پيچ دموكراسي در تركيه

Jahan e-Sanat - - NEWS - تحلیل

رج//ب طي//ب اردوغ//ان رييسجمهور تركيه و رهبر س//ايه ح//زب حاكم عدالت و توس//عه كه از آغاز رياس//تجمهورياش عزم خود را براي تغيي//ر و اصالح برخي اصول قانون اساس//ي تركيه با هدف تبديل نظام پارلماني به نظام رياستي جزم كرده بود، نهايتا با استفاده از فرصت پيش آمده پس از كودتاي نافرجام سال گذش//ته و برقراري وضعيت فوقالعاده توانست با همراهي نمايندگان همحزبي خود و حزب حركت ملي برخي اصول قانون اساسي را در مجلس ملي اين كشور درجهت ايجاد نظام رياستي از تصويب بگذراند و زمينه را براي برگزاري رفراندوم فراهم كند. در همين راس//تا بينالي ييلدريم، نخستوزير و رهبر حزب عدالت و توسعه اين كشور همراهي و هماهنگي ش//ايان توجهي با يار ديرين و همحزبي خود اردوغان كرده كه درصورت تاييد اصالح قانون اساس//ي ازس//وي اكثريت رايدهندگان ترك با توجه به حذف پست نخستوزيري به احتمال زياد جايگاه بااليي را در نظام رياس//تي نوين تركيه به رهبري اردوغان به خود اختصاص خواهد داد. شرايط پيش از رفراندوم اين رفراندوم در روز جاري در شرايطي برگزار ميشود كه طي حداقل دو سال اخير تحوالتي مهم در عرصههاي داخلي و خارجي تركيه به وقوع پيوسته كه بيشك تاثيرات خود را بر نتيجه رفراندوم بر جاي خواهد گذاشت.

از مهمترين تحوالت داخلي ميتوان به كنار گذاشته شدن احمد داود اوغلو، رهبر قبلي حزب عدالت و توسعه و نخست وزير سابق تركيه از رهبري حزب و نخستوزيري اشاره كرد در پي بروز اختالفات اساسي با اردوغان در زمينههاي داخلي و خارجي به وقوع پيوست، پيشتر نيز عبداهلل گل، رهبر اسبق حزب عدالت و توسعه و نخستوزير و رييسجمهور پيشين اين كشور پس از پايان دوره رياستجمهوري خود به دليل اختالف با اردوغان در سايه مانده بود و دوري اردوغان با اين دو يار قديمياش كماكان ادامه دارد، عامل اساسي اختالف ميان اين سه يار ديرين و هم حزبي همانا رفتارهاي تند و غيردموكراتيك اردوغان در اداره امور كشور بوده است.

از ديگ//ر تحوالت مهم داخلي پيش//ارفراندوم در تركيه ميتوان به وقوع كودتاي نافرجام سال گذشته، بازداشتها و بركناريها و زنداني كردن دهها هزار طرفدار فتحاهلل گولن، حامي ايدئولوژيك و يار غار اردوغان و بازداش//ت و محبوس ك//ردن دهها نفر از اعضا و رهب//ران حزب عمدتا كردگراي دموكراتيك خلقها و درگيريهاي مسلحانه با اعضاي حزب كارگران كردس//تان تركيه موسوم به پكك و قطع روند جري//ان صلح با احزاب كردي و بروز مش//كالت امنيتي در تركيه و وقوع چند عمليات تروريستي توسط عناصر وابسته به داعش و »پكك« در استانبول و چند شهر ديگر به ويژه در سال گذشته اشاره كرد.

در زمينه خارجي هم تحوالت مهمي در تركيه خودنمايي كرده كه از جمله ميتوان از افزايش نگرانيهاي تركيه نسبت به كردهاي سوريه و همكاري آنها با آمريكا و پكك، افت و خيز در روابط آنكارا- مسكو، آنكارا - واشنگتن، آنكارا-تهران، آنكارا –تلآويو، آنكارا- بغداد و تركيه با عربستان نام برد كه در اكثر موارد سير نزولي داشت.

رفراندوم برقراري نظام رياستي در تركيه ازسوي اردوغان در حالي برگزار ميشود كه مجموعه تحوالت داخلي و خارجي نام برده، تاثير منفي قابل توجهي بر مسايل اقتصادي، سياسي و امنيتي برجاي گذاشته است، هرچند تركيه پس از بهبود روابط با مسكو، ورود دونالد ترامپ به كاخ سفيد را فرصتي ب//راي جبران مافات دوره اوبام//ا و افزايش نقش منطقهاي خود ميداند و از ورود نظامي مستقيم به سوريه و عمليات س//پر فرات در جرابلس به عنوان ابزاري براي نش//ان دادن موفقيتهاي خارجي خود بهرهبرداري ميكند.

رفراندوم در ش//رايطي برگزار ميش//ود كه پيشتر گروه تروريستي داعش با صدور اطالعيههايي به زبانهاي تركي و عرب//ي، برگزاري رفراندوم تغيير قانون اساس//ي در تركيه را محارب//ه با خدا و رايدهندگان را خدانش//ناس خوانده و خواستار انجام حمالتي عليه آن شده است. در همين حال جمعه گذشته و در آستانه رفراندم، پنج نفر در استانبول كه يكي از آنها تاجيكتبار بوده و گمان ميرود با گروه داعش در ارتباط بودهاند و قصد انجام حمالتي را در تركيه داشتند، دستگير شدند. بسترومواضعمخالفان باوجود محدويتهاي ايجاد شده پس از كودتاي نافرجام و برقراري وضعيت اضطراري در تركيه در عرصههاي سياسي و رسانهاي و امنيتي شدن فضاي سياسي اين كشور در پي بازداشتهاي گسترده گولنيستها و نمايندگان و رهبران و اعضاي وابس//ته به ح//زب دموكراتيك خلقها، به موازات استفاده اردوغان و همحزبيهايش از فرصتهاي ارتباطاتي در راستاي تبليغ راي »آري« در رفراندوم، هنوز شبكههاي خصوصي تلويزيوني اين كشور از چند ماه پيش از امكانات و فرصتهاي انتقاد پيوسته و وسيع از رجب طيب اردوغان و دولت تركيه به خوبي برخوردارند و شبكههاي مجازي هم بدون فيلترينگ به فعاليتهاي خود در مخالفت با دولت و تبليغ دادن راي »نه« در رفراندوم امروز پرداختهاند و تجمعات زيادي در مخالفت با تغيير قانون اساسي در شهرهاي مختلف اين كش//ور برگزار كردهاند كه هم//ه اينها نقاط قوتي براي دموكراسي، مردم و احزاب تركيه محسوب ميشود؛ نعمتي كه مردم ايران از آن محرومند.

براي نمونه از طريق مشاركت در تجمعات و مصاحبههاي تلويزيون//ي كمال قليچدار اغلو، رهبر حزب جمهوري خلق تركي//ه و بزرگترين حزب مخالف دولت ك//ه داراي 128 نماينده در پارلمان اين كشور است، درادامه تالشهاي مداوم و نفسگير خود در مخالفت با تغيير قانون اساسي و برقراري نظام رياستي در شهرستان سينوپ تركيه در جمع هواداران حزبياش گفت: با بيرون آمدن راي »آري« از صندوق، 80 ميليون نفر مردم تركيه را سوار يك اتوبوس بدون ترمز كه معلوم نيست به كجا ميرود، خواهيم كرد. تاوان به كارگيري راي »آري« بسيار سنگين است.

قليچداراوغلو همچنين تاكيد كرد: رژيم تك فردي، تركيه را به عراق و س//وريه تبديل خواهد كرد. وي ضمن انتقاد از تغيير نظام پارلماني تركيه به سيستم رياستي مدنظر اردوغان با ارائه بسته اصالح قانون اساسي گفت: اختياراتي كه امروز به دس//ت فرد سپرده ميش//ود اگر فردا به دست فرد بيفتد چه خواهد شد؟ اگر اين اختيارات به دست فردي كه با او به ش//دت مخالف هستيد بيفتد چه خواهد شد؟ نبايد تصور كنيد رياس//ت دولت همواره در دست يك فرد مورد عالقه شما خواهد ماند.

همه ما فاني هستيم. اين موضوع نه به يك حزب يا شخص خاص بلكه به آينده كشور ارتباط دارد. قليچداراوغلو افزود: ذهنيتي مبني بر ايجاد يك دشمن و سياستگذاري از طريق اين دشمن وجود دارد.

بايد براي ش//هروندان دليل حمايت از بسته 18 مادهاي اص//الح قانون اساس//ي را تش//ريح كنند اما آنه//ا به جاي تش//ريح دليل حمايت از بسته اصالح قانون اساسي، از من، قليچداراوغلو انتقاد ميكنند.

در اينجا به جاي بسته اصالح قانون اساسي شخص بنده را مورد بحث قرار ميدهند و اين نيز برايم قابل درك نيست. رهبر حزب جمهوري خلق تركيه در پاسخ به سوالي مبني بر اينكه اگر امكان بحث با رييسجمهور را داش//تيد از وي كدام س//وال را ميپرسيديد، اظهار كرد: به ايشان ميگفتم در ميدانها از ملت خواس//تار دادن راي آري ميشويد اما به جاي تشريح دليل اين امرشخص بنده را مورد حمله قرار ميدهيد. بسيار خوب، اينك روبهروي شما هستم، لطف كنيد مرا در خصوص ل//زوم دادن راي »آري« متقاعد كنيد. وي افزود: مدت 15 سال است كه حاكميت كشور در دست يك حزب واحد است. وقتي شما در صدد پايان دادن به مساله تروريسم بوديد، من جلوي كار شما را گرفتهام؟

وي اف//زود: داوداوغلو با كس//ب 49/5 درص//د از آرا در پست نخست وزيري منصوب ش//ده بود. چرا ايشان از اين پست استعفا داد، آيا بنا به درخواست ملت استعفا داد، آيا كنگره فوقالعاده برگزار كرديد و براساس نتيجه اين كنگره استعفا داد، نخير. ايشان مجبور به استعفا شد. كساني كه اين مكانيسم را به كار ميگيرند درصدد دادن درس دموكراسي به ما نباشند.

قليچداراوغلودرادامهاظهاركرد:تاامروزكليهروسايجمهور كش//ور بيطرف بودند زيرا مقام رياس//تجمهوري مخرج مش//ترك همه ماس//ت، اما اگر رييسجمهور در عين حال رييس يا عضو يك حزب سياسي باشد، ديگر ماهيت مخرج مشترك را از دس//ت خواهد داد. وي تصريح كرد: قطعا در همهپرس//ي راي »نه« از صندوق بيرون خواهد آمد. در هر جا كه رژيم تكفردي وجود داش//ته باش//د، اش//ك چشم، خونري//زي و غم و اندوه حاكم خواهد بود. اوغلو تاكيد كرد: ب//ا بيرون آمدن راي «ه//ن» از صندوق، خواهم گفت كه در تركيه دموكراسي پيروز شده و ملت از دموكراسي حمايت كرد. در چنين ش//رايطي چرا ما خواستار برگزاري انتخابات رياستجمهوري شويم؟ رييسجمهور را ملت انتخاب كرده اس//ت و ما براي اراده مل//ت احترام قائليم. رييسجمهور تا پايان مهلت رياستجمهورياش در سال 2019 بر سر كار باقي خواهد ماند.

رييس حزب جمهوري خلق در بخش ديگري از سخنان خود تصريح كرد: اينك اصالحاتي خالف جهت تغييراتي كه در سال 2010 ايجاد كردند را انجام ميدهند. باز هم اشتباه ميكنند. تركيه كش//وري نيست كه بتوان با حرص و طمع يك نفر آن را مديريت كرد.

يك نظام رياستي مدل آمريكا را ميتوان مورد بحث قرار داد اما ش//ما ميخواهيد تمام اختيارات كشور را به يك نفر واگ//ذار كنيد و تصور ميكني//د اين فرد به هيچ وجه دچار اشتباه نميشود. اين در حالي است كه تنهايي و تك بودن فقط منحصر و شايسته خداوند متعال است. از سوي ديگر اردوغان تا امروز مرتكب يك دنيا اشتباه شده است. وي در خاتمه اين سوال را مطرح كرد كه چه كسي 160 شبهنظامي را ميان اعضاي ديوان عالي قضايي جاي داده است.

در همي//ن حال عالوه بر احزاب مذكور 15 س//ازمان و موسس//ه در راستاي حمايت از راي »نه« به رفراندوم تغيير قانون اساسي تركيه در راستاي مخالفت با تغيير قانون اساسي تركيه در گردهمايي مش//تركي با عنوان »بايد كاري انجام داد«، مخالفت خود را با تغيير نظام سياسي تركيه از پارلماني به رياستي ابراز و بيانيه مشتركي منتشر كردند.

در اين بيانيه با اشاره به اينكه در يك منطقه جغرافيايي )تركي//ه( كه روز ب//ه روز خطرناكتر ش//ده و با اختالفات، درگيريها، كش//تار و مشكالت بيش//تري مواجه ميشود، واگذاري تمام اختيارات يك كشور به يك نفر از لحاظ آينده اين كشور و سرنوشت ملت آن تا چه اندازه صحيح خواهد بود؟ پاسخ اين سوال خود به تنهايي براي ترجيح گزينه »نه« در همهپرسي كفايت خواهد داشت.

همچنين 550 نفر از وزرا و نمايندگان مجلس و افراد برجسته احزاب سياسي و اعضاي سابق حزب عدالت و توسعه، حرك//ت مليگرا و جمهوري خلق براي دادن راي نه جهت جلوگيري از تغيير قانون اساسي تركيه در يك گردهمايي فراخوان دادند. اين نمايندگان و مقامات سياسي برجسته كه در ميان آنها چهار رييس سابق مجلس، معاونين نخست وزير و وزراي سابق تركيه جاي داشتند، با اجتماع در آنكارا فراخ//وان خود خطاب به ملت تركي//ه را براي دادن راي نه منتشر كردند.

عبداللطيف شنر، از موسسان حزب عدالت و توسعه در سخنراني خود در اين نشست اعالم كرد: بحث در خصوص اين بس//ته اصالح قانون اساسي بزرگترين شرم در دوران جمهوري تركيه به حساب ميآيد. پس از گذشت صد سال از تاسيس جمهوري تركيه، يك بسته اصالح قانون اساسي كه در آن لغو تفكيك قوا و انحالل استقالل قوهقضاييه پيشبيني شده است، به همهپرسي گذاشته ميشود. بر اين اساس اين اقدام براي تغيير قانون اساسي كشور بزرگترين شرم در طول صد سال گذشته محسوب ميشود. وي در ادامه با دعوت از اردوغان، رييسجمهور تركيه براي حمايت از راي »نه« در همهپرسي اظهار كرد: در اطراف جناب آقاي رييسجمهور هيچكس سخني مبني بر اشتباه بودن اصالح قانون اساسي بيان نميكند. من به عنوان دوستي كه سالهاي طوالني با شما همراه بوده و خوبي شما را ميخواهد، به لزوم حمايت از راي »نه« در آخرين هفته روند همهپرسي تاكيد ميكنم. وي افزود: بيشك با بيرون آمدن راي آري از صندوق، اختيارات اردوغ//ان بس//يار افزايش خواهد يافت و ايش//ان هم براي گسترش محدوده اين اختيارات تالش بسياري به خرج خواهد داد. من به عنوان يك دوست قديمي به او براي حمايت از راي »نه« توصيه ميكنم، در غير اين صورت به هيچ وجه ايشان از امكان پايبندي به سوگندي كه به عنوان رييسجمهور براي بيطرفي ياد كردهاند، برخوردار نخواهد شد. كالمآخر از برآيند تحوالت داخلي و خارجي مورد اشاره چنين برميآي//د ك//ه از ابتداي روي كار آم//دن حزب عدالت و توسعه، براي نخستين بار است كه اردوغان و حزب عدالت و توس//عه، در حالي خود را ب//ا رفرنداوم امروز در معرض راي هوادارانش گذاش//ته اس//ت كه براي نخستين بار در ش//رايط ايدهآلي قرار ندارد و در مقايسه با رايگيريهاي گذش//ته حدود قابلتوجهي از حاميان خود را از دس//ت داده است و اينك با نارضايتي بيشتر حزب جمهوريخواه خلق، حاميان فتحاهلل گولن موسوم به جماعت خدمت يا جماع//ت گولن، كردها و احزاب كرد دموكراتيك خلقها و پكك و علويها مواجه اس//ت و حتي شخصيتها و حامياني از احزاب عدالت و توس//عه و حركت ملي كه با ائتالف يكديگر با تغيير قانون اساس//ي همراه شدهاند، با اين تغيير مخالفند و جملگي در رفراندوم به اين تغيير و برقراري نظام رياستي در تركيه راي »نه« خواهند داد.

به نظر ميرسد به صورت تقريبي ميزان راي آري و نه در رفران//دوم امروز تقريبا برابري ميكند و نميتوان به صورت قطع//ي، نتيجه احتمالي آن را پيشبيني كرد اما راي »نه« اكثري//ت رايدهندگان تركيه در اين رفراندوم ضامن بقا و تحكيم دموكراسي در تركيه و به نفع مردم اين كشور، منطقه و جهان اسالم خواهد بود.

آنچه روشن است اينكه با اين رفراندوم اردوغان خود را در برابر آزموني سخت قرار داده است و عمدتا با اتكا به آراي مردم طبقه زير متوسط به اين مصاف رفته است اين در حالي اس//ت كه برخي نظرس//نجيها از احتمال شكس//ت وي در اي//ن رفراندوم خبر دادهان//د كه در اين صورت اردوغان نبايد در فكر نامزدي رياس//ت جمهوري در س//ال 2019 باشد، در همين حال زير پوست جامعه تركيه از احتمال مهندسي رفراندوم و وقوع تقلب به نفع اردوغان هم سخن گفته ميشود؛ موضوعي كه درانتخابات گذش//ته سابقهاي جدي از آن وجود نداشته است. نتيجه رفران//دوم هرچه باش//د، به دليل واكنشه//اي احتمالي مخالفان و موافقان احتمال دارد نوعي التهاب كه ميتواند نگرانكننده باشد به فضاي سياسي تركيه وارد كند.

* كارشناس مسايل منطقهاي و بينالمللي

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.