حکمت اشراقی در جهان ما

Ettelaat Hekmat va Marefat - - گزارش -

همایش بزرگداشت حکیم سهروردی که در موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار شد دکتر دینانی به موضوع معنی اشراق در حکمت سهروردی اشاره داشت و گفت: شیخ شهید صاحب کتاب حکمتاالشراق و فلسفه او، فلسفه اشراقی است. کلمه اشراق عربی است و واژه شرق بهمعنای طلوع خورشید است. به همین جهت مکان طلوع و غروب خورشید مشرق و مغرب نامیده میشود. هر نوری که میتابد برای این است که دیده شود. صدا و موسیقی نیز از آن جهت نواخته میشود برای اینکه شنیده شود. بنابراین اگر گوشی در عالم هستی نباشد نواختن موسیقی معنایی ندارد. وی ادامه داد: نور و صدا اهمیت اساسی در هستی دارند و عالم هستی عالم نور و صداست. در مقابل این دو چشم و گوش به عنوان دو قوهای هستند که نور و صدا را دریافت میکنند. خداوند متعال زمانی که درباره خودش سخن میگوید خود را واجبالوجود معرفی نمیکند بلکه میگوید من سمیع بصیر هستم. البته اینکه واژه سمیع در ابتدا میآید نیز قابل تأمل است. این استاد فلسفه با طرح این گزاره که بین شنیدن و دیدن کدام قوه در فهم آدمی بیشتر تأثیرگذار است افزود:

مولوی بلخی در ابتدای مثنوی بسماهلل نمیگوید اما کتابش را با این مصرع شروع میکند که »بشنو از نی چون حکایت میکند« سهروردی اما نوری است و بیش از آنکه روی گوش تکیه کند به چشم اشاره دارد و میگوید خداوند نورالسموات و االرض است. حکمت و فلسفه سهروردی هم نوری و اشراقی است. دینانی با بیان اینکه به مدت 800 سال به اشتباه سهروردی را قائل به اصالت ماهیت دانستهاند، گفت: طی این زمان فالسفه بیان کردهاند که چون شیخ سهروردی معتقد است وجود اعتباری است قایل به اصالت ماهیت است در حالی که این عین نادانی است چرا که سهروردی قایل به اصالت نور است. چون ماهیت ظلمانی است. چنانکه ابنسینا ارسطو و مالصدرا قایل به اصالت وجود هستند اما شیخ اشراق میگوید وجود یک ماهیت اعتباری است و قایل به اصالت نور است. حجتاالسالم خسروپناه نیز در این مراسم درباره »کاربست روششناسی حکمت اشراق برای جلوگیری از انحطاط انسانی« سخنرانی کرد و گفت: حکمت سهروردی نشان میدهد شیخ اشراق از روشهای عقلی، شهودی، نقلی و تجربی استفاده کرده است و آثار وی با وجود سن 38 سالهاش نشاندهنده اوج نبوغ آن است. وی بیهوده روشی را استفاده نکرده بلکه یک فرآیند متدولوژی را طی کرده بدین معنی که با یک روششناسی عقالنی شروع به نفی شکاکیت مطلق میکند. سپس به سراغ معرفتهای حصولی و ابزار میرود و در نهایت با روش عقلی آنها را تبیین میکند. وی با بیان اینکه انحطاط فلسفی وقتی رخ میدهد که روش عقالنی رخ بربندد، گفت:

وقتی نگاه کثرت به وحدت فنا شد انحطاط عرفانی پدید میآید. سهروردی معتقد است متکلمی که تنها روش نقلی را دارد بخشی از راه رفته و فیلسوفی که روش عقلی را به کار میگیرد نیز بخشی از راه را طی کرده و به همه آن اعتماد نداشته است در حالی که ما به همه روشها نیاز داریم. دکترغالمرضا اعوانی نیز در این مراسم سخنرانی خود را درباره »سهرودی و غزالی« آغاز کرد و گفت: تالشم این است که دالیلی بیاورم که سهرودی چقدر تحت تاثیر غزالی بوده است یا خیر؟ طوسی در کتابش با ادلهای که میآورد در واقع جواب غزالی را میدهد اما اینکه سهروردی با فلسفهاش جواب مقتضی به غزالی داده و سبب تداوم فلسفه شده و در واقع این ابن رشد نبوده که باعث شده جریان فلسفه ادامه پیدا کند بلکه سهرودی بوده، موضوع دیگری است. سهرودی با کتاب اشراق در واقع پاسخی صریح به غزالی میدهد و باعث میشود که فلسفه به حیات خودش ادامه میدهد. این استاد فلسفه ادامه داد: مراد غزالی از تکفیر فالسفه رد فلسفه یونانی بوده و او با نوشتن کتابهایی مانند احیا علوم دین و مشکات االنوار مبادی یک فلسفه را تاسیس میکند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.