تاملی بر وضعيت جنگلهای هيركانی؛ ارزشگذاري اقتصادي، مانعي بر تخريب محيطزيست

Jahan e-Sanat - - News - شورای شهر تلخند

شيرينسعيدي-جنگلهايهيركانيمانند بسياري از منابع طبيعي و اكوسيستمي از فقدان ارزشگذاري اكوسيستمي رنج ميبرد. ارزشگذاري اكوسيستمي اين جنگلها ميتواند ارزش واقعي اي//ن جنگلها را ك//ه كمتر ديده ش//ده نمايان سازد، حساسيتها نسبت به اين جنگلها بيشتر ميشود و ارزش اين جنگل به لحاظ اقتصادي نيز ديده ميش//ود. از مهمترين علل تخريب و زوال اكوسيس//تمهاي طبيعي به ويژه جنگلها نبود بازاري براي تعيين ارزش خدمات توليدشده توسط اين اكوسيستمها و در نتيجه رايگان پنداشتن اين خدمات اس//ت. در واقع بخش وس//يعي از كاالها و خدمات جنگله//ا از ماهيت كاالهاي عمومي برخوردارند و بازار مشخصي براي سنجش ارزش آنها وجود ندارد. روشهاي ارزشگذاري اقتصادي به منظور حل اين مشكل و برآورد ارزش اقتصادي اين كاالها و خدمات با استفاده از شيوههاي غيربازاري به وجود آمدهاند اين در حالي است كه علم اقتصاد ابزارهاي مناسبي براي استفاده بهينه از كاالها و خدمات اكوسيس//تمي ايجاد كرده است. به طور كلي ايجاد پيوستگي ميان محيطزيست و نظام اقتصادييكضرورتاست.ارزشگذارياكوسيستم در حوزه اقتصادي تا حدود زيادي يك مبحث آشنا امابسيارجديداست.درواقعارزشگذاريومحاسبه آنچه بارها از آن استفاده ميشود، كاري بس دشوار است.امروزهدربخشاقتصادمنابعومحيطزيست تا حدود زيادي به اين موضوع توجه شده اما با توجه به اينكه بسياري از منابع ما تجديدپذير نيستند و از همه مهمتر سرعت تخريب آنها بيش از سرعت بازسازي آن است، اين موضوع اهميت دوچنداني پيداكردهاست.درعينحالاينمنابعبرايحيات كنون//ي ارزش زي//ادي دارد و بايد به آن توجهي دوچندان كرد. امروزه ارزشگذاري در بخش منابع با استفاده از روشهاي اقتصادي امكانپذير شده اما تا آشنايي همه اقشار با اين موضوع راه طوالني در پيشاست.البتهتالشهايپراكندهوپژوهشهايي مانندپاياننامههايدانشگاهيوتحقيقهايموردي مانند ارزشگذاري جنگلهاي خاص در نواحي و مناطق مختلف و مراتع انجام شده كه به طور قطع اين تالشها كافي نيست.

صرفنظرازاينكهوضعيتتخريبمنابعطبيعي و اكوسيس//تمها در چه وضعيتي قرار دارد، نكته مهمتر آن است كه چه عواملي بيشترين تاثير را درتخريبمنابعطبيعيدارند؟نحوهرفتاردولتها، ميزان و سطح رفاه عمومي، اندازه دولتها)ميزان مداخله اقتصادی دولت(، سرعت و ميزان پيشرفت فناوري در كشورها به شدت بر روند تخريب محيط منابعطبيعيتاثيردارند. ارزشجنگلونقشدولتها دولتها و سياستگذاري آنها در مورد معيشت و حتي سياس//تهاي پولي و مالي دولت تاثير مستقيم و معنيداري بر تخريب منابع طبيعي و محيطزيست دارد. اين تاثير رفتار دولت از آن جهت اهمي//ت دارد كه دولت ارائهدهنده كاال و خدمات عمومي است و استفاده از منابع طبيعي نيز يك خدمت عمومي به حساب ميآيد. هرچه رفتارهاي دولت حسابش//دهتر و انضباط مالي دولت بيش//تر باش//د، اين تاثير كنترلشدهتر و مثبتتر است. شكست مكانيسم بازار در عرضه كااله//ا و خدمات عموم//ي، مداخله دولت را در بازار جهت اتخاذ سياستهاي زيستمحيطي و جلوگيري از آلودگي اجتنابناپذير ميسازد. در برخي پژوهشها و نظريات اقتصادي انجامشده رابطه بين دولت و انتشار آلودگي در اقتصاد ايران با استفاده از سيستم معادالت همزمان سالهاي ‪1354 -1390‬ مورد بررس//ي و تحليل تجربي قرار گرفته است. نتايج حاصل از تخمين سيستم معادالت تصريح شده در دو رويكرد ايستا و پويا به تفكيك اثرات مستقيم و غيرمستقيم نشان ميدهند؛ نخست آنكه اندازه دولت تنها داراي اثر مستقيم معنيدار بر آلودگي سرانه است. ديگر آنكه رابطه مثبت و معنيداري بين اندازه دولت و انتشار آلودگي سرانه با ضريب كشش 0/08 در رويكرد ايستا و رابطه منفي و معنيدار بين اندازه دولت و انتش//ار آلودگي سرانه با ضريب كشش -0/163 در رويك//رد پويا تاييد ميش//ود. عالوه بر اندازه دولت، ميزان باز بودن اقتصاد و مصرف ني//ز داراي اثر مثبت كل و معنيدار و همچنين س//رمايهگذاري كل و جمعيت داراي اثر منفي كل و معنيدار بر آلودگي سرانه در اقتصاد ايران هستند. براي مثال جنگلها عالوه بر توليد چوب، منافع زيستمحيطي و اجتماعي فراواني به همراه دارند كه اغلب آنها فاقد بازار هستند.

درحالحاضرجنگلبهعنوانيكاكوسيستم طبيعي كاالها و خدمات مختلفي را براي جامعه بش//ري فراهم ميآورد. برخي از اين خدمات و كاالها در بازار قابليت تبادل دارند و برخي ديگر فاقد قابليت تبادل هستند. در اين حالت ارزش آنها تابعي از ارزش كاركردهاي س//االنه عرضه ش//ده اس//ت كه با روشهاي مختلف ارزيابي ميش//وند. بنابراين شناخت صحيح روشهاي ارزش//گذاري براي آن خدم//ات و كاركردها از اهميت ويژهاي برخوردار است. شناخت اصول و كاربرد صحيح روشهاي ارزشگذاري ميتواند به سياستگذاران و برنامهريزان براي طراحي موثر و مناسب سياستهاي توسعه پايدار در مواجهه با مشكالت منابع طبيعي كمك كند.

تخري/ب خاك ب/ه عنوان ي/ك ارزش اقتصادي

از سويي ديگر يكي از مهمترين عوامل تخريب محيطزيست و جنگلها، تخريب خاك است. تخريب خاك هم در حوزه حفاظت از جنگلها و هم ديگر منابع طبيعي بسيار نقش دارد. با توجه به فرآيند بسيار طوالني تشكيل خاك و نقش كليدي آن بهعنوان يكي از مهمترين نهادههاي كش//اورزي، لزوم حفاظت از آن اجتنابناپذير اس//ت. يكي از مهمترين خدمات و كاركردهاي اكوسيستم جنگلي، ممانعت از فرسايش خاك و افزايش قدرت نگهداشت مواد مغذي در آن است كه اين موضوع بهخصوص در مناطق پرشيب و كوهستاني از اهميت ويژهاي برخوردار است. از آنجا كه خدمت كنترل فرسايش خاك نيز همانند بسياري از ديگر خدمات اين اكوسيستم، فاقد بازاري براي تعيين ارزش آنهاست در سالهاي اخي//ر روشهاي جديدي به منظور برآورد اين ارزش ابداع ش//ده است. نكته قابل مالحظه در اين برآوردها مكاندار بودن ارزش//گذاري است كه امكان مقايسه ارزش در حوضههاي مختلف آبخيز را فراهم ميسازد.

محاس//به ارزش حفاظت از مواد مغذي خاك مبين ارزش ميانگيني در يك منطقه مطالعاتي )براي ارزشگذاري( است. ارزشگذاري مكاندار اين خدمتاكوسيستميميتوانداطالعاتدقيقتريرا دراختيارمديرانوبرنامهريزانبهمنظورحفاظتاز منابعطبيعيقراردهدومنجربهتدوينبرنامههايي دقيقتر در اين زمينه شود.

در مجموع به نظر ميرسد بيش از هر چيزي روشهاي اقتصادي و محاس//بات اقتصادي براي ارزشگذارياكوسيستمواندازهگيريميزانتخريب منابع موثرترين راه باشد. در حال حاضر با توجه به اينكه رشته اقتصاد منابع يك رشته جديد اما پركاربرد براي ارزشگذاري منابع است با استقبال خوبي در جوامع مواجه ش//ده است. هرچند اين بخشازاقتصاددركشورهايپيشرفتهوجودداشته ولي در كشورهاي در حال توسعه پس از مشكالت فراوانيكهازسال0002 بهبعدبرايآنهاپيشآمده تا حدودي مورد توجه قرار گرفته است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.