روشپژوهشونگارشدرهنر

Ettelaat Hekmat va Marefat - - کتاب -

منیره پنج تنی آیا دانشجویان هنر هم نیاز دارند روش پژوهش و نگارش را بیاموزند؟ اگر قرار باشد دانشجویان رشته های عملی هنر به وادی پژوهش نظری هم گام بگذارند از کجا باید آغاز کنند؟ چه آثاری را باید مطالعه کنند؟ در این نوشتار ابتدا به اختصار به اهمیت روش پژوهش می پردازم و در ادامه دو کتاب »راهنمای تحقیق و نگارش در هنر« )سمت( و »روش تحقیق در هنر و طراحی«)فرهنگستان هنر- متن( را که به طور اختصاصی برای آموزش روش پژوهش و نگارش به دانشجویان هنر نگاشته شده اند، معرفی و نقد میکنم. این نوشتار در ادامۀ مجموعه ای با تمرکز بر بحث روش تحقیق است که در شمارۀ 129 آن را آغاز کردیم.

چرانمیتوانمبنویسم؟

برخیدانشجویانتحصیالتتکمیلیوقتیبراینخستینباردستبهقلم می شوند تا دربارۀ موضوعی که یا تکلیف دانشگاه است یا عالقۀشخصی شان بنویسند، از این گالیه میکنند که پس از سالها تحصیل هنوز نمیتوانند پژوهش کنند یا بنویسند. برخی مشکل را بر گردۀ دانشگاه میگذارند که به آن ها روش پژوهش را نیاموخته است و برخی دیگر آن را به کل دوران تحصیل تسری میدهند. به طور مشخص دو دسته مانع بر سر راه دانشجویان در چنین وضعیتی وجود دارد. دستۀ نخست مربوط به ندانستن آداب و مراحل پژوهش است و دستۀ دوم به ناتوانی در شیوههای نگارش و مضبوط کردن یافتهها و اندیشهورزیهامربوطمیشود.

مقصرکیست؟

منتقدانآموزشیاینمشکلراتکعاملینمیدانند؛بنابراینمیتواندریک نگاه اجمالی از نظام آموزشی و به تبع آن درس روش تحقیق و شخص دانشجو نامبرد.نظامآموزشیدرطیسالهایمدیدتحصیلیمیتواندذهنهاییخالق، حساس، فعال، کاوشگر و پرسشگر تربیت کند. حتی اگر همۀ تقصیرها بر گردننظامآموزشینباشدامابیتردیدنقش برجستهوغیرقابلانکاریدارد.در دانشگاههاهمدرسروشتحقیقبهدالیلمختلفیکهنیازبهنقدوآسیبشناسی جدیدارد،کارآمدنیست؛درشماره921 اندکيبهاینموضوعپرداختیم.بااین حالبازهمنمیتواننقشفعالوکنشگردانشجورادراینمسیرنادیدهگرفت. بسته به اینکه دانشجو بنا به چه دالیل و انگیزههایی رشتهای را برای تحصیل برمیگزیند، به آرامی در طی سالها آموزش و یادگیری بر اساس یک برنامۀ مطالعاتی مشخص و مدون، می تواند حوزه های مورد عالقه اش را کشف و در آنهاغورکند.بنابراینتوقعنابهجاییاستاگردانشجوتصورکنددریکترمو یا دورۀ کوتاه خواهد توانست موضوعی را برای پژوهش برگزیند و به آسانی هم از عهدهاش برآید یا درس روش تحقیق باید از او محقق بسازد. به همین خاطر است که در مواردی میبینیم دانشجو در وهلۀ نخست میگوید: »من نمیدانم میخواهم بر چه موضوعی پژوهش کنم؟« یا »مثال میدانم بهطور کلی حوزۀ موردعالقهامچیستامانمیدانمچگونهپژوهشکنم؟«یا»اساساسوالیبرای آغازیکپژوهشندارم!«نداشتنیکبرنامۀمدونوبهمپیوستۀمطالعاتیواکتفا بهبرنامۀنظامآموزشی،بستریبرایمسئلهمندشدندانشجوفراهمنمیکند.

برای آموختن روش پژوهش از کجا آغاز کنیم؟

شاید نخستین پرسشی که پس از گرداب سردرگمی در ابتدای کار پژوهش طرح میشود این باشد که باالخره از کجا و چگونه باید روش تحقیق کردن را بیاموزیم؟ اگر این پرسش را به شکل دیگری طرح کنم راهگشاتر خواهد بود: بهراستی برای پژوهشگر شدن فقط نیاز به آموختن روش پژوهش داریم؟ مثال رانندگی اندکی به روشن شدن بحث کمک میکند. آیا با خواندن کتاب »آییننامهوآموزشنظریرانندگی«میتوانرانندهشد؟آیابامطالعۀکتابیدربارۀ فوت و فن آشپزی میتوان آشپز قابلی شد؟ آیا تماشا کردن شنا از فرد شناگر میسازد؟ به نظر میرسد آثار نظری از این دست صرفا بخش اندکی از راه را هموار میکند. پژوهشگر شدن و یادگیری روش پژوهش هم، صرفا از مسیر مطالعۀکتابهاینظرینمیگذرد.بنابرایناگردربزنگاهنگارشمقالهیارساله این ناتوانی گریبانمان را گرفت، آگاه باشیم که این یک مشکل تک علتی نیست و به مجموعهای از عوامل وابسته است. موضوعاتی که تا کنون دربارۀ روش تحقیق به اختصار طرح کردیم در اغلب رشتههای دانشگاهی مشترک است. درشمارۀ921 ایننشریه،بهموضوعروشتحقیقدرعلومانسانیبامحوریت یک یادداشت، گفتوگو و ارائۀ یک کتابشناسی پرداختیم. نوشتار حاضر با محوریت بررسی دو کتاب روش تحقیق و نگارش که به طور اختصاصی برای دانشجویانهنرنگاشتهشده،درادامۀمجموعۀ»روشتحقیق«است.

کتاب»راهنمایتحقیقونگارشدرهنر«:کتابیکههردانشجویهنر حتیبراییکبار،بایدبخواند.

کتاب راهنمای تحقیق و نگارش در هنر )انتشارات سمت(به قلم سیلوان بارنتازیازدهفصلتشکیلشدهاست.مؤلفدرفصلنخستباعنوان»نگارش متنهای هنری« در پی این است که ابتدا ذهن خواننده را نسبت به موضوع مورد بحثش حساس کند، به همین خاطر صریح و ساده پرسشهایی دربارۀ چیستیهنرطرحمیکندوبهاینپرسشکه»چرادربارۀهنرمینویسیم«پاسخ میدهد.ازهمانفصلنخستبارنتنشانمیدهدکهبنانیستفقطیکسری دستورالعملهایکلیونیازمودهطرحکند؛مثالپسازکاربردهاینقدنامهنمونه ای هم از یک مقالۀ نقد ارائه میکند. فصل دوم »تجزیه و تحلیل آثار هنری« نام دارد. این فصل نه تنها شیرین بلکه بسیار سودمند است. شیرین و خواندنی از این جهت که متن با تصاویری از آثار هنری همراه است و سودمند از این جهت که نه تنها مؤلف می کوشد راه و رسم تحلیل آثار هنری را آموزش دهد بلکه به دانشجویهنریاهنرمندنشانمیدهدکهمنتقدانچگونهآثارهنریآنهارانقد میکنند.بارنتدراینفصلبهتفکیکدربارۀشیوۀتحلیلدرهنرهایمختلف مثل طراحی و نقاشی، معماری، مجسمه سازی و عکاسی سخن میگوید و در ادامه نمونهای از یک مقالۀ تجزیه و تحلیل فرمی را ارائه میکند. فصل سوم به »نگارش قیاسی« اختصاص دارد. مؤلف در سومین فصل بر این موضوع تمرکز دارد که اگر بنا باشد دو اثر را مقایسه و نقد کنیم باید به چه نکاتی توجه کنیم و چگونه بنویسم. فصل پنجم با عنوان »چگونگی نگارش مقالهای کارآمد« یکی از فصول جذاب کتاب است. این فصل از شیوۀ تهیۀ پیشنویس اولیه آغاز و با آماده کردن نسخۀ نهایی جمعبندی میشود. فصل ششم »سبک نگارش« نام دارد.یکیازمشکالتاصلیدرفرایندپژوهش،نگارشیافتههااست.بارنتباز هم در این فصل گام به گام نحوۀ نگارش، انتخاب و کاربرد واژگان تخصصی، ایجاز،داللتهایمعنا،لحننوشتارراشرحمیدهدوسپسبحثمفیدیدربارۀ کاربرد نادرست عالیم نگارشی دارد. در فصل هفتم خواننده میآموزد چگونه متنییکپارچهومنسجمبنویسید،پاراگرافهایآغازوپایانشچگونهباشدودر نهایتچگونهمتنشرابازنگریکند.درفصلهشتمباعنوان»رویکردهایمختلف در نقد هنری« روشهای عمدۀ پژوهش هنر مثل مارکسیسم، نقد فمینیستی و روانشناختی بررسی میشوند. فصل هشتم را بارنت »پژوهش تاریخی هنر« نامیده و در این فصل به تفاوت بین پژوهش هنر و نقد هنر میپردازد. در ادامه تعریفیازکارشناسیهنربهدستمیدهدودرنهایتبهقصدبررسیمعیارهای ارزشیابی،نمونههاییازازرشهاینقدراطرحمیکند.فصلنهم»نگارشمقالۀ تحقیقی« است که میتواند نه فقط برای دانشجویان هنر بلکه برای دانشجویان علومانسانینیزکارآمدباشد.دراینفصلازنخستینمراحلنگارشیکمقالهتا تهیۀ پیشنویس اولیه و اصالح آن شرح داده میشود. نکتۀ جالب در این فصل، شیوه تمرکز نویسنده بر روش ذکر منابع و مراجع اینترنتی است. فصل دهم به »شکلظاهریدستنوشته«اختصاصدارد،بااینکهشایدچندصفحۀمختصر به قواعدی در زبان انگلیسی اختصاص داشته باشد اما بخش عمدۀ این فصل براینوشتنهرمقالهایآموختنیاست.همچنیندراینفصلدربارۀشیوۀارائۀ پانوشت، ذکر انواع منابع و کتابنامه اطالعات مفیدی ارائه شده است. بارنت

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.