روش تحقیق در هنر و طراحی

Ettelaat Hekmat va Marefat - - کتاب -

منیره پنج تنی

کتاب »روش تحقیق در هنر و طراحی: بصریسازی پژوهش« به قلم کرول گری

¬ و جولیین ملینز در سال 1395 از سوی انتشارات فرهنگستان هنر – متن- در اختیار

¬

دانشجویان هنر قرار گرفت. گفتوگوی کوتاهی با طاهر رضازاده، مترجم اثر ترتیب دادم که

¬

دردانشگاهبهدانشجویانهنرروشتحقیقنیزتدریسمیکند.ابتدااندکیبهموضوعروش

¬

تحقیق و درس مربوط به آن در برنامۀ آموزشی پرداختیم و در بخش دوم گفتوگو، ترجمۀ

¬

فارسی کتاب »روش تحقیق در هنر و طراحی« را بررسی کردیم.

جناب رضازاده پیش از اینکه بهسراغ کتاب »روش تحقیق در هنر و طراحی« بروم، میخواهم از شما، نه در مقام مترجم این اثر، بلکه بهعنوان معلمیکهروشتحقیقبهدانشجویانهنرتدریسمیکند،سؤالی بپرسمکه نزددانشجویانرشتههایعملیهنرمتداولاست،بهنظرشماچرادانشجویان رشتۀ هنر و مخصوصا دانشجویانی که بیشتر به حوزۀ عملی اشتغال دارند باید روش تحقیق کردن را بیاموزند؟

تصور اغلب دانشجویان رشتههایی مانند نقاشی، گرافیک، و تصویرسازی این است که آموختن مهارتهای پژوهشی ضرورت چندانی ندارد، زیرا طرف درنهایت میخواهد طراح یا نقاشی حرفهای شود، قصد پژوهشگر شدن که ندارد. در این میان وجود رشتههایی مانند فلسفۀ هنر و پژوهش هنر نیز درستی چنین تصوری را قوت بخشیده است. دانشجویان هنر میگویند اگر کسی بخواهد کار پژوهشی بکند وارد رشتۀ پژوهش هنر میشود، نه رشتههای عملی. با اینکه مدتهاست چنین تصوری در جامعۀ دانشگاهی ما شکل گرفته و پرورش یافته است، بدنۀ دانشگاهی ما هیچوقت آن را جدی نگرفته و همواره بر غلط بودن آن بهجد تأکید کرده است: بنابراین ما سالهاست در رشتههای عملی هنر، از دانشجویان انتظار داریم هم آثار هنری تولید کنند هم آثار پژوهشی، درواقع آنان هم کار خودشان را میکنند و هم کار دانشجویان پژوهشهنررا.منمعتقدمکلیتاینتصورباطلنیست،بلکهپیشفرضهای آن نادرست است. چنین تصوری مهارتهای تحقیقاتی و پژوهشی را همارز مهارتهای نوشتاری میداند، بنابراین به راحتی میتواند قلمرو کار علمی را از حوزۀ فعالیت پژوهشی جدا کند. میگویند و درست هم میگویند که کار عملی با مهارتهای زبان نوشتاری سروکار ندارد، در مقابل آنچه الزمۀ این حوزه است فراگرفتن مهارتهای بهکارگیری زبان تصویری است. به این نگرش این مشاهده را هم باید افزود که عموم دانشجویان شاخههای عملی هنر در استفاده از زبان نوشتاری ضعف و مشکل دارند. باوجوداین باید دانست و پذیرفت که زبان نوشتاری فقط یکی از ابزارهای موجود برای بیان و انتقال مراحل و یافتههای فعالیت پژوهشی است. فرایند پژوهش و فراوردۀ آن را با زبان تصویر هم میتوان بیان کرد، مخصوصا در حوزۀ هنر. اگر این نگرش پذیرفته شود و رسمیت یابد، کمتر کسی در شاخههای عملی هنر در لزوم انجام پژوهشتردیدمیکند.مادررشتههایعملیباپژوهشهایتصویریمواجهیم نه با پژوهشهای کالمی.

بیتردید چنین است اما قطعا به »تعریف« این پژوهش ها، به تعبیر شما در حوزۀ تصویری و کالمی، نیاز داریم تا از تشتت جلوگیری شود و هر اثری بدون برخورداری از حداقلی از استانداردها نام پژوهش نگیرد. تا این جای گفت وگو هر دوی ما بر اهمیت روش تحقیق توافق داریم. بهنظر شما روشتحقیق را میتوان با کتاب های راهنما آموخت؟

روشتحقیق را جز با تجربۀ عملی نمیتوان آموخت. با خواندن کتب راهنمای روش تحقیق، ممکن است معلومات و اطالعات نظری بسیاری دربارۀ روشتحقیق بهدستآوریم، اما مادامیکه این اطالعات را شخصًا و مستقیم ًا بهکار نبریم، عم ًال آموختنی در کار نخواهد بود.

بههرحال شکی در نیاز به کتابهای راهنمای روش پژوهش نیست. کتاب روشتحقیق خوب از نظر شما چه ویژگی هایی دارد؟

هر کتابی که در حوزۀ آموزش مهارت خاصی نوشته میشود، در وهلۀ اول باید از دل تجربههای شخصی، مستقیم و ملموس نویسندۀ آن برآمده باشد. نویسندگان کتب راهنمای روشتحقیق بیش از هر چیزی باید از ریزودرشت درگیریهای عملی خود با موضوع روشتحقیق حرف بزنند. خیلی مهم است که چنین کتابی خود صرفا حاصل تحقیق نظری نباشد، بلکه عمدت ًا به تجربههای عملی اتکا کند.

فرض کنیم کتاب های روشتحقیق نسبتا کارآمد هم داشته باشیم باز هممیبینیمبرخیازمشکالتبهقوتخودباقیاند.پسمهمترینمشکالتی که دانشجویان تحصیالت تکمیلی در انجام پژوهش دارند چیست؟

یکی از مهمترین مشکالت دانشجویان تحصیالت تکمیلی، مخصوصا در حوزۀ هنر، قوانین و قواعد سفتوسختی است که اعضای گروههای آموزشی برای آنها درنظر میگیرند. متأسفانه هرکدام از اعضای این گروهها خود را در زمینۀ روش تحقیق متخصص میدانند و اطالعات صرفا نظری و کتابچهای خود را به دانشجویان دیکته میکنند. یک مورد خیلی ساده برای شما مثال میزنم. دانشجویان تحصیالت تکمیلی هرکدام با هزارویک امید و آرزو وارد این دورهها میشوند و زمانی که موعد پایاننامه میشود دلشان میخواهد موضوعی انتخاب کنند که با تمام وجود به آن عالقهمند باشند. حق هم دارند. اما متأسفانه من، هم در دورۀ دانشجویی و هم بعد از آن، بارها شاهد بودهام که عنوان پیشنهادی بسیاری از دانشجوها به دالیل واهی و غیر منطقی یا رد شده است یا دستکاری. در چنین شرایطی دانشجو تمام ذوق و شوق خود را از دست میدهد. گاهی تغییر حتی یک واژه میتواند دانشجو را نسبت به موضوع انتخابی خود دلچرکین کند. برخوردهای عمدتا سلیقهای و تحمیل موضوعات ناخوشایند خالقیت و اشتیاق دانشجویان را از بین میبرد و از آنها صرفا یک ماشین جستجو میسازد.

کامال با شما موافقم. البته ماجرا به همینجا ختم نمیشود؛ گاهی اوقات دانشجو موضوعی را انتخاب می کند که بهراحتی نمی تواند استاد متخصص موضوعش را بیابد و گاهی هم راهنمایی سودمندی نمیگیرد. خیلی وقتها هم هیچ نصیبی از کالسهای روشتحقیق نمیبرد. عمده ترین معضالت کالس های روشتحقیق چیست؟

اساتیدی که برداشت خشک، قالبی و انعطافناپذیر از اصول و آداب تحقیقدارند.

این یکی از مشکالت است. شاید از یك منظر انتقادي نقش نظام آموزشی در طی سالهای تحصیل بیشتر باشد. به کتاب »روش تحقیق در هنر و طراحی« با ترجمۀ شما بپردازیم. شما کتاب را بر اساس چاپ 2004 ترجمه کردهاید که خوشبختانه متن انگلیسیاش هم به راحتی در سایت کتاب در دسترس است. آیا تا زمانی که شما این اثر را به فارسی ترجمه کردید، ویراست جدیدی از آن ارائه نشده بود؟

تاجاییکه میدانم، این کتاب از زمان انتشارش در سال 2004 تا کنون ویراست جدیدی نداشته است. تجدیدچاپ شده اما ویرایش خیر. ناشرش هم عوض شده است. ابتدا انتشارات اشگیت آن را منتشر کرده بود، اآلن راتلج چاپ میکند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.