درآمدي بر بررسيِ انديشههاي اقتصادي در آثار سعدي

دكتر احمد كتابي ـ عضو بازنشستة هيأت علمي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي

Ettelaat Siyasi va Eghtesadi - - شماره 304 / تابستان 1395 -

رنج و گنج

از ديدگاه سعدي، هيچ دستاوردي بدون جد و جهد حاصل نميشود و هيچ گنج و غنيمتي بيرنج و مرارت به چنگ نميآيد. در تأييد اين مدعا، شواهد زيادي، از نثر و نظم، در آثار سعدي يافت ميشود؛ از آن جمله است حكايتي در گلستان در شرح مناظرهاي بين مشتزني با پدرش. در جايي از اين حكايت چنين ميخوانيم:

»...پسر گفت: [اي پدر هر آينه] تا رنج نبري گنج برنداري و تا جان بر خطر نَنِهي بر دشمن ظفر نيابي و تا دانه پريشان نكني خرمن برنگيري؛ نبيني به [اندك مايه] رنجي كه بردم چه تحصيل راحت كردم و به نيشي كه

‪2 1‬ خوردم چه مايه عسل آورد[م].

3 گــرچــهبـيـرونزرزقنـتـوانخــورد درطـلـبكــاهــلــينــبــايــدكــرد * (بخش سوم و پاياني)

غـواصگـرانـديـشهكـنـدكـامِنـهنـگ هـرگــزنـكـنـددُرِّگـرانـمـايـهبهچنگ 4 آسيا سنگِ زيرين متحرك نيست لاجرم تحمل بارِ گران ميكند. چـهخـورَدشـيـرشـرزه دربُـنِغـار؟ بــازِافــتـادهراچـــه قــوْتبُــوَد؟ 5 گـرتــودرخـانـهصـيـدخواهيكرد دسـتوپـايـتچـوعـنـكبـوتبود« (باب سوم، حكايت 28، ص 125( در جاي ديگري از همين اثر، با توسل به تشبيهاتي چند، بر اين واقعيت تكيه شده كه گنجيابي، به هر تقدير، مستلزمِ قبولِ رنج و تَعَب و مقتضيِ تحملِ هزينههايي است. جور دشمن چه كُنَد گر نكِشد طالب دوسـت گنج ومار و گل و خار و غم و شادي بههمند (باب هفتم، حكايت جدال سعدي با مدعي...، ص 167( در بوستان هم، سعدي، توقع نيلِ به مرتبتي شايسته را، بدون بذلِ تلاشهاي لازم، خيالي باطل تلقي ميكند. تــوقــعمــدارايپـسـرگــركـسـي كـهبــيســعيهـرگـزبهجاييرسي 6 (باب سوم: 1776( كما اينكه تصورِ برداشتِ خرمن، بدون اينكه قبلاً بذري افشانده شده باشد، از جملة ناشدنيها به شمار ميرود و فقط ممكن است به مخيّلة افراد پر طمع خطور كند. گـروهـي فــراوان طـمـع ظـن بــرنــد بَر آن خـورد سـعـدي كـه بيـخي نشاند ‪8 7‬ كـه گـنـدم نـيـفـشـانـده خـرمـن بَـرَند كـسي بُـرد خــرمــن كـه تـخـمي فشاند (باب نهم: 3901-3902( در ساير آثار سعدي نيز، شاهد مثالهايي كه مؤيد همين معني است، به كرات، مشاهده ميشود از آن جمله:

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.