خاورمیانه و نظم جدید

Jahan e-Sanat - - صفحه اول -

تحوالت ي//ك دهه اخير، س//ربرآوردن اين ش//كاف تاريخي را تسريع كرد. متزلزل شدن و عزل بس//ياري از حكام ديرپا، بروز جنبشهاي انقالبي در برخي كشورها، رشد مدام گروههاي جهادي ك//ه هركدام حمايت برخي قدرتها را دارند و اقتصاد سياس//ي انرژي، خاورميانه را در نوعي بنبس//ت فرو برد. خاورميانه به سرزمين جنگه//اي نيابت//ي بدل ش//ده اس//ت، جنگ بي//ن قدرتهاي منطق//هاي و بينالمللي براي گس//ترس حيطه نفوذ و البت//ه منافع اقتصادي و ايدئولوژيكي خود. واضح اس//ت كه نبردهاي نيابتي نميتواند در درازمدت ادامه پيدا ميكند. اختالفات اخي//ر احتماال با واس//طهگريهايي موقتا خاموش ميشود. اما خاورميانه به واسطه ش//كلگيري تاريخياش، حداقل در 100 سال اخير، آبستن اختالفاتي به مراتب خطرناكتر هم خواهد بود. بسياري از كشورهاي عربي حاشيه خليجفارس، فاقد س//نت تاريخي كش//ورداري هس//تند. به عنوان وارثان فروپاشي امپراتوري عثماني درباره اطالق دولت- ملت به آنها ترديد وج//ود دارد. نظام سياس//ي آن، كماكان حاوي الگوهاي س//نتي، قبيلهاي و پاتريمونياليس//تي است. كمااينكه بخشي از اختالفات عربستان با قطر، ريشه در نزاعي دارد كه خاندانهاي حاكم اين كش//ورها بهعنوان قبايل تاثيرگذار در نيمه دوم قرن نوزدهم با هم داشتهاند. از اين رو اين نظامها، مستعد شكنندگي و آشفتگي هستند. اگرچه تاكنون توانستهاند به مدد ثروت ناشي از فروش ان//رژي، مانع از بروز جدي تخاصمها در داخل شوند.

مساله ديگر سياست قدرتهاي بينالمللي به ويژه آمريكاست. با روي كار آمدن دونالد ترامپ اين تحليل هم ارائه ش//د ك//ه قدرت جديد در آمريكا، خواهان برونسپاري مشكالت از كشور و ش//ايد برپاكردن تخاصم//ي جديد بود؛ اينكه بل//وك و ائتالف قدرت جدي//دي در خاورميانه شكل بگيرد. مساله اين است كه دامنه اختالفها بين بازيگران موثر اكنون بسيار گسترده است. قدرتهاي منطقهاي و بينالمللي بر سر مسايل بسيار مهمي در سوريه، فلسطين، مصر و بسياري جاه//اي ديگر اختالف دارند. خاورميانه بيش از هر زمان ديگري در آس//تانه پوس//ت انداختن اس//ت. پوستانداختني شايد نه زايا كه ويرانگر. نقش ايران در اين ميان چيست؟ برخي از لزوم بهرهبرداري ايران از شكاف بين قطر با عربستان گفتهاند. به ويژه اينكه در سالهاي اخير عربستان جديتري//ن رقيب ايران و محور ائتالفها عليه ايران بوده اس//ت. اما اين بازي خطرناك است. اي//ران پيش از هر چيزي ب//ه نوعي تكصدايي در سياست خارجي نيازمند است. موازيكاري در سياست خارجي از تاثيرگذاري آن ميكاهد. ديگر اينكه دولت حس//ن روحان//ي در بهترين شرايط قرار دارد براي نشان دادن اينكه خواهان امني//ت در خاورميانه و حل مس//ايل از طريق گفتوگو است. واقعيت اين است؛ خاورميانه به اندازه كافي ماجراجويي به خود ديده است، هر نوع بيتدبيري جديد وخامت بسياري براي همه كشورها به همراه خواهد داشت.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.