زبان شناسی تطبیقی قرآن و تورات

Ettelaat Hekmat va Marefat - - گزارش -

بزرگ نادرزاد، مترجم آثار فلسفي و علم سياست روز پنجشنبه 16 شهريور سال جاري پس از يك دوره بيماري در بيمارستان گاندي تهران درگذشت. عصر چهارشنبه 29 شهريور به مناسبت درگذشت او مجلس يادبودي به همت مجله بخارا در كانون زبان فارسي برگزار شد كه در آن دوستان و آشنايان سابق او از جمله داريوش شايگان، ژاله آموزگار و جوادطباطباييسخنرانيكردند.درابتدايجلسهعلي دهباشي، سردبير و مدير مجله بخارا به برگزاري اين جلسه به درخواست خانواده و برادر زندهياد بزرگ نادرزاد اشاره كرد و در ادامه اشارهاي به مقاله »سلوك نجبا« از او كرد و قطعاتي از نثر او را كه نشانه دقت و وسواس و عشق وافرش به زبان فارسي بود، به اين ترتيب قرائت كرد.

در ادامه داريوش شايگان، با تاثر متني را در فراغ دوستش خواند. در بخشی از اين متن آمده است: نادرزاد الگوي نادري بود از حجب حضور و غمض عين. كمتر پيش ميآمد درباره كسي بد گويد يا ديگران را به باد انتقاد گيرد، مگر با توسل به طنزي بسيار ظريف كه هيچگاه برخورنده نبود. از ابتذال بيزار بود و معيارهاي اخالقياش درباره انسان چنان متعالي بود كه گاه با واقعيت روزگار تطابق نداشت. اگر هم به او گوشزد ميكردي كه اين آرمانهاي ممتاز در چنين دنياي مبتذلي تحقق نميتوانند يافت سكوت ميكرد و نميتوانست از اين بينش فطري كه جزو الينفك وجودش شده بود قدمي تنزل كند و خود را با اوضاع متعارف روزگار وفق دهد. به هر مقام و عنواني بياعتنا بود. في المثل مدارج عالي تحصيلي و مدرك دكترا مايه فخرش نبود. با آنكه دكترايش را

نشست نقد و بررسی كتاب »درآمدی بر زبانشناسی تطبيقی قرآن و تورات« با حضور دكتر آذرتاش آذرنوش و برخی ديگر از صاحب نظران در سرای اهل قلم برگزار شد. آذرتاش آذرنوش در اين نشست گفت: هنوز به بعد فهم قرآن نرسيدهايم؛ تا زمانی كه معنای كلمات را نفهميم چگونه میخواهيم قرآن را ترجمه و تفسير كنيم. در درجه اول الزم است معانی كلمات قرآن را بفهميم. تعداد كلماتی كه نمیفهميم، بسيار بيشتر از حد تصور ماست و اين ريشه تاريخی دارد.

وی ادامه داد: خاورشناسان از طريق واژهشناسی تاريخی، معنای كلمه را كشف و آن را بيان میكردند كه در ايران از اين نمونهها كم سراغ داريم و تنها تعداد انگشتشماری همچون مرحوم هدايت سعی كردهاند، ريشههای تاريخی برخی كلمات قرآن را كشف كنند. ما امروز حتی در فرم بسياری از كلمات قرآن هم مشكل داريم. اين زبانشناس اظهار كرد: بارها تقاضا كردهام، گروههايی با تخصصهای مختلف زبانشناسی را گردهم آورند تا بتوانيم اندكی به قرآن نزديك شويم. به نظر من هنوز معانی كلمات كهن عربی را كه در زبانهای ديگر مانند سامی در دانشگاه پاريس به پايان رسانده بود، هرگز به آن اشاره نميكرد. انگار اصال چنين مدركي را دريافت نكرده باشد. به نحوي در شان خود نميديد كه مقام و عنوان را به رخ ديگران كشد. ديدگاه آرمانياش چنان مافوق تصور بود. جواد طباطبايي واپسين سخنران اين نشست بود كه در ابتدا به نخستين آشنايي خود با بزرگ نادرزاد در سال 1347 از طريق نخستين كتاب او يعني ترجمه »حكمت يونان« اثر شارل ورنر خواند و گفت: در آن زمان ترجمهها با امروز فرق ميكرد و كساني كه ترجمه ميكردند، نه زبان خارجي را خوب ميدانستند و نه فارسي را. اما وقتي در آن سال كتاب حكمت يونان با ترجمه نادر نادرزاد را خواندم، گويي فروغي را ميخوانم. او ادامه فروغي و از نسل او بود. وقتي كتاب را ميخواندم، ميديدم كه با وجود مشكل بودن كتاب قابل فهم است، بر خالف ترجمه فراواني كه ميخوانديم و نميفهميديم! كتاب »حكمت يونان« كه در سالهاي اخير تجديد چاپ ريشههای متعدد دارند، كشف نكردهايم. آذرنوش همچنين درباره كلمات معاصر و كهن نيز گفت: يكی از نكاتی كه همواره به آن توجه میكرديم اين بوده كه كلمه مانند انسان تحولپذير است، چراكه اين كلمات در دوران انسانهای اوليه نيز وجود داشته و آنها به اقتضای زندگی خود كلمات را برای موارد مادی بهكار میبردند، در نتيجه بيشتر كلمات ما ماهيت مادی دارند و در طول گذشت چندهزار سال تبديل به كلمات غيرمادی شدهاند. در بسياری از كلمات و واژههای قرآنی نيز اين پديده وجود دارد. وی درباره كتاب »درآمدی بر زبانشناسی تطبيقی قرآن و تورات« نيز بيان كرد: بايد ببينيم اين كتاب چه چيزی میخواهد به خواننده ارائه كند. ما در اين كتاب در شده، مدتها مغفول بوده است. كتاب نوشته شارل گاستون ورنر، استاد دانشگاه ژنو است كه رساله دكترايش راجع به ارسطو و ايدهآليزم افالطوني است و اين كتاب حاصل تحقيقات طوالني او راجع به فلسفه يونان است. حكمت يونان اثر مهمي است، اگرچه بعدا كه براي ادامه تحصيل به فرانسه رفتم، آنجا آن را خيلي مهم نميانگاشتند، زيرا ژنو نسبت به دانشگاه پاريس شهرستان به حساب ميآمد. ورنر يونانيدان نسبتا خوبي است. آنچه در اين كتاب مهم است، اين است كه راجع به متافيزيك فلسفه يوناني و طبيعيات و اخالق يوناني صحبت ميكند. در اين كتاب راجع به جمهور افالطون و سياست ارسطو هيچ چيز نيست. در اين كتاب در بحث از افالطون از مثل حرف ميزند و اشارهاي به اينكه عنوان فرعي جمهور، »بحثي درباره عدالت« است، اشارهاي نمييابيم. از نظر متافيزيكي تلقياي كه در آن زمان در دانشگاه تهران و بعد از فروغي بود، اين بود كه مسائل سياسي در فلسفه اروپايي چندان جدي گرفته نميشد. در حالي كه بخش مهمي از فلسفه اروپايي فلسفه اخالق و خصوصا فلسفه سياست است. در همان زمان بخشي از كتاب متافيزيك پل فولكيه هم ابتدا به صورت پلي كپي سپس به همت نشر دانشگاه تهران منتشر شد كه درسنامه نسبتا مهمي است و دكتر يحيي مهدوي ترجمه كرده است. اين درسنامه را اگر از يكسو در كنار اثر فروغي و از سوي ديگر ترجمه نادرزاد قرار دهيم، ميبينيم كه اوال تلقي كمابيش مشتركي از فلسفه وجود دارد، ثانيا از نظر اصطالحات اين آثار بسيار دقيق هستند و مطلب را فهميدهاند و ترجمه كردهاند.

نقش گويندهای هستيم كه قصد داريم اطالعاتی را به مردم بدهيم كه نداريم؛ اطالعات درسی است كه معلم به ملت كمسواد میدهد. گاهی احساس میكنم در اين كتاب قصد درسدادن به مردم را داريم، در حالیكه وظيفه ما پژوهش است. احساسم اين است كه ما در جای نامناسبی حرفهای بسيار مهمی را زدهايم. اين پژوهشگر زبان و ادبيات عرب افزود: از قرن 6 و 7 لغتشناسی سترون شد و به تسلسل پايانناپذيری دچارشد، تنها راه ما اين است كه جلوی اين ديوار را ببنديم و به شيوه جديد كار كنيم. ناچاريم برای دفاع از فرهنگ و دين خود كاری كنيم كه غربیها و اروپايیها كردند. هنوز استعمار پنهان تيشه به ريشه دين ما میزند. ناچاريم در مقابل غربیها با شمشير خودشان به جنگ خودشان برويم؛ ديگر با منابع قديم به جايی نمیرسيم. آذرنوش در نقد اين كتاب نيز گفت: اين كتاب غنی و يك كار عالمانه و علمی است، ولی انتقاداتی نيز به آن وارد است. بهعنوان مثال معيارهای مشخصی برای انتخاب 30 واژه مقايسه شده در اين كتاب وجود ندارد. ما از مقايسه واژگان بايد سودی ببريم، ولی اين كار در اين كتاب انجام نشده است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.