در پيرامون اخالق فضيلت

Ettelaat Hekmat va Marefat - - کتاب -

روزاليند هورست هاوس خود دانشآموختۀ آكسفورد و استاد دانشگاه كاروليناو اوپن در دپارتمان فلسفه است و تخصص او فلسفۀ اخالق است. در اين كتاب 504 صفحهاي كه انتشارات دانشگاه آكسفورد آن را بهچاپ رسانده، مباحث مهم و جالبي را از حيث نظري و تاريخي محل توجه و تحليل قرار داده است. او با اطالع دقيق از ديدگاههاي واپسين محققان و نظريهپردازان فلسفۀ اخالق، به تحرير و تأليف اين كتاب پرداخته و بهنظر ميرسد، در پي نگارش درسنامهاي مفيد و مناسب در حيطۀ فلسفۀ اخالق بوده است.

دكتر هورست هاوس معتقد است فلسفۀ اخالق و مبحث اخالق فضيلت در اواخر قرن بيستم توسعۀ فراوان يافت. او از ديدگاه نوارسطويي دربارۀ اخالق فضيلت دفاع ميكند و معتقد است اخالق فضيلت ميتواند همچون راهنما و چراغ روشنگري در مسير حيات آدمي )عمل، گفتار و عواطف( بهكار گرفته شود. اين گرايش اخالقي و درواقع اين سطح از اخالق قادر است انتخاب بين دو راهههاي اخالقي را افزايش دهد. بهنظر او زندگي توأم با اخالق فضيلت هم ممكن و هم لذتبخش است. مؤلف بر اين باور است كه سه ديدگاه دربارۀ اخالق فضيلت وجود دارد و در ميان اين ديدگاهها، به انگارۀ سنتي (Traditional) پايبند است. برايناساس، بايد توجه داشت كه در طول 20 سال اخير، فيلسوفان زيادي، موضوع تئوري اخالق را سرلوحۀ كارها و پژوهشهايشان قرار دادهاند. اينك نوبت خوشهچيني و ارائۀ ماحصل اين كوششهاست. اما ازسويديگر، موضوع يا سرفصِل »اخالق فضيلت«، رواج زيادی يافته و بحث در باب آن و توجه بسيار به آن در عصرحاضر به همين دليل است.

دكتر روزاليند در اين كتاب، در حقيقت در پي جايگزين و برابر نهادي براي نظريۀ وظيفهگرايی deontology ايمانوئل كانت و يا اصالت سود Utilitarianism جرمي بنتام بوده است. تخصص اصلي او اخالق نيكوماخوسي بوده است كه حاصل تالشها و مطالعات ساليان پژوهش وي بوده و در كتاب حاضر هم احاطه و احاله به اين موضوع بسيار چشمگير است. »درباب اخالق فضيلت« كتابي نظاممند و داراي تدويني عالي است كه در آن نويسنده پرسشهاي زياد و مهمي مطرح ميكند، اما به تمام آنها پاسخ نميدهد. بيشتر كوشش او معطوف به اين نكته است كه دستگاه فكري مخاطب را بهسوي بازتوليد ايدههاي فلسفي هدايت كند. بر اين بنياد ميتوان سه ويژگي يا اهداف اصلي نويسنده را در اين كتاب، چنين برشمرد: 1ـ هدف پاياني زندگي »خوشرواني« يا يودايمونيا Eudaimonia است. يعني رضايت روان، دارا بودن روان خرسند، سالم، شاد و غني. درواقع در فلسفۀ اخالق، خرسندي روان يا خوشرواني، به كردارهاي راست و درستي اشاره دارد كه رفاه و اطمينان روحي و رواني شخص را در پي داشته و تضمين كند. يودايمونيا، مفهومی مركزي در اخالق ارسطو و فلسفۀ سياسي است كه اغلب »فضيلت« يا »تعالي« و يا »حكمت عملي و اخالقي« ترجمه شده است. در آثار ارسطو يودايمونيا بهمثابۀ اصطالحي براي باالترين مرتبۀ اخالقي در تعالي انسان استفاده ميشود. درواقع، يعني صفات خوب، متشكل از تمام نيكيها و خيرهايي، كه براي دارابودن يك زندگي خوب كفايت كند. 2ـ فضيلت بهعنوان يك كارآكتر و شخصيت و ويژگي فردي به ما كمك ميكند كه خوب )و خوبتر( زندگي كنيم و اين موضوع در جمالت يا عبارات تأكيدي مانند: شجاع باش!، مهربان باش! ...و بازتاب عيني دارد. 3ـ اخالق فضيلت، بهمثابۀ نظريهای هنجار بنياد، نهتنها قادر است به پرسشهاي ما در باب نحوۀ عملكردمان در شرايط تجويزي پاسخ دهد، بلكه مسائل و پرسشهای ما پيرامون فهم حقايق اخالقي و كيفيت آشكارشدن احساسات و خواستهها در عملكرد و رفتارمان را نيز بيپاسخ نميگذارد.

اين كتاب، در دانشگاه كاروليناي شمالي كتاب درسي است. نويسندۀ سخنران ارشد و استاد فلسفه در دانشگاه اوپن است. شيوه و سبك نگارش كتاب، هيچ غموضي ندارد و مطالب بهنحو مرسل و روشن و مستدل تحرير شده است. عالوه بر محاسن پيشگفته، الزم است اشاره كنم كه اين كتاب در دانشگاه دارتموث نيز تدريس ميشود. درضمن تفحص و تحقيق در نقد و نظرهايي كه دربارۀ اين كتاب نوشته شده، به اين نكته برخوردم كه اغلب منتقدان و صاحبنظران توصيه كردهاند كه بهتر است پژوهندگان و دانشجويان، پيش از شروع مطالعه و تحقيق در موضوع »اخالق فضيلت«، حتما اين كتاب را بخوانند و سپس پژوهش را بياغازند. همين نشاندهندۀ اهميت و اعتبار آن است و به يك معنا ميتوانيم اين كتاب را اثری كالسيك در اين حوزه بناميم. اين اثر مهمترين كتاب در دهههاي اخير در موضوع مورد بحث است و بههيچوجه در زمرۀ آثار فرعي و ثانويهاي قرار نميگيرد كه ميتوان ناديدهشان گرفت. هر محقق جدي بايد اين كتاب را ديده و خوانده باشد. مطالب كتاب »در پيرامون اخالق فضيلت« در سه بخش، با كتابشناسي و نمايه در پايان كتاب، اينهاست: 1ـ مقدمه، بخش يك؛ عملي: عمل درست/ دوراهههاي حلشدني/ دو راهههاي تراژيك / دوراهههاي حلناشدني. بخش دو؛ احساس و انگيزه: ارسطو و كانت/ فضيلت و احساس/ داليل فضيلت محور، جهت عمل درست/ انگيزۀ اخالقي. بخش سه؛ عقالنيت: سودمندي فضايل و انسان با فضيلت )فاضل(/ طبيعتگرايي/ طبيعتگرايي براي حيوانات عقالني/ بيطرفي، عدالت.

‪On Virtue Ethics‬ ‪Rosalind Hursthouse‬ ‪Oxford University Press‬

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.