیت و خودجوشی و آزاداندیشی را فراهم میکند. و جالب است که شخصیتهایی را به ما معرفی میکند که برای ما ایرانیان شناخته شده نیستند و تا قبل از هانری کربن نامی از آنها شنیده نشده بود و یا کمتر نامی از آنها میآمد و شاید فقط خواص اسمی از آنها شنیده بودند شخصیتهایی مثل روزبهان بقلی و عالء الدوله سمنانی و سیدحیدر آملی و حتی شخصیتهای معاصر ما که مثال عالمه طباطبایی را هانری کربن قدرش را بهخوبی میداند. کربن بهخاطر اینکه متأثر از جریانهای مسیحیت و اسالم است نوشتههایش دشوار هم هست. بنابراین نیاز بود که هم ترجمه و هم شرح شود. بنده اهتمامی که داشتم این بود که آثار کربن را ترجمه کنم و تعلیقیه بنویسم و حتی مقدمههایي بنویسم تا آنها قابلفهم شوند.

شین ناگایی: من یا امثال من متخصص فلسفه اسالمی نیستیم و با زبانهای جهان اسالم مثل عربی و فارسی آشنایی نداریم. اما بهعنوان یک پدیدارشناس وقتی کارهای کربن را میخوانم احساس میکنم که بدون خواندن متون اصلی سنت تفکر اسالمی هم میتوانم کربن را درک کنم و تا حد توان قدم به حوزۀ تفکر اسالمی-شیعی بگذارم. در حقیقت این بهخاطر همان روشی است که کربن در پدیدارشناسی استفاده کرده است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.