«سقلمه» اقتصادی به سیاست

نظریه اقتصادی «ریچارد تیلر» برنده نوبل اقتصادی 2017 را بیشتر بشناسید

Iran Newspaper - - اقتصادی - ریحانه یاسینی

«باران کــــه میآید، چتر فــــروش تصمیم میگیرد برای ســــود بیشــــتر به قیمت چترهایش اضافه کند و تصور بر این است که مردم هم برای اینکه خیس نشــــوند، چترهای گرانتر او را میخرند. در نتیجه در صورت خرید و اســــتقبال مردم، با ایجاد تقاضای جدید و اجباری، چتر فروش به ســــود بیشتر میرسد. ممکن اســــت چتر فروش قیمت چترهایش را چند برابر کند ولی مردم آن را نمیخرند چراکه ترجیح میدهند که خیس شوند تا اینکه پول زور بدهند. مردم در هنگام خرید از احساسات و اخالقیاتشان هم اســــتفاده میکنند.» همین چند خط ســــاده، تئوری بزرگی را در علم اقتصاد در دل خود جای داده است، نظریهای آنقدر مهم که صاحب آن، امســــال جایزه نوبل را از آن خود کرد و بلومبرگ برای او نوشــــت:«جایزه نوبل تالش میکند تا تحقیقات مهم را با پیامدهای مهم، شناسایی کند. اما ریچارد تیلر که جایزه نوبل را دریافت کرد، شــــاید نخستین کسی باشد که تأثیر مالی بر دستمزد و حقوق میلیونها نفر از مردم داشته است.» ■ برنامههای عملی تیلر در کجا استفاده شد؟

ریچارد تیلر، استاد دانشگاه شیکاگو، یـــک اقتصـــاددان رفتارشـــناس اســـت، کســـی که نظریههای اقتصادیاش را با علوم اجتماعی و روانشناسی پیوند زده و دور از محاســـبات خشـــک اقتصادی، از ســـادهترین طرحهـــا، پیچیدهتریـــن موفقیتهـــا را خلق کرده تـــا اثبات کند رفتار مردم، همیشـــه منطقی نیســـت و نمیتوان فقـــط بر پایـــه ریاضیات برای آنها برنامه ریخت و اقتصاد باید چیزی فراتر از اعداد و نمودارهای پیچیده باشد.

تیلـــر در مطالعات خود نشـــان داده اســـت که افـــراد مطابـــق بـــا تئوریهای اقتصـــادی رفتار نمیکنند. بـــه ادعای او مردم پول نقد خود را در «حســـابهای روانی» مجزایی همچون پول رهن، پول تعطیالت و پول بازنشستگی میگذارند. ســـرمایهگذاران نیـــز به اخبـــار غیرقابل پیشبینی توجه بیش از اندازه میکنند. مردم بسیار به عدالت اهمیت میدهند و مشـــتاقند برای مجـــازات افـــرادی که رفتـــاری ناعادالنـــه داشـــتهاند هزینـــه بپردازنـــد. نشـــریه ایندیپندنـــت درباره تأثیر عملی کارهای تیلر مینویسد:«یک مثـــال خـــوب در این مـــورد، مربـــوط به سیاســـت پرداخـــت بازنشســـتگی در انگلستان است. با افزایش نگرانیها در مورد نـــرخ پایین اندوخته بازنشســـتگی در میـــان کارکنـــان بخـــش خصوصـــی، دولت کارفرمایـــان را مجاز به «ثبتنام خـــودکار» در طرحهای بازنشســـتگی از ســـال ۲۱۰۲ کرد. این بـــدان معنا بود که عضو پس از مرگ مغزی زده شــــد. تمام مــــردم به طور خــــودکار در طــــرح اهدای عضو پــــس از مرگ ثبتنام میشــــوند، مگر آنکه خودشان بخواهند از این طرح خارج شوند. ایندیپندنت مینویسد:«به خاطر همین سیســــتم اتوماتیک اســــت که اســــپانیا بــــه رهبــــری در جهــــان برای اهــــدای عضــــو تبدیــــل شــــده اســــت.» نظریــــه ســــقلمه ‪)Nudge Theory(‬ ، به همین ســــادگی اســــت. ریچارد تیلر و همــــکارش در کتابی که بــــا همین عنوان منتشرکردهاند،معتقدنداگرانتخابهای پیشفرض مــــردم تغییــــر داده شــــوند، نتایــــج بهتــــری به دســــت میآیــــد. ایده ثبتنــــام خــــودکار در طرحهــــای اهدای عضو در فرانسه هم اجرا شد. ایندیپندنت مینویسد:«اینجا نیز اساس اولیه، مانند همان پرداختهای بازنشســــتگی است. بیشــــتر مردم دلشــــان میخواهد اگر در تصادفــــی فــــوت کردنــــد، تا جــــای امکان اعضای بدنشــــان را بــــرای حفظ زندگی شــــخصی دیگــــر اهــــدا کنند، امــــا ممکن اســــت که هیچ وقت فرصت ثبتنام در این طــــرح را در طــــول زندگی خــــود پیدا نکرده باشــــند.»به این ترتیب با مداخله و دســــتکاری ســــاده در تصمیمگیریها، نتایجی فوقالعاده به دست میآید. ■ سقلمهای نه فقط برای آن سوی مرزها

تیلر «ســـقلمه»ای به سیاستمداران زد و نظریـــه او به کاخ ســـفید راه یافت، در طرحهـــای بازنشســـتگی امریـــکا به کار بســـته شـــد و اندوختههای مردم را برای بازنشستگیشـــان چند برابر کرد. بعضی نظریه او را سقلمه و بعضی هم تلنگر ترجمه میکنند، اما هر چه باشد احتمـــاالً همـــان چیزی اســـت که فقط دوای درد ســـرزمینهایی در آن ســـوی مرزهـــا نیســـت. گاهـــی در تحلیلهای برجســـتهترین اقتصاددانـــان ایرانـــی نیـــز نیاز بـــه تغییر فرهنـــگ اقتصادی مردم شـــنیده میشـــود. حتی مسعود نیلـــی، دســـتیار ویـــژه رئیسجمهوری در امـــور اقتصادی نیـــز چند وقت پیش هشدارهایی جدی به زبان آورده و گفته بود:«اقتصاد ایران اکنون یک چهره زیبا دارد و همزمان یک چهره نگران کننده. زیبا از منظر تحقق رشد اقتصادی قابل قبـــول، تورم تک رقمی و اشـــتغالزایی نســـبتاً باال و نگرانکننده از منظر شش ابرچالشی که اکنون گریبان اقتصاد کشور سیاســـی و منازعات حزبی شکل گیرد.» هشدارهای جدی دستیار ویژه اقتصادی رئیسجمهـــوری، همـــان ســـقلمهای است که در ســـرزمینهای غربی بر پایه نظرات ریچارد تیلر، به سیاستمداران و مردم زده شـــد تا شـــکل رفتار اقتصادی آنها، تغییر پیدا کند. چرا که برنده نوبل اقتصادی امسال معتقد است:«اقتصاد متعارف فـــرض را بر این مبنا گذاشـــته اســـت که مردم بســـیار منطقی هستند، میتوانند مانند یک رایانه محاسبه کنند و هیچ مشکلی در کنترل خود ندارند. اما از طریق دانستن آنکه مردم چگونه فکر میکنند، مـــا میتوانیم انتخاب بهترین راه را بـــرای آنها ســـادهتر کنیم، راهی که برای آنها، خانوادهشـــان و جامعهشان بهترین است.»

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.