اصرار به پیرکوکاررشناسشو»تییلاوپمییاآبز« انتقازدسد؛وی شیلات

گ نهها غیرب ی ا کر

Jahan e-Sanat - - صفحه اول -

گروه جامعه-

طی سه، چهار سال اخیر بحث در م �ورد وضعیت تیلاپیا و س �الم یا خطرناک ب �ودن پرورش و مصرف این ماهی از س �وی مسوولان مختلف زیستمحیطی و شیلات مطرح شده است.

اخت �لاف نظر بی �ن دو س �ازمان شیلات و محیطزیست بر سر پرورش ماه �ی تیلاپیا بار دیگر ادامه یافت. در یک طرف ش �یلات ادع �ا میکند که ماه �ی تیلاپیا گونه مهاج �م نبوده و میتواند رونق اقتصادی در فعالیتهای صیادی داش �ته باشد و در سوی دیگر محیطزیست نظری مغایر دارد و گونه غیربوم �ی تیلاپیا را گون �های مهاجم میداند که میتواند خسارات اقتصادی، اجتماعی به بار آورد.

حس �ین ولیخانی، کارش �ناس و محقق گونهه �ای غیربومی آبزی، در گف �ت وگو با ایس �نا درب �اره پرورش تیلاپیا در کش �ور میگوی �د: از میان ماهیان متعلق به گ �روه تیلاپیا، تنها سیکلید ایرانی گونه بومی ایران است که در رودخانهه �ای منتهی به تنگه هرمز زیس �ت میکند. در س �ال 87، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی گونه غیربوم �ی تیلاپیای نیل را از کش �ور اندونزی ب �ه منظور معرفی به صنعت آبزیپروری وارد کش �ور کرد و در این راس �تا سازمان حفاظت محیطزیست تنه �ا مجوز پروژه آزمایش �ی در مرکز تحقیقات ملی آبزیان آبهای شور در بافق یزد را صادر کرد.

وی ادام �ه داد: از زم �ان ورود این ماهی تاکنون، فشار مستمر و سنگینی از طرف مجموعه شیلات برای گرفتن مج �وز به منظ �ور پرورش گس �ترده تیلاپیای نیل به سازمان محیطزیست بهعنوان متولی امر وارد ش �ده است، درحالی که س �ازمان محیطزیس �ت اس �تدلال میکند این ماه �ی اثرات مخرب زیستمحیطی فراوانی را بعد از ورود ب �ه اکوسیس �تمهای طبیعی داش �ته و پتانس �یل تبدیل شدن به آفت را دارد.

تیلاپیاهایی که در تالابهای خوزستان پیدا شدند، برای آبزیان مشکلساز شدند

ولیخانی درباره مشاهده یکی دیگر از انواع تیلاپیا تحت عنوان »زیلی« برای نخس �تین بار در کشور گفت: در سال 91 تیلاپیای زیلی در تالاب ش �ادگان و رودخانه بهمنش �یر و در س �ال 93 تیلاپیای آبی در رودخانه کارون برای اولین بار مش �اهده شدند که براساس گزارشات مسوولان محلی، این ماهیان به تعداد زیاد در بسیاری از رودخانهها و تالابهای استان خوزستان پراکنده شده و مشکلات زیادی را برای آبزیان بومی و همچنی �ن پرورشدهندگان ماهی و صیادان محلی ایجاد کردهاند.

ابه�ام درب�اره چگونگی ورود ماهیان غیربومی تیلاپیا به کشور

به گفته این کارشناس محیطزیست در مورد چگونگی ورود ماهیان غیربومی تیلاپیا به پهنههای آبی کش �ور دلایل روش �نی وجود ندارد. برخ �ی اعتقاد دارند در خوزستان در قالب فعالیتهای آبزیپروری تیلاپیا را پرورش میدادند که در نتیجه آن، به صورت تصادفی یا عمدا به منظ �ور افزایش میزان صید، ای �ن ماهیها در تالابها و رودخانهها رهاسازی شدهاند؛ گرچه این موارد را به طور کلی نمیتوان رد کرد اما احتمال آن ضعیف است چراکه تیلاپیای آبی و به ویژه تیلاپیای زیلی در مقایسه با تیلاپیای »نیل« از ارزش آبزیپروری کمتری برخوردار هستند.

این محقق گونههای غیربومی آبزی اس �تفاده تیلاپیا از گیاهان کانالهای زهکش �ی پس �اب نیش �کر خوزستان ب �رای تغذی �ه و در نتیجه کنترل این گیاهان هرز را دلی �ل دیگر ورود این ماهیان به کش �ور دانست و ادامه داد: در حال حاضر این فرضیه را نمیتوان رد یا تایید ک �رد. ورود این ماهیان از طریق آبهای مشترک با کشورهای همسایه عاملی است که از دلایل دیگر محتملتر اس �ت چراک �ه هر دو گونه غیربومی گزارش شده از خوزستان در کشورهای ترکیه و عراق وجود دارند. همچنین متاسفانه گزارشهای تایید نش �دهای از ورود گونهه �ای دیگری از ماهیان تیلاپیا ک �ه بهعنوان ماهی زینت �ی در فروش �گاههای آکواریومی عرضه میش �ود، ب �ه آبهای طبیعی کشور وجود دارد.

از سویی دیگر اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیع �ت از تیلاپیای نیل بهعن �وان گونهای بس �یار مهاجم نام برده است.

تاثیر تیلاپیا بر اکوسیستمهای آبی چیست

ولیخانی درب �اره تاثیرات ماهیان تیلاپیا بر اکوسیس �تمهای آبی گفت: ماهیان تیلاپیا با توجه به ویژگیهایی که دارند تاثیرات مخربی بر مکانهایی که معرفی شدهاند، داشتهاند. بهعنوان مث �ال، مهاجم بودن تیلاپیای نیل در بسیاری از مناطقی که این گونه معرفی شده مانند برخی از کشورهای آمریکای جنوب �ی، ژاپن، چی �ن، آمریکا، هند و پاکستان گزارش شده است. با توجه به این تجربیات و ویژگیهای تهاجمی این ماهی، اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت از آن بهعنوان گونهای بسیار مهاجم نام برده است.

این کارش �ناس محیطزیست بیان کرد: گروهی از متخصصان گونههای مهاجم در اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیع �ت، از بین گونههای مهاجم، 100 گون �های که اث �رات مخربتری داشته را معرفی کردهاند. برخی بر این اساس اس �تدلال میکنند که از بین ماهیان تیلاپیا، تیلاپیا »موزامبیکوس« در این لیست قرار داشته بنابراین تیلاپیا نیل این اثرات را ندارد، درحالیکه باید توجه داشت در دستورالعمل انتخاب این 100 گونه تاکید ش �ده است که به دلیل اینک �ه از دامنه متنوعتری از موجودات انتخاب میشود تنها یکی از گونههای هر جنس بهعنوان نماینده در لیست قرار گرفته و عدم حضور در این لیست دلالت بر تهدید کمتر یک گونه دیگر متعلق به آن جنس نیس �ت و بر این اساس تیلاپیا نیل و موزامبیکوس که از یک جنس هستند، شباهتهای زیادی به هم داش �ته و هر دو گونه در مناطق مختل �ف دنیا اثرات مخربی را داشتهاند.

در صورت پ�رورش در داخل، ویژگ�ی تهاجم�ی خود را نش�ان میدهد

ولیخانی با اشاره به اینکه شواهد و تجربی �ات ثابت کرده اس �ت که در صورت توسعه پرورش تیلاپیا نیل این ماهی قادر به استقرار در آبهای داخلی کش �ور بوده و میتوان �د ویژگیهای تهاجمی خود را بروز دهد، گفت: یکی از نگرانیهای جدی که وجود دارد این اس �ت که پرورش تیلاپیا نیل موجب شود که این گونه غیربومی به حوضه خزر راه پیدا کند. قطعا حضور این گونه به عنوان مثال در تالاب انزلی که مأمن گونههای بسیار ارزشمند و اقتصادی بوده و مکان تخمریزی آنهاست شرایط را فاجعهبار خواهد کرد چراکه براساس مناب �ع موجود، تیلاپی �ا نیل میتواند دمای پایین زیر 10 درجه سانتیگراد را تحمل کرده و در این شرایط گرچه در فصول س �رد دچار رخوت میشود ول �ی با افزایش دما، میتواند با قدرت تکثیر بالای خود تاثیرات مخرب خود را بروز دهد.

تاثیرات مخرب ماهیان تیلاپیا بی�ش از گونههای دیگ�ر مهاجم است

وی با اشاره به اینکه اگرچه گونههای دیگری مانند کپور معمولی و قزلآلای رنگینکمان نیز در لیست 100 گونه مهاجم ق �رار دارد، گفت: تجربه چند س �اله حاصل از حضور ماهیان تیلاپیا در کش �ور نشاندهنده تاثیرات بسیار مخربتر آنهاست. در حالی که تا سال 91 هیچ گزارشی از صید این ماهیان وج �ود ندارد اما بعد از گذش �ت چند سال در بررس �یهای انجام گرفته در سال 94- 93 مشخص شد که تیلاپیا زیلی که حتی در این لیست 100 گونه مهاجم قرار ندارد توانس �ته در تالاب بینالمللی ش �ادگان فراوانترین گونه شده و در بیشتر رودخانهها و تالابهای اس �تان خوزستان گسترش پیدا کند. حتی مش �اهدات نش �ان میدهد که تیلاپیا آب �ی که با تیلاپیا نیل در یک جن �س قرار دارند در حال گس �ترش به س �ایر نقاط بوده و از لحاظ فراوانی نیز در حال افزایش اس �ت، به طوری که در رودخانه اروند فراوانی بالایی را نشان میدهد.

این کارشناس محیطزیست ادامه داد: گرچه با بررس �ی آمارهای صید گذشته تالاب شادگان، کپورمعمولی فراوان �ی بالایی را نش �ان میدهد اما باید توجه داش �ت ک �ه یکی از عوامل اصلی آن رهاسازی هر ساله این ماهی توس �ط ش �یلات برای افزایش میزان صید اس �ت. این عمل غیرکارشناسی که نش �اندهنده ع �دم درک صحیح درب �اره گونههای غیربوم �ی و اثرات آنهاس �ت، عرص �ه را ب �رای گونههای بومی و ارزشمند تنگ کرده و شرایط را پیچیدهتر میکند. در مورد قزلآلای رنگینکمان نیز میتوان گفت بیشترین نگرانی که در مورد اینگونه وجود دارد. افزایش آلودگی آبهای جاری از طریق مراکز پرورش این ماهی است چراکه ای �ن گونه احتمالا در مناطق بس �یار مح �دودی از آبهای طبیعی کش �ور توانایی تولیدمثل دارد.

ش�یلات ب�ه تعه�دات خ�ود درخصوص پ�رورش تیلاپیا عمل نکرده است

این محقق گونههای غیربومی آبزی اظهار کرد: طبق اظهارنظر مس �وولان مق �رر بوده اس �ت که ای �ن ماهی به منظور پرورش در سیستمهای بسته وارد شده و پژوهشهای مربوط به آن به صورت آزمایشی در مرکز تحقیقات ملی آبزیان آبهای ش �ور انجام شود ولی برخلاف این تعهدات، مش �اهده ش �د که ای �ن ماهی در اس �تخرهای خاکی مورد پرورش قرار گرفت و حتی پرورشدهندگان خصوصی نیز وارد این پروژه شدند. متاسفانه با وجود مخالفت صریح سازمان محیطزیست با پرورش تیلاپیا اخیرا گزارشهایی از پرورش و فروش غیرقانونی بچهماهی تیلاپیا در کشور مشاهده میشود. مسلما تا زمانی که تشکیلات مربوط به تیلاپیا در بافق ی �زد برپا بوده و اصرار بر پرورش آن از س �وی مجموعه ش �یلات وجود دارد، ای �ن گزارشها ادامه خواهد داش �ت. در این صورت اگ �ر تیلاپیا به صورت غیرقانونی در کشور پخش شود قطعا این مجموعه مقصر است. چراکه آنها این موضوع را مطرح کرده و این انگیزه را در پرورشدهندگان ایجاد کردهاند. مسلما استفاده از تجربیات کشورهای پیشرو برای کش �ور مفید خواهد بود ب �ه عنوان مث �ال در ایالت کویینزلند اس �ترالیا برای اینکه انگی �زهای برای پ �رورش تیلاپیا ایجاد نش �ود مصرف تیلاپیا ممنوع است.

چرا در کمبود آب ماهیان بومی خود را پرورش نمیدهیم

ولیخان �ی در پای �ان اظه �ار کرد: سازمان ش �یلات و موسسه تحقیقات علوم شیلاتی براساس قانون حفاظت و بهرهبرداری از منابع آبزی و همچنین اساسنامههای خود ملزم به حفاظت، بهسازی آبزیان و تحقیق و پژوهش در این موارد در آبهای داخلی هستند. با توجه به مشکلات و خطراتی که ماهیان تیلاپیا بر گونههای بومی، محیطزیست آنها و حتی پرورشدهندگان ماهی و صیادان کش �ور ایجاد کردهاند، شاید بهتر آن باش �د که مجموعه ش �یلات کشور برای کنترل این ماهیان به کمک سازمان حفاظت محیطزیست آمده و از گسترش این آسیبها اجتناب کند. با توجه به اینک �ه در مناطق مرکزی کش �ور که دچ �ار بح �ران آب بوده و حتی منابع آبی لبش �ور و شور برای مصارف غیرآش �امیدنی مردم و نیز در فعالیتهای صنعتی مورد استفاده قرار میگیرد، س �والی که مطرح میشود این اس �ت که با وجود این شرایط آیا فعالیته �ای آبزیپ �روری که به آب زی �ادی احتی �اج دارد، در این مناطق منطقی به نظر میرسد. بر فرض که در این مناطق آب اضافی برای فعالیتهای آبزیپروری وجود دارد، در این شرایط آیا بهتر نیس �ت که این میزان آب به پرورش ماهیان بومی همچون ماهیان خاویاری اختصاص داده ش �ود؟ شاید در این صورت عقبافتادگی سالهای گذشته که باعث شده حتی کشورهای حاشیه خلیجفارس نیز در تولید خاویار از ایران پیشی بگیرند، جبران شود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.