ریزگرد سد «ایلیسو» در گلوی محیطزیست ایران

کارشناسان در گفتوگو با «ایران» پروژه «گاپ» ترکیه را بررسی کردند عراقچی: این گونه نیست که یک کشور بتواند ادعا کند که من هر کاری که بخواهم در حوزه سرزمینیام انجام میدهم و کاری به تبعات آن ندارم

Iran Newspaper - - اقتصادی - عطيه لباف

دجله و فرات از ترکیه سرچشمه میگیرند و از باالدست به کشـــورهای ایران، عراق و ســـوریه سرازیر میشـــوند. این رودها بین 4 کشـــور مشـــترکند و اساســـاً کشوری حق ندارد در باالدست سدی را احداث کند که کشورهای پایین دست از آب آنها بیبهره شـــوند. اما ترکیه این کار را سالهاست که آغاز کرده و در سال 2019 با بهرهبرداری از سد ایلیسو بر رودخانه دجله ضربه آخر را به سه کشور دیگر خواهد زد. «برای درک اهمیت ایـــن موضوع به ایـــن آمار توجه کنید: سد ایلیسو ۳4 میلیارد متر مکعب گنجایش دارد؛ ظرفیتی معـــادل ۳ برابر بزرگترین ســـد ایران یعنی کرخه. این سد 56 درصـــد از آب رودخانـــه دجله را مهار خواهـــد کرد. به مرور بـــا ممانعت از ورود آب این رودخانه حیاتی به ۳ کشور ایران، عراق و سوریه منابع آبی در دسترس این کشورها محدود، کسب و کار حوضه پایین دســـت تعطیل و این کشـــورها تبدیل به خاستگاه ریزگرد خواهند شـــد.» اما برای جلوگیـــری از وقوع این بحـــران ایران چه کارهایی انجام داده است؟

معاون وزیر خارجه کشـــورمان در این باره میگوید: رئیس جمهوری در اجالس اخیر گرد و غبار که در تهران برگزار شـــده بود به صورت تلویحی از سدســـازیهای ترکیـــه کـــه بـــه پـــروژه گاپ « »GAP یـــا ‪Guneydogu Anadolu Projesi‬ معروف است، انتقاد کرد و نسبت به این موضوع واکنـــش نشـــان داد، چرا که این پـــروژه بر دجلـــه و هورالعظیم تأثیر میگـــذارد و از نظر زیســـت محیطی اثرات زیانبـــاری را برای ایران و عـــراق به وجود میآورد ولی مقامات ترکیهای مدعی هســـتند که روی این طرحها کار کارشناســـی شـــده است و ضربه زیســـت محیطی به ایـــران و عراق واردنمیکند.

عــــباس عـراقــــچی ادامـــه داد: «رایزنیهـــای ما بـــا طرفهای تـــرک در ایـــن زمینه ادامـــه دارد. این گونه نیســـت که یک کشـــور بتواند ادعا کنـــد که من هر کاری کـــه بخواهم در حوزه ســـرزمینیام انجام میدهم و کاری به تبعات آن برای کشورهایهمسایهندارم.»

او با اشـــاره به ادعای ترکها در ارتباط با بحث پـــروژه گپ، تصریح کـــرد: «آنها ادعا میکنند که تبعات زیســـت محیطی این پـــروژه را روی کشـــورهای اطـــراف در نظـــر گرفتهانـــد. در حالی که ایـــن ادعای آنهـــا اســـت و ما نســـبت به صحـــت این ادعـــا هنـــوز قانع نشـــدهایم، از دیگر ســـو کارشناسان ایران، عراق و سایر کشورهای اطراف، دیدگاههای دیگری در این زمینه دارند. قطعاً چنیـــن موضوعاتی از طریق منازعـــه و درگیری حل نمیشـــود و بلکه بایـــد در چارچـــوب گفتوگـــو و همکاری آنهـــا را به پیـــش برد. متأســـفانه منطقه درگیر مشـــکالت و مسائل مختلف است. موضوعاتی که بین کشورهای این منطقه بـــه وجود آمده آنقدر متنوع و زیاد اســـت که گاهی اولویتها جابهجا میشـــود.» به گفته عراقچی «ایران با دیگر کشورهایی که از این موضوع متأثر هســـتند رایزنیهایی دارد. با سازمانهای بینالمللی از جمله ســـازمان ملل نیز گفتوگوهایی را در این ارتباط شروع کرده است.» ■ تشکیلکمیسیونهماهنگی وبرنامهریزیحوضهآبریزبینرودان

مشـــکل از آنجایی شـــروع میشود که قوانین مرتبط در سازمانهای بینالمللی و کنوانســـیونها دارای هیـــچ ضمانـــت اجرایی نیســـتند. یعنی قانـــون در رابطه با منـــع ترکیه از احداث ســـد روی دجله و فرات وجود دارد اما ضمانت اجرا ندارد و نمیتوانبراساسآنهاباترکهابرخورد کـــرد. از اینرو کارشناســـان عقیـــده دارند تنها راهکار ایجاد «کمیســـیون هماهنگی و برنامهریزی حوضه آبریـــز بین رودان» میان 4 کشـــور ترکیه، ایران، عراق و سوریه است که به این کشورها امکان برنامهریزی مشترک برای منابع آبی مشترک بدهد.

در این رابطـــه هدایت فهمی، معاون مدیـــرکل دفتـــر برنامهریـــزی کالن آب و آبفـــا وزارت نیـــرو از مذاکـــرات فشـــرده دیپلماتهای ایرانی بـــا ترکها خبر داد و گفـــت: ایران بـــه طور جـــدی پیگیر این موضوع اســـت اما دو کشور سوریه و عراق در جنگ به ســـر میبرند و از نظر سیاسی توجـــه و نفـــوذ کافـــی بـــرای ممانعت از آبگیریسدایلیسوندارند.

فهمی با اشـــاره به اینکـــه وزارت نیرو خواهان تشـــکیل «کمیســـیون هماهنگی و برنامهریزی حوضه آبریـــز بین رودان» اســـت، ادامه داد: اما ترکها عالقهای به این موضوع ندارند. پیگیری این موضوع به عهده حاکمیـــت ملی اســـت و باید از طریق ارگانها و سازمانهای بینالمللی پیگیری شـــود. او با اشـــاره به کنوانســـیون 1997 ســـازمان ملـــل متحد اذعـــان کرد: مـــواد 5 و 7 ایـــن کنوانســـیون بـــه ایـــن موضوع پرداخته اســـت. در ایـــن دو ماده در خصوص بهرهبـــرداری از آبهای بین مرزی کـــه امکان کشـــتیرانی در آن وجود ندارد، شروطی وضع شده است. براساس آن حوضه باالدســـت اجـــازه ممانعت از ورود آب بـــه حوضـــه پایین دســـت ندارد و بایـــد هر کشـــور بهرهبـــرداری معقول و منصفانـــهای از آبهای مشـــترک انجام دهد.

فهمی این دو قانـــون را ناظر بر اقدام ترکیه دانست و گفت: عالوه بر این چندین کنوانســـیون بینالمللی نظیر کنوانسیون مقابله با بیابانزایی وجود دارد که همگی این اقـــدام ترکیه را محکـــوم میکنند. اما متأســـفانه تمام این مفاد و قوانین بدون الزاموضمانتاجراییهستند.لذاتشکیل «کمیســـیون هماهنگـــی و برنامهریـــزی

حوضه آبریـــز بیـــن رودان» و همکاری 4کشور در این زمنیه معقولترین کاری است که میتوان انجام داد.

فعـــاالن محیـــط زیســـت در ایران بـــا راهانـــدازی کمپینـــی تحـــت عنوان «میانرودان» و تنظیـــم نامهای برای دبیر کل ســـازمان ملل، از شـــهروندان ایرانی خواســـتهاند با امضای این نامه مانع سدســـازی در ترکیه شـــوند.بنا به اعـــالم دســـتاندرکاران ایـــن کمپین پیامد ساخت سد در ترکیه ازجمله سد ایلیسو خشکشدن تاالب هورالعظیم (بخش واقعشـــده در عراق) است که اکنـــون هـــم ریزگردهای ناشـــی از آن شـــهروندان ایرانی را تهدیـــد میکند. در ســـال 1992 دولت ترکیه سد بزرگ آتاتـــورک را افتتـــاح کـــرد کـــه نزدیک بـــه 05میلیارد متر مکعـــب گنجایش دارد کـــه ایـــن میـــزان از گنجایـــش 056ســـدی که ما در کشـــور ساختهایم

بیشـــتر گنجایش دارد و ســـبب تشدید ریزگردها در ایران شد. ■ اکولوژیمرزنمیشناسد

اگر سد ایلیسو بر دجله ساخته شود، ایـــن کار از ورود 56 درصـــد منابـــع آب دجله به خاک عراق جلوگیری میکند. اســـتاد دانشـــگاه صنعتـــی امیرکبیـــر با اشـــاره به این موضوع به «ایران» گفت: اکولوژیمرزنمیشناسد.

رضا مکنـــون ادامه داد: بـــرای مثال زمانـــی صدام حســـین میخواســـت از طریق محـــدود کـــردن هورالعظیم به ایران فشـــار وارد کنـــد و بعد ما خودمان برای اســـتخراج نفت این تاالب را نابود کردیـــم. البته در دولـــت یازدهم تالش شـــد تا 0۸ درصد از این تاالب احیا شود. او با بیان این مطالب از دولت خواست که ترکیه را مجاب بـــه همکاری کند تااز وقوع فاجعه با بهرهبرداری از سد ایلیسو جلوگیریشود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.