برگزاری رفراندوم سرنوشت ساز قانون اساسی ترکیه؛ بلندپروازیهاییکدیکتاتور

Jahan e-Sanat - - NEWS -

از زمان مصطفی کمال آتاتورک، پدر ترکیه مدرن، هیچ چهره دیگری به اندازه رجب طیب اردوغان، تا این حد بر آن کشور مسلط نبوده است. تسلط مطلق این رییسجمهوربرترکیه،سالگذشتهبایککودتایناکام بهچالشکشیدهشدامااردوغانکمتراز21 ساعتبعد از وقوع کودتا نه تنها به کاخ ریاستجمهوری برگشت، بلکه در جایگاه و قدرتی بیش از گذشته است. از نظر حامیان//ش، او اقتصاد ترکیه را ش//کوفا کرده و به نظر منتقدانش، رهبری اقتدارگراست که تاب نقد را ندارد و هرکس با او مخالفت کند به شکلی خشن خاموش میشود.اینمخالفانازیکجوان61 سالهکهبهاتهام توهین به اردوغان دستگیر شد تا ملکه زیبایی سابق ترکیه که به خاطر اشتراک گذاشتن یک شعر انتقادی از رهبر ترکیه به دردسرافتاد، تنوع دارند. اردوغان؛ازشهرداریتاریاستجمهوری رجبطیباردوغاندوازدهمینرییسجمهورترکیه، اصالتا گرجستانی و از مهاجران است. فعالیت سیاسی او به عنوان یک مقام رسمی، از سال 1994 با پیروزی در انتخابات شهرداریها در استانبول آغاز شد. پیش از این، وی در یکی از احزاب وفادار به نجمالدین اربکان در سطحاتحادیههایدانشجوییفعالیتمیکرد.

اردوغانازسال4991 رسماشهرداراستانبولشدو تحوالتبزرگیدرزیرساختهایاینشهرازجملهحوزه حملونقلومحیطزیستایجادکرد.سهسالبعدپس از تصمیم دادگاه قانون اساسی ترکیه مبنی بر انحالل حزب رفاه ترکیه )وابسته به نجمالدین اربکان(، اردوغان درتجمعیاعتراضیهواداراناینحزبشعریخواندکه براساس قوانین ترکیه، دعوت به خشونت و ترویج نفرت مذهبیتشخیصدادهشدوشهرداراستانبولبه01 ماه زندان محکوم شد. هرچند بیش از چهار ماه )در اواسط (1999لاس در زندان نماند اما همین محکومیت سبب ش//د از سمت شهرداری عزل و از شرکت در انتخابات پارلمانی هم محروم شود.

اما اردوغان رگههای قدرتطلبی را همان موقع هم در خود داش//ت و بیش از سه سال از صحنه سیاست دورنماند.سال1002 حزبعدالتوتوسعهراتاسیس کرد و یک سال بعد در انتخابات پارلمانی، به پیروزی چشمگیری دست یافت اما به دلیل همان محکومیت قبلی، امکان نخس//توزیری نداشت. بنابراین عبداهلل گل نخستوزیر ترکیه شد. یک سال بعد هم به دلیل تخلفات انتخاباتی، هیات عالی انتخابات ترکیه، ضمن ابطال انتخابات قبلی، انتخابات مجدد برگزار کرد و آن زمان بود که ب//ا اصالح قانون، رهبران حزب معترض ح//زب جمهوری خلق، امکان حض//ور در انتخابات را یافتند و این گونه پس از پیروزی دوباره حزب عدالت وتوسعه،اردوغانبهنخستوزیریرسیدوتا11 سال در همین پست ماند.

اردوغانکه36 سالدارد،درسال2002 ویکسال بعد از تشکیل حزب عدالت و توسعه به قدرت رسید. او برای 11 سال نخستوزیر ترکیه بود تا اینکه در سال 2014 اولینرییسجمهوردرترکیهشدکهتوسطمردم و در جریان یک انتخابات سراس//ری برگزیده میشد. وی به خاطر تمایلش به ایجاد قدرتهای اجرایی برای پست ریاستجمهوری شناخته میشود، قدرتهایی ک//ه در پایان دوره نخس//توزیریاش- که در طی آن نقش اجرایی پررنگتر اس//ت- آنها را واگذار کرد، حاال میخواهد در مقام جدید احیا کند. در حالی که حزب عدالت و توس//عه در ترکیه طرفدارانی پروپاقرص بین محافظهکاران و مسلمانان دارد، سرکوب مخالفان باعث اعتراض جامعه جهانی شده است. بارها دیده شده که روزنامهنگاران ترک مورد بازجویی قرار گرفته و محاکمه شدهاند. یا روزنامهنگاران خارجی مورد آزار و اذیت قرار گرفته و از کشور اخراج شدهاند.

روشهای اقتدارگرایانه اردوغان محدود به مرزهای ترکیه نمیشود. بادیگاردهای او اصحاب رسانهها را در آمری//کا مورد آزار قرار دادند و یک طنزپرداز آلمانی در کشور خود به اتهام توهین به رییسجمهور ترکیه در تلویزیون مورد تفحص قرار گرفت.

در ماه ژوئن سال ،2015 حزب عدالت و توسعه در نظرسنجیهاسقوطکردوموفقبهتشکیلائتالفنشد اما در نوامبر همان سال بود که بازگشتی مقتدرانه داشت وباکسب94 درصدآراقدرترادردستگرفت،آنهم در حالی که همه حواس متوجه پایان آتشبس با گروه مسلح کرد »پکک« بود. بهچالشکشیدنارتش درطی دهههای پیش از به قدرت رس//یدن حزب عدالت و توس//عه، ارتش ترکیه چهار بار در سیاس//ت دخالت مس//تقیم کرد تا جلوی نفوذ اس//المگرایان را بگیرد اما رجب طیب اردوغان سالهاست که به شکل علنی سیاست را با اسالم پیوند داده است. وقتی که او 1994رد شهرداراستانبولشد،خودرابهعنواننماینده حزباسالمیرفاهمعرفیکرد.درسال9991 بهخاطر تحریکاحساساتمذهبیوخواندنشعریملیگرایانه که در آن مصرعهایی مثل »مساجد سنگرهای ماست، منارهها کالهخودهایمان؛ منارهها سرنیزههای ماست، مومنان سربازانمان« برای چهارماه به زندان فرستاده شد. شاید به همین دلیل وقتی که در سال 2002 به عنوان رهبر حزب عدالت و توسعه به مقام نخستوزیری رس//ید، از برتری ملت به ارتش گفت.در س//ال 2013 او ب//ا وارد کردن اتهام به س//ران ارتش که به ادعای او میخواستند با کودتا سرنگونش کنند ارتش را غافلگیر کرد. این ماجرا که به ارگنکون مشهور شد با نقض اتهام تالش برای کودتا از متهمان به پایان رسید. منتقدان اردوغان را متهم کردهاند که از قوه قضاییه برای خاموش کردن مخالفان سیاسی استفاده کرده و گزارشهایی هم موجود است از اتهامات ساختگی. اما طرفداران اردوغان او را به خاطر درآمدن جلوی ارتش ستایش میکنند، به خصوص اینکه ارتشیها از زمان آتاتورک خودشان را همیشهحامیانملتدانستهاند. اعتراضاتپارکگزی اردوغان همچنین از قدرت حکومت مرکزی برای درهم شکس//تن تحصنهای اس//تانبول در ماه ژوئن س//ال 2013 استفاده کرد، وقایعی که در پارک گزی، منطقهای سبز در احاطه ساختمانهای بلند، متمرکز شدهبودند.خیلیزوداعتراضاتبهشهرهایدیگرکشید وسکوالرهایترککهازسیاستهایاسالمگرایانهحزب عدالت و توسعه ناراضی بودند را جذب خود کرد.

رس//وایی افش//ای یک پرونده فساد اقتصادی در دس//امبر 2013 به چند بازداشت، از جمله پسران س//ه وزیر کابینه انجامی//د. اردوغان از هیچ فرصتی برای اع//الم نارضایتیاش از مخالف//ان مقیم خارج فروگذار نکرده است. به طور مشخص حملههای او متوجه مدافعان روحانی مذهبی فتحاهلل گولن است که یار قدیمی خودش بود و بعد به رقیبش بدل شد و در تبعیدی ناخواسته به آمریکا رفت. آقای اردوغان همچنین به شبکههای اجتماعی حمله کرده و قول داده که »شر توئیتر را کم کند.« احیایارزشهایاسالمی اردوغان منکر این اس//ت که قصد دارد ارزشهای اس//المی را بر جامعه حکمفرما کن//د و ادعا میکند همچنان به اصول سکوالریزم پایبند است، اما در عین حال او مدافع جناح راست ترکیه هم هست که عقاید مذهبیشان را به صراحت بیان میکنند.

سرنخ دادنهای مذهبی از این دست به خصوص در مناطق دورافتاده، روس//تاها و شهرهای کوچک آنتالیا که به طور سنتی پایگاه مردمی حزب عدالت و توسعه بوده بازخورد خوبی دارد، تا این حد که بعضی از طرفدارانش با استفاده از ادبیات امپراتوری عثمانی به اردوغان لقب سلطان دادهاند.در اکتبر 2013 ترکیه قانون منع حجاب در اماکن و س//ازمانهای دولتی )منهای بخشهای مربوط به سیستم قضایی، ارتش و پلیس( را که قدمتی طوالنی داش//ت، برداش//ت. منتقدان یادآور میش//وند ک//ه اردوغان حتی قصد داش//ت رابطه جنس//ی خارج از ازدواج را به عنوان جرم تعریف کند که موفق نشد. برنامه دیگری که در آن موفق نشد ایجاد مناطقی بود که در آنها مصرف الکل ممنوع باشد. هر دو مورد از گرایشهای مذهبی رییسجمهور ترکیه حکایت دارند. قصردوستی مخالفان سیاسی اردوغان کاخ ریاستجمهوری ت//ازه او را س//مبل تمای//الت تمامیتخواهان//ه او دانس//تهاند. این قصر هزار اتاقه ک//ه بر فراز تپهای در حومه آنکارا خرامیده به آق سرای )کاخ سفید( شهرت دارد هم از کاخ سفید آمریکا بزرگتر است و هم از کرملین مسکو. بودجهای که صرف ساختش شده حتی از بودجه پیشبینی شده اولیه که معادل 615 میلیون دالر بود هم فراتر رفته است.

بیش//تر این ریخت و پاشه//ا را اردوغان مدیون ثبات اقتصادی ترکیه طی یک دهه گذش//ته و رشد 4/5 درصدی آن بوده است. ترکیه به موتور قدرتمند تولید و صادرات تبدیل شد و حزب عدالت و توسعه ت//ورم را مه//ار کرد، تورم//ی که در ده//ه 1990 به باالی صددرصد رس//یده بود. اما از سال 2014 رشد اقتصادی کاهش یافت و به 2/9 درصد رس//ید و این در حالی بود که نرخ بیکاری به 10 درصد رسیده بود. از نظر سیاستهای بینالمللی او به تندی اسراییل را که سابقا یکی از مهمترین شرکای ترکیه بود بر سر رفتارشان با فلسطینیها محکوم کرده است. اگرچه بعدها واکنشاش را تعدیل کرد اما همان تندی اولیه بهمحبوبیتاوبینمسلماننهفقطترکیهبلکهسرتاسر خاورمیانه افزود. با اینکه او نیروهای نظامی مخالف بشار اسد را حمایت کرده است اما وقتی کردهای سوریه برای مقابله علیه اسد از او کمک خواستند خواستهشان رد شد. خود این سیاست باعث شد تا چشمانداز مذاکرات صلح او با کردهای ترکیه در جنوب شرق این کشور چشماندازی تیره پیدا کند. قهر و آشتی با پوتین جته//ای F-16 ترکیه 24 نوامبر ،2015 یک هواپیمای س//وخوی 24 روسیه را در نزدیکی مرز س//وریه و ترکیه س//رنگون کردند. یک خلبان این جنگنده کشته ش//د و خلبان دوم در عملیات 12 س//اعتهای با حض//ور نیروهای یگان ویژه روس//یه نجات داده شد.

بعد از این اتفاق جنگ لفظی ش//دیدی بین دو طرف رخ داد و کار به تعلیق تورهای گردش//گری روسها به ترکیه و محدویتهای تجاری کاالهای ترکی در روسیه منجر شد اما در ژوئن 2016 پس از تماس تلفنی آق//ای اردوغان و عذرخواهی بابت سرنگون شدن هواپیمای روسی روابط دو کشور به شرایط عادی بازگشت. کودتاینافرجام در نیم//ه ژوئی//ه یگانهایی از ارت//ش ترکیه وارد خیابانهای آنکارا و استانبول شدند. اردوغان که برای تعطیالت به سواحل مرمره رفته بود موفق شد از طریق پیامیتلویزیونیطرفدارانشرابهخیابانبکشاندوکودتا را شکست دهد.

چندی//ن نفر از مردم و نیروهای امنیتی در جریان کودتای نافرجام کش//ته شدند. شکست این کودتا با گستردهترین سرکوبها در تاریخ معاصر ترکیه همراه شد.بیشاز521 هزارنفرازکاربرکناریاتعلیقوحدود 40 هزار نفر بازداشت شدند. بسیاری از بازداشتشدگان به ارتباط با جنبش فتحاهلل گولن متهم ش//دند. دولت ترکیه آقای گولن، ش//خصیت مذهبی مخالف آقای اردوغان و ساکن آمریکا را عامل کودتا میداند؛ هر چند که او این اتهام را رد میکند. ازمذاکرهتاتقابلمستقیمباکردها یکی از دس//تاوردهای مهم اردوغ//ان مذاکره با پکک و برقراری آتشبس پس از س//الها جنگ خونین بین طرفین بود. اما پس از قدرتگیری مجدد حزبش درگیریها با پکک شدت بیسابقهای یافت. تعدادی از شهرهای کردنشین به شدت تخریب شدند و از سویی دیگر بمبگذاریهایی در مراکز کردنشین و اس//تانبول رخ داد. در ادام//ه تنشها صالحالدین دمیرتاش و فیگن یوکس//کداغ ب//ه همراه 10 نفر از نماین//دگان پارلمانی ح//زب دموکراتیک خلقها دستگیر شدند. برخی از ناظران این اقدامات را برای جلب رای موافق ناسیونالیستهای ترک در رفراندوم قانون اساسی میدانند. بازیباکلمهنازی با نزدیک شدن انتخابات تعدادی از اعضای حزب عدالت و توس//عه و وزرای قبلی و فعلی ترکیه راهی اروپا شدند تا رای ترکهای مقیم اروپا را جلب کنند، موضوعی که به تنشهای شدیدی بین ترکیه و اروپا منجر شد. پس از جلوگیری از سخنرانی طرفداران تغییر قانون اساسی، اردوغان به شدت به دولتهای آلم//ان و هلن//د حمله ک//رد و آنه//ا را بازماندهها و پسماندهه//ای نازیها خواند. اما به نظر میرس//د اردوغان با سر دادن این شعارهای پوپولیستی در پی جذب رای ترکهای مقیم کشورهای اروپایی است که چندان دل خوشی از دولتهای کشورهایی که در آنها زندگی میکنند، ندارند و همچنان پیوندهای محکمی با ارزشهای دینی و ملی کشورشان دارند. ترکیهواتحادیهاروپا اتحادیه اروپا طی ماههای اخیر با در پیش گرفتن سیاستهایینظیرلغومیتینگهایتبلیغاتیمقامات ترکیه برای رفراندوم قانون اساسی این کشور و انتشار بیانیههایی مخالفت خود را با تغییر شرایط سیاسی در ترکیه به روش//نی نشان داده است. تالش دولت ترکیه برای تغییر قانون اساس//ی صرفا مناسبات و معادالت سیاس//ی در این کشور را تغییر نمیدهد، رابطه آنکارا و اتحادیه اروپا هم به شدت از آن تاثیر میگیرد. پرونده ورود ترکیه به اتحادیه اروپا قربانی قطعی این روند است.

در همهپرسی امروز مردم ترکیه به تغییراتی در قانون اساس//ی رای میدهند که نظام سیاسی این کشور را از یک جمهوری پارلمانی به یک جمهوری ریاس//تی تبدیل میکند. رییسجمهور که تاکنون مقام//ی فاقد قدرت واقعی بوده، در قانون اساس//ی جدید از اختیارات کمسابقهای برخوردار میشود و برعکس، پارلمان نقشی نسبتا حاشیهای پیدا خواهد کرد و چندان اختیاری در نظارت بر فعالیت و کارنامه رییسجمهور و دولت نخواهد داشت.

فرمانهای رییسجمهور همتراز قوانین مصوب مجلس خواهد بود و مجلس با دورش//دن از وظیفه نظارتی خود صرفا به کار قانونگذاری مشغول میشود. با این همه رییسجمهور میتواند هر مصوبه مجلس را رد کند که در چنین صورتی برای اجراییشدن آن مصوبه، رای اکثریت مطلق نمایندگان مجلس الزم اس//ت. رییسجمهور هر زمان که بخواهد، میتواند مجلس را منحل کند و دستور به برگزاری انتخابات جدید دهد. برکناری روسای دانشگاهها و داشتن نقش اساسی در تعیین قضات عالی و دادستانهای کشور یا اعالم حالت فوقالعاده نیز در فهرس//ت اختیارات رییسجمهور قرار میگیرد.

تغییراتی که قرار است در قانون اساسی ترکیه وارد ش//ود، حاال بیش از پیش موضع مخالفان ورود این کشور به اتحادیه اروپا را تقویت کرده است. عضویت احتمالی ترکیه در اتحادیه پیوسته به دالیل مختلف مورد مخالفت ش//ماری از کش//ورهای عضو بوده و مذاکرات بروکس//ل و آنکارا در این باره پیوس//ته با گسست و اختالل مواجه شده است.

در صورت شکس//ت رفراندوم، گرچه اردوغان تا سال 2019 حکم ریاستجمهوری را در جیب خود دارد و پارلمان هم هنوز سه سالی به پایان دورهاش باقی اس//ت ولی چهبسا چش//مانداز ثبات سیاسی در کش//ور، در صورت ادامه رویههای کنونی دولت، بیش از پیش مبهم ش//ود، اپوزیس//یون با اعتماد به نفس بیش//تری دولت را به چالش بکشد و جرات و جسارت اتحادیه اروپا در سرمایهگذاری بر نیروهای مدنی و سیاسی مخالف دولت و رویارویی محکمتر با اردوغان تضعیفشده هم افزایش یابد. ترکیه در هر دو صورت پیروزی یا شکس//ت اردوغان در رفراندوم تا بازگشت به ثبات سیاسی بهینه راه آسانی نخواهد داشت و مناسباتش با اتحادیه اروپا هم تابعی از همین شرایط باقی خواهد ماند.

گفتنی اس//ت اتحادی//ه اروپا به ش//کل واحد از برگ//زاری رفراندوم در ترکیه ابراز نگرانی کرده و در بیانیهای این موضوع را عقبگرد ترکیه از دموکراسی خواند. همچنین برخی منابع در اتحادیه اروپا اعالم کردند در صورتی که رفراندوم در این کش//ور برگزار شود موضوع پیوس//تن ترکیه به اتحادیه اروپا کنار گذاشته خواهد شد. سقوط 30 میلیارد دالری ذخایر ارزی ذخای//ر ارزی خارجی بانک مرکزی ترکیه هفته گذش//ته به 29/99 میلی//ارد دالر کاهش یافت که پایینترین میزان در 11 ماه گذشته بود. مزایدههای بان//ک مرکزی ترکیه به افزایش ارزش لیره از رکورد پایی//ن کمک کرده اما باعث کاه//ش 21 درصدی ذخایر این بانک از اوجش در ابتدای س//ال میالدی جاری شده است.

با وجود کندی رشد اقتصادی، بانک مرکزی ترکیه در نوامبر و ژانویه برای حمایت از ارزش لیره، ناچار شد نرخهای بهره را افزایش دهد. طبق آمار بازبینی شده، تولید ناخالص داخلی ترکیه در سه ماهه سوم سال که اقتصاد این کشور از مجموعهای از نگرانیهای سیاسی و امنیتی آسیب دید، 1/3 درصد کوچک شد در حالی که آمار مقدماتی 1/8 درصد رش//د منفی نشان داده بود.

لیره از نگرانیهای اقتصادی، سیاس//ی و امنیتی آس//یب دیده است. ارز ترکیه سال میالدی گذشته حدود 20 درصد در برابر دالر س//قوط کرد که برای ایجاد یک بحران ارزی کافی بود. آشفتگی سیاسی و اقدامات تروریستی در ترکیه، اقتصاد 720 میلیارد دالری این کش//ور را در وضعیت بغرنجی قرار داده است. 55 میلیون واجد شرایط در این همهپرسی نزدیک به 55 میلیون شهروند ترکیه واجد شرایط رای دادن هستند. در حالی که اعضای حزب مردم جمهوریخواه و حزب دموکراتیک خلق طرفدار کردها مخالفت خود را با این اصالحات در قانون اساس//ی اعالم کردهاند. در اواخر ماه ژانویه سالجاری پارلمان ترکیه این تغییرات را با رای 339 نفر از اعضای حزب عدالت و توسعه و حزب جنبش ملیگرا تصویب کرد.

ش//ورای عالی انتخاب//ات اعالم کرده اس//ت که 167 ه//زار و 140 صندوق رای برای رایدهندگان تهیه ش//ده و همچنین 461 صندوق دیگر نیز برای زندانهای این کشور فراهم شده است. روند رایدهی در مناطق ش//رق و جنوب شرقی ترکیه یک ساعت زودتر از زمان رس//می آغاز ش//ده و همچنین یک س//اعت دیرتر به پایان خواهد رسید. دلیل این امر درگیریهای موجود میان نیروهای امنیتی ترکیه و نیروهای حزب کارگران کردستان )پکک( است.

دولت اهمیت ویژهای به امنیت رفراندوم میدهد. در همین راس//تا نزدیک به 251 هزار و 788 مامور پلی//س و 128 هزار و 455 مام//ور ژاندارمری برای تضمین امنی//ت رایگیریها حضور خواهند یافت. همچنی//ن نزدیک ب//ه 17 هزار پلی//س و نیروهای ارتش نیز از نواحی مهم در کشور حفاظت خواهند ک//رد. عالوه بر نیروهای امنیتی و پلیس، 51 هزار و 148 نفر از نیروهای گارد امنیتی و 18 هزار و 675 نفر از نیروهای داوطلب در 26 شهر ترکیه نیز هنگام برگزاری رفراندوم حضور خواهند داشت.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.