مباني نظري حق بهرهمندي متهم از وكيل

كمالالدين مصباحي ـ وكيل پايه يك دادگستري و مدرس دانشگاه

Ettelaat Siyasi va Eghtesadi - - شماره 307 / بهار و تابستان -

چكيده

دسترسي متهم به وكيل و بهرهمندي از خدمات حقوقي او، بعنوان يكي از حقوق مسلم و اساسي در فرايند يك دادرسي عادلانه كه خود از ويژگيهاي اصلي حاكميت قانون در جامعه بينالمللي انگاشته شده است، امروزه در همه نظامهاي حقوقي و سيستمهاي دادرسي پذيرفته شده و از سوي دولتها بهعلت الزامات ناشي از استانداردهاي حقوق بشري، مورد شناسايي و پشتيباني قرار گرفته است. البته فلسفه مداخله وكلا در دعاوي كيفري تنها براي تضمين حقوق متهم نيست، بلكه با جامعه و نظم عمومي آن نيز پيوند دارد. جامعه، بيش از بزهكاري، از محكوم شدن بيگناهان آسيب ميبيند. اين سخن كه »اگر هزاران گناهكار از مجازات رهايي يابند بهتر از اين است كه بيگناهي مجازات شود «، گوياي اين واقعيت مهم است. وكيل مدافع، در حقيقت از قانون و جامعه دفاع ميكند و از همين رو، حتا ارادة متهم نيز در انتخاب نكردن وكيل يا نپذيرفتن وكيل تسخيري، بويژه در جرايم مهم، نبايد به دفاع از حقوق اجتماع و حسن اجراي عدالت خللي وارد سازد. هرچند درباره اقتضائات اين حق و بررسي جايگاه آن در اسناد جهاني و منطقهاي حقوق بشر مطالعاتي انجام گرفته است، ولي مباني نظري و فلسفه بهرهمندي متهم از وكيل و ديدگاههاي موجود در اين زمينه كه در واقع پايه و اساس شناسايي اين حق براي متهم نيز شمرده ميشود، در كمتر نوشتهاي مورد بررسي قرار گرفته است. نگارنده با بررسي دوگونه ضرورت، يكي ضرورت ناشي از الزامات فلسفي و حقوقي و ديگري ضرورت ناشي از وضع جسمي يا روحي متهم، كوشيده است به مباني اين حق بپردازد.

درآمد

در مراحل گوناگون دادرسي كيفري، اعم از مرحله تحتنظر و تحقيقات مقدماتي تا مرحله صدور و اجراي حكم، تلاش براي احياي حقوق فردي اصحاب دعوا و حقوق اجتماعي مدنظر بوده و در اينخصوص، دفاع از مواضع و حقوق هر يك از متداعيان، امر حقي بهنظر ميرسد. (هاشمي، 194،1383) عدالت به معناي عام و عدالت كيفري بهمعناي خاص ـ كه همواره آرزوي انسانهاي عدالتخواه بوده و هست ـ بيبرگزار شدن محاكمهاي عادلانه كه در آن حقوق و آزاديهاي متهم محترم شمرده شود، رخ نخواهد نمود. در برابر متهم، در جريان رسيدگيهاي كيفري، كساني چون بازپرس و دادستان و قاضي وجود دارند كه به علت برخورداري از قدرت جايگاه و معلومات حقوقي و قضايي بيشتر، در مرتبهاي بالاتر از متهم قرار دارند و در راستاي حمايت از كرامت ذاتي انسانها و تضمين و تأمين حقوق او در برابر تجاوز احتمالي قواي حكومتي، عقل و انصاف قضايي از يكسو و الزامات ناشي از رعايت موازين حقوق بشر از سوي ديگر، حكم ميكند كه متهم براي دفاع از خود، بتواند از نيرويي مشابه استفاده كند و در برابر دستگاه قضايي و مقامات آن ـ كه بعنوان حاميان منافع جامعه و مدعيالعموم در مقام تعقيب او هستند ـ تنها نماند و شخص اميني بهنام وكيل او را در اين مراحل ياري

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.