آرای شرقشناسان متاخر درباره زبان قرآن

Ettelaat Hekmat va Marefat - - گزارش -

نشست هفتگی شهرکتاب به نقدوبررسی آرای شرقشناسان متاخر درباره زبان قرآن اختصاص یافت. در این نشست دکتر علی شریفی عضو هیاتعلمی دانشگاه عالمه طباطبایی حضور یافت تا به بررسی آرای شرقشناسان متاخر درباره زبان و معناشناسی قرآن بپردازد؛ وی تالش کرد ضمن اجتناب از آسیبهای این مطالعات، نقاط مثبت آنها را در مسیر فهم روشمند قرآن کریم برشمرد. شریفی پیش از ورود به بحث، ذکر مقدمهای در معرفی مولفههای اساسی موضوع نشست را ضروری دانست و اظهار داشت: پیش از هرچیز باید دریابیم ضرورت رویارویی با آرای شرقشناسان در چیست؛ آیا آنچنانکه بسیاری معتقدند، تنها استناد به معارف و تفاسیر سنتی خودمان کافی است؟ من با این رویکرد موافق نیستم. درباره شرقشناسان نظرگاههای متعددی وجود دارد؛ برخی با تکیه بر رویکردهای ایدئولوژیک و مغرضانه تالشها و فرآوردههای شرقشناسان را تماما وامینهند و ناکارآمد میدانند که این منصفانه نیست. البته ده تا بیست درصد مقاالت ایشان با رویکردهای مغرضانه صورت یافته است؛ مثال در مقالهای با عنوان »تشیع و قرآن« نوشته روبین بر وجود قرآنی تنها خاص شیعه تاکید شده است؛ حال آنکه میدانیم اینگونه نیست؛ حضرت علی)ع( با یکسانسازی قرآن از سوی عثمان مخالفت نکرد؛ شیعه قرآن موجود را قبول دارد. وی ضمن شرح دقیق دیدگاه شیعه درباره مصحفهای مختلف قرآن افزود: با این همه بسیاری مقاالت، علمی و در خور استفادهاند؛ در برخی موارد نیز مستشرقان به خطای علمی دچار شدهاند که محتمل است. منشا بسیاری از خطاهای یادشده، ترجمهنشدن بسیاری از معارف قرآنی شیعه به زبانهای دیگر است؛ از اینروی مستشرقان بیشتر با منابع اهل سنت سروکار دارند؛ بنابراین بین دیدگاههای مختلف تعادل ایجاد نشده است. با توجه به اینکه شرقشناسی دورههای متعدد دارد و امروزه شرقشناسان بر همکاری با علمای مسلمان تاکید دارند، میتوان بر این مهم تاکید کرد که مباحث تازه در این حوزه علمیتر و دقیقتر از پیش است. علمای مسلمان نیز میتوانند از روشها و رویکردهای علمی ایشان بهرهجویی کنند. شریفی به دامنه فعالیتهای شرقشناسان در حوزههای مختلف قرآنی، در بستر تاریخ اشاره کرد و اظهار داشت: از نیمه نخست قرن بیستم به این سوی رویکردهای شرقشناسان در رویارویی با قرآن معتدلتر و به دیدگاههای شیعیان نزدیکتر شده است. در نگاه به پیشینه فعالیت شرقشناسان در حوزه یادشده، در مییابیم ایشان در قرن بیستم به جنبههای زبانشناختی قرآن بیشتر پرداختهاند؛ موضوعاتی چون قرائت، واژگان دخیل در قرآن )واژگانی که ریشه عربی ندارند(، انسجام، متن و مباحثی از ایندست را در نظر آوردهاند. همچنین یکی از مفصلترین مباحث نزد شرقشناسان حروف مقطعه است. مفسران ما بیش از بیست نظریه درباره این موضوع صادر کردهاند؛ اما هیچیک از این نظرگاهها قطعیت ندارند؛ مستشرقان هم دیدگاهها و ایدههای بسیاری در اینباره دارند. در ادامه نشست، ابوالفضل حری پیشینه مطالعات شرقشناسی و پژوهشهای قرآنی در عصر حاضر را تشریح کرد؛ وی اظهار داشت: پس از دههی 1960 مطالعات قرآن نزد غربیها پیشرفت بسیار کرده است؛ رویکردهای نقشی و سیستمی در حوزه زبان در این زمینه بسیار تاثیرگذار بوده و به نتایج مطلوبی انجامیده است. برخی رویکردهای رایج قرآن را فراتر از معناشناسی در نظر آوردهاند؛ پرداختن به این رویکردها اهمیت دارد؛ چراکه مباحث معناشناختی به یافتن مولفههایی متفاوت میپردازند؛ به نظر میرسد این رویکرد درباره قرآن به تنهایی کفایت نمیکند. ایزوتسو در اثر خود بسیاری از کلیدواژههای ایمانی را بررسی کرده است؛ به نظر میرسد رویکرد وی در نوع خود بسیار کارآمد است. البته باید این را نیز در نظر آورد که کار وی در دهه 1930 صورت یافته است و بر تالشهای اخیر مقدم است. وی افزود: باید بر این امر تاکید کرد که از دهه 1960 به این سو رویکردهای قرآنی از جنبههای معنایی فراتر رفته و به نگاهی گفتمانی بدل شده است. انعقاد یک کالم مشخص در یک زمان مشخص برای مخاطب مشخص تعبیری است که میتوان از »گفتمان« داشت. نگاهی مبتنی بر این مفهوم که برگرفته از نگاه هالیدی در زبانشناسی است در پژوهشهای قرآنی شرقشناسان متاخر بسیار موثر بوده است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.