پیدایش تلگراف در ایران

از تلغراف تا تلگراف

Iran Newspaper - - تاریــخ - محمد تاج احمدی پژوهشگر تاریخ

«منتخدایراعّزوج ّلکهطاعتشموجبقربتاست وبهشکراندرشمزیدنعمت...» این نخستین جملهای بود که «عباسعلی خان دنبلی» در روز72اسفندسال6321هجریشمسیبهعنواننخستین پیــام مخابــره شــده توســط تلگــراف در ایــران از مدرســه دارالفنونبهکاخییالقیناصرالدینشاهارسالکرد.اغراق نیســت اگر بگوییم که ورود فناوری های مدرن ارتباطی به ایران، در هر دورهای نقش مهمی در شکل دهی به رخدادها وحوادثتاریخیایفاکردهاست.ورودتلگرافبهایراننیزازاینقاعدهمستثنینبود، هرچندکهبرخیهانظیر«میرزاملکمخان»مدعیبودندکهایشانعاملاصلیورود تلگراف به ایران بودند، اما حقیقت آن اســت که میل شــخص «ناصرالدین شاه» از یکســو و تمایل امپراطوری بریتانیا از ســوی دیگر مهمترین عواملــی بودند که باعث شــدند حدود 10 ســال بعد از اتصال خطوط تلگــراف در اروپــا و امریکا، پــای این ابزار ارتباطیبهایرانبازشود.

روزنامــه وقایــع اتفاقیــه در روز 27 اســفند و در شــماره 372 خود، از رویداد ســیم کشــی تلگراف در مدرسه دارالفنون و موفقیتآمیز بــودن آن را خبر داد. پــس از این اتفاق، قرار شــد که از کاخ ســلطنتی تا باغ الله زار، سیم تلگراف متصل شود و پس از آن، نقاط دیگر نیزدارایتلگرافشدند.

از برقــراری تلگراف در ایــران، در مرحله اولانگلیسیهاسودبردندتاایرانیان،چراکه آنان با اتصال خطوط مخابراتی هند و اروپا، نهتنهابامستعمرهخود،هندوستان،ارتباط برقــرار کردنــد و آن را ســرعت بخشــیدند، بلکه با ساختن تلگراف خانه هایی در ایران و فرســتادن مأمــور بــه کشــور، نفوذ خــود را روزبه روز در ایران، توسعه دادند.

عباسعلیخاندنبلیبهعنواننخستین ایرانــیای بود کــه زبان مــورس را آموخت و نخستین بار نسبت به ارســال پیام از طریق تلگــراف اقــدام کــرد. او که بعدها رســماً به اســتخدام اداره پست و تلگراف درآمد برای ارسال پیام به ایســتگاههای مختلف ارسال تلگرافدرنقاطگوناگونکشوراعزاممیشد.

یکســال بعد، یکــی از معلمان اتریشــی دارالفنون به نام «موسیو کرشش» با نظارت و اهتمام «علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه»

ریاســت دارالفنــون، عمــارت گلســتان را از طریــق تلگــراف بــه بــاغ اللــه زار متصــل کــرد. اجــرای ایــن طرح آغــاز پروژه توســعه خطــوط تلگراف در ایــران بود کــه دامنه آن به شــهرهای مختلف ایران رسید. سلطانیه زنجان نخســتین شهرســتانی بود کــه از این امکانبرخوردارشد.

هرچند که اتصال نقاط مختلف کشــور از طریق تلگراف مورد اقبال حکومت قرار داشــت اما این رخداد خالی از حساســیت هــم نبــود.در طــول دوره قاجار چنــد مورد تــاش برای ایجاد مســیرهای خودســرانه تلگرافــی بــا مخالفــت صریــح حکومــت مواجهشد.بههمینخاطروبرایقانونمند کردن روال توسعه خطوط تلگراف کتابچه و دســتورالعمل رسمی برای تلگرافچیها منتشر شــد و اعتضادالســلطنه جوانانی را بــرای یادگیــری قواعد ایــن کار بــه پاریس فرستاد. همچنین نخستین تیم تکنیسین تلگراف برای آموزش و یادگیری تعمیرات اولیــه بــه تفلیــس اعــزام شــدند. درســال 1277 نخستین محموله سیم و تجهیزات راهانــدازی خطــوط تلگــراف بــا حمایــت «امیرنظــام گروســی» از پاریــس و لنــدن خریداری شــد. در طول دوسال بعد از این اتفاق،خطوطتلگرافیبهگیانهمرسید.

از ســوی دیگر انگلســتان نیز که بهدلیل نیازهــای سیاســی و اقتصــادی از یکســو و شــورش مردم هند از ســوی دیگر به ارتباط تلگرافــی بــا لنــدن نیاز مبــرم داشــت، پس از موافقــت نکــردن ایــران با ایجــاد خطوط مســتقل تلگرافــی ســعی کــرد تــا بهطــور خودســرانه از امکانــات ایران بــرای مخابره پیــام اســتفاده کند. تاش و البی انگلســتان ســرانجام نتیجــه داد و «ایســتویک» کاردار ســفارت انگلستان درســال 1279 موفق شد قــراردادی دربــاب احــداث خط تلگــراف با ایرانامضاکند.

براســاس ایــن قــرارداد شــش مــادهای، ایران مواظف شــده بود که هزینه راهاندازی خطوطتلگرافخانقین–تهرانونیزتهران - بوشــهر را بپــردازد. اجرای پــروژه به عهده دولت انگلستان گذاشته شد. طبق قرارداد، انگلیســیها مختار بودند کــه از این خطوط بــرای ارتباطــات محرمانــه و اختصاصــی خودشانبهطوررایگاناستفادهکنند.

از طرفی روسها نیز برای عقب نماندن از قافلــه وارد عمــل شــده و در رقابــت بــا انگلستان خطوط تلگراف نخجوان و ایروان به تبریز- جلفا را راهاندازی کردند.

در ســال 1283 نیز پای شــرکت زیمنس به توسعه خطوط تلگرافی در ایران باز شد و دریک توافق چندجانبه این شرکت متعهد شــد که خط جدیدی برای اتصــال آلمان – روسیه و ایران احداث کند.

قراردادهای تلگرافی بین ایران و روسیه بــا انقــاب اکتبــر به حالــت تعلیــق درآمد. هرچند که توسعه خطوط تلگرافی در ایران با مشارکت کشــورهای اروپایی و تمایل شاه با سرعتی قابل توجه انجام شد اما این روال مخالفانینیزداشت.

«عبدالمجید میــرزا عینالدوله» یکی از مهمترین و قدرتمندترین مخالفان توسعه خطوط تلگرافی در ایران بود. وی که به گفته میــرزا ملکم خــان مهمترین مانع توســعه خطوط تلگراف در ایران محســوب میشد معتقد بود: «اگر رعایا دارای تلگراف شوند، دروالیاتوایاالتمملکتمحروسهایران، در جلــوی تلگرافخانــه تجمــع میکننــد و از احــوال یکدیگــر باخبر میشــوند و علیه سلطنتآشوبمیکنند.»هرچندکهامثال وی هرگز نتوانســتند مانع جریان غالب و مقتضای جدید شــوند. از زمان تأســیس تلگرافخانــه در ایران و پــس از آن، القاب، عناویــن و اعطــای لقبهــای جدیــدی چــون مخبرالدولــه و مخبرالســلطان و مخبرالملکرونقزیادیگرفت.

در ســال های آغازیــن قــرن بیســتم، امکانــات تلگــراف بیســیم نیز بــه ایران وارد شد.

نخســتین بار در ســال 1915 آلمانها بــرای رفــع احتیاجــات نظامــی ایــران، تلگــراف بیســیم را راهانــدازی کردنــد. هرچنــد که خرید بخش قابــل توجهی از تجهیزات آن از طریق یک شرکت روسی انجامشد.

مــردم نیــز اگرچه ابتــدا بــه راهاندازی خطــوط تلگــراف روی خــوش نشــان نمیدادنــد و گاه دکلهــا و ســیمهای خطوط تلگراف را قطــع میکردند، اما با وقوع انقــاب مشــروطه متوجه اهمیت این وســیله شدند، هرچند که ارسال پیام تنها کارکرد تلگرافخانه در صدر مشروطه نبــود و مــردم معتــرض در آن ایــام کــه امکان بســت نشینی در ســفارتخانهها را نداشتندبرایتحصنبهتلگرافخانههای اروپایــی در ایران پناه می بردند. در غائله مشــروطه خطوط تلگراف نقش مهمی درانتقالاخباررویدادهایسیاسیداشت که بررســی آن خود فرصــت جداگانهای میطلبد.

نصب خطوط تلگراف و تلفن سال ۲۱۳۱

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.