در برزخ شوراها

Jahan e-Sanat - - صفحه اول -

محمدهدایتي يك//ي از اولي//ن اقدام//ات دول//ت اصالح//ات، احي//اي شوراها در كشور بود. انديشهاي كه در قانون اساس//ي به آن اشاره شده بود اما تا آن زمان برنامهاي مشخص براي پيادهسازي آن وجود نداشت. پروژه اصالحات اما به چنين تفكري نيازمند بود. در واقع احيا و تقويت شوراهاي ش//هر و روستا بخش//ي بود از برنامه هرچند غيرمدون اصالحطلبان براي تقويت »جامعه«. در فضاي سياسي آن سالها كه حول مفهوم »جامعه مدني« ميگش//ت، طبيعي بود كه نسبتبهدستاوردهايشوراهاخوشبينيوجود داشته باشد. احتماال استدالل پشتيبان اين برنامه تمركززدايي از قدرت، نزديكتر شدن نهادها و سازوكارهاي تصميمگيري به مردم و در نهايت مش//اركت بيشتر يافتن مردم در تصميمگيريهاييبودكهبهصورتمستقيمبر آنها اثر ميگذاشت. هدف، تكثير مراكز قدرت و تصميمگيري بود تا از اين طريق هم از تمركز آنها جلوگيري ش//ود و هم ابزارهاي نظارتي بر عملكرد به ويژه مس//ووالن شهري افزون ش//ود. در نتيجه چنين خوشبيني دوره اول شوراهاي شهر با استقبال بسيار مردم مواجه شد و نتايج طبق روند انتخاباتي آن سالها به نفع اصالحطلبان بود. با اين حال روندهاي آتي خبر از كژكاردهاي اساسي در شوراها ميدهد. پرسش//ي كه امروز پس از نزديك به دو دهه مطرح ميشود اين است كه آيا اين برنامه به اهداف خود نزديك ش//د؟ آيا اين شورها در شفافترشدنتصميمگيريهانقشداشتهاند؟ آيا به كاهش فساد منجر شدهاند؟

پاسخ به اين پرس//شها نيازمند بررسي تجربي است. در غياب چنين بررسي ميتوان به حدس و گمان متوس//ل شد و از آنچه در رسانهها درباره عملكرد شوراها نمود مييابد مدد جست. پاسخ به غالب پرسشهاي فوق »نه« اس//ت. به نظر ميرس//د شوراها نهتنها نتوانس//تهاند كاركرده//اي موردنظ//ر را ايفا كنند كه خود به باري سنگين روي سيستم مديريتي بدل شدهاند؛ به عرصههايي جديد براي مناسبات ناسالم اقتصادي و سياسي و همچنين اليگارش//يهايي جديد به ويژه در سطوح محلي. اين شوراها كه قرار بود از حجم و رخوت دستگاه دولتي بكاهند نهتنها در اين امر كامياب نبودهاند كه بر حجم آن نيز افزودهاند و نشان چنداني از مشاركت اجتماعي مردم غير از ايام انتخابات در آنها ديده نميشود.

در سطح محليتر، شوراها به مكاني براي بازتوليد مناسبات سنتي و حاميپروري بدل شدند. گروههاي قدرتمند و ذينفوذ خريد و فروش و معامله راي را به هنجاري مسلط در اين انتخابات بدل كردهاند.

در چنين ش//رايطي ش//وراها نتوانستند بهعنوان يك واسط و ميانجي براي نوعي باهمبودگي م//درن عمل كنند؛ جايي كه بش//ود مطالبات را به صورت مدني پي گرفت.

انجمني كه در نهايت خير عموم را محقق كند. مناسبات غيرشفاف مالي شايع شد. به ويژه تركيب اي//ن خصيصه با رونق گرفتن امالك و مس//تغالت بهعنوان كاالهاي بسيار تجاري شده، شوراها را گاه به نوعي بنگاه معامالت ملكي بدل كرد كه بر مبناي سازوكارهايتجاريواقتصاديبهتصميمگيريدرباره زمينها و مناطق شهري ميپرداخت.

در شهرهاي بزرگ و به ويژه تهران و چند كالنشهر ديگر وخامت اوضاع شايد به مراتب بيشتر نيز باشد. در اوايل شوراها خصيصهاي بسيار سياسي يافتند. با اين حال شايد نتوان به اين روال چندان ايراد گرفت. در كشورهاي توسعهيافته نيز انتخابات شهرداريها س//ويهاي سياسي دارد و اساس//ا از جانب احزاب و گروههاي سياسي است كه نمايندگي ميشود. با اين حال اين سويه سياسي در اين كشورها در نسبت است با تعهد به نوعي خير عمومي و ملي يعني ش//هر به فضايي براي تسخير از جانب گروه خودي و استخراج منابع آن بدل نميشود. ديگر اينكه شوراهاي شهر نتوانستندآنچنانكهبايددربرابربيبرنامگيهاواتالف منابع توسط شهرداريها مقاومت كنند يا آن را در مسير درست هدايت كنند و حتي در نوعي ائتالف با بدنه رسمي مديريت شهري، بخشي از بار اين اتالف منابع را به دوش كشيدند. بخشي از اين امر ناشي از اين بود كه اساسا هيچ برنامه جامعي براي مديريت ش//هر وجود نداشت. نه از جانب ش//هرداريها و نه شوراهاي شهر و نه گروههاي سياسي كه فقط خواهان رساندن اعضايشان به شوراهاي شهر بودند. در نبود چنينبرنامهايشهرعرصهتصميماتغيركارشناسي و دلبخواهي شد. دستاوردهاي جديد مديريت شهري در سطح جهاني چون ارزيابي اثرات اجتماعي پروژهها واقداماتشهريناديدهگرفتهشد.تفكرمهندسيآن هم از نوع شلخته شايع شد. ابعاد انساني و اجتماعي در طراحي شهري ناديده گرفته شد و نوعي عقالنيت مبتني بر كسب سود حاكم شد. تاريخ شهر، هويت آن و احساس//ي كه يك شهروند از شهري آرام بايد كسب كند ناديده گرفته شد و نتيجه شد آنچه امروز ميبينيم. در واقع ش//وراها به خصم آن چيزي بدل شدند كه قرار بود محقق كنند.

انتخابات ش//وراها نزديك است. به نظر ميرسد نجات نهاد شوراها از اين وضعيت نهچندان مطلوب، نيازمند بازانديشي اساسي در روندهاي موجود است. اصالحطلبان به عنوان گروهي سياسي و اجتماعي ك//ه مناديان اي//ن ايده بودند باي//د برنامهاي جدي براي بازپروري ش//وراها داش//ته باشند. تالش براي صورتبندي منسجمتر ايده شوراها و حركت به سوي كاربردي كردن آن ايده به دور از منافع ش//خصي و گروه//ي احيانا اولين و مهمتري//ن قدم براي نجات شوراها خواهد بود. hedayati.mohammad@yahoo.com

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.