کند و کاوی در سه سفرنامۀ کم نظیر عصر قاجار:

سفرنامۀ حج و سفرنامههای اول و دوم عبدالغفارخان نجمالدوله به خوزستان

Ettelaat Siyasi va Eghtesadi - - شماره /306 زمستان 1395 -

دکتر احمد کتابی ـ عضو بازنشستۀ هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

درآمد در تاریکیهای استبداد و اختناِق دوران پنجاه سالۀ ناصری، هرزگاهی، با ظهور شخصیتهایی استثنایی و سرنوشتساز، بارقههایی از روشنایی و امید در دل ایران دوستان دمیده میشد؛ اّما دریغا که شمارِ این نادره مردان اندک بود و از آن مهمتر، طول مدِت تصدی و خدمتگزاری بعضی از آنان بسیار کوتاه که نمونۀ بارزشان امیرکبیر است .

یکی از چهرههای بیبدیل و یا کمبدیِل این دوره که منشاء خدمات بیشماری در حوزههای مختلف، بویژه در زمینههای علمی و فرهنگی، به ایرانزمین بوده، عبدالغفارخان نجمالدوله است که پیش از این، به شرح احوال و آثار او، به خصوص درباره تالشهای خستگیناپذیرش برای انجام نخستین سرشماری جمعیت در تهران، و تنظیم و چاپ سالیانۀ تقویم رسمی کشور و تطبیق تقویمهای قمری و میالدی برای بیش از دوهزار سال و ترسیم نخستین نقشه شهر تهران و نیز تألیف و ترجمه دهها کتاب علمی پرداختیم.

در مقالۀ حاضر، به بررسی و تحلیل سه سفرنامۀ بسیار جالب و خواندنی او خواهیم پرداخت که هر یک از آنها، آئینۀ تمام نمایی است از اوضاع نابسامان سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، اداری و فرهنگی عصر ناصری و روایتگرِ دغدغه و نگرانی نویسنده از مداخالت ناروای بیگانگان در شئون داخلی کشور.

‪* * *‬ عبدالغّفار خان نجمالدوله 1326)ـ )یا ‪1255 (1259‬ ﻫ.ق( ،به حق، یکی از دانشوراِن تراز اول و مفاخِر مسلم عصر ناصری است که به جهاِت مختلف، و مخصوصًا به لحاِظ جامعیِت فوقالعاده و احاطۀ کم نظیرش بردانشﻫا و معارف گوناگون، شگفتانگیزترین چهرۀ علمی و فرﻫنگی دو سدۀ اخیر ایران محسوب میشود. وی ریاضیدانی مبّرز، منجمی متبّحر، تقویمشناسی کارآزموده، مصنف و مولّفی پُراثر، جغرافیدان و کارتوگرافی ورزیده، آمارشناس

1 و آمارگیری پیشگام، سفرنامهنویسی دقیق و بصیر و نیز حائز توصیفﻫا و عنوانﻫای دیگری است که به منظورِ اجتناب از طوالنی شدِن سخن، از ذکر آنها خودداری میشود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.