الزامات بازسازی سیستم بانکی

Jahan e-Sanat - - News - یادداشت

س/یدمهدی حس/ینی*- در حال حاضر نرخ سود س//پردهها بسیار فراتر از 15 درصدی است که شورای پول و اعتبار برای سپردههای یکساله در تاریخ هشتم تیر 95 تعیین کرده بود؛ چرا که به واس//طه مش//کالت ترازنامهای بانکها و سیاستهای نادرست پولی کشور، رقابتی مخرب بین بانکها در جذب سپرده شکل گرفته که متعاقب آن نرخ سود روزشمار در برخی از بانکها به باالی 22 درصد رسیده است. نرخ سود اس//می باال با وجود تورم 10 درصد اثرات مخرب متفاوتی برای اقتصاد کشور دارد که در این نوشتار فرصت بررسی همه آنها نیست. اما این نرخ باال برای خود بانکها نیز مخرب و زیانآور است و ورشکستگی بانکها را تسریع و تعمیق میبخشد.

برای پرداخت س//ود، بانک مرک//زی اقدام به خلق پول )س//پرده( میکند و بدهیه//ای بانک به صورت اتوماتیک براس//اس این نرخ افزایش میدهد. از سوی دیگر نرخ سود تس//هیالت به تبع س//ود س//پردهها افزایش خواهد یافت، ب//ا افزایش این نرخ، احتمال نک//ول و در نتیجه مطالبات غیرجاری بیشتر میش//ود و طرف داراییهای بانک دچار مش//کل میش//ود. البته بانکها با اس//تمهال، تسهیالت غیرج//اری را تبدیل به جاری میکنن//د و از این طریق از ذخیره مطالبات غیرجاری فرار میکنند و طرف داراییهای ترازنامه را به صورت صوری سالم نشان میدهند اما واقعیت آن است که سهم مطالبات غیرجاری بسیار بیشتر از 11/7 درصدی اس//ت که بانک مرک//زی در نماگرهای اقتصادی ش//ماره 86 بیان کرده اس//ت. انبس//اط بدهیها و انقباض داراییها عمق ورشکس//تگی را بیش//تر کرده و به واسطه افزایش نیاز به ذخایر، رقابت بانکها برای جذب سپردهها افزایش یافته و مجددا نرخ سود افزایش مییابد.

البته باید در اینجا بیان کرد که ورشکستگی بانکها با ورشکستگی سایر بنگاههای اقتصادی متفاوت است. سایر بنگاهها به محض ورشکستگی، فعالیتشان تعطیل میشود اما بانکهای ورشکس//ته به واسطه حمایت بانک مرکزی و ق//درت خلق پولی که دارن//د، میتوانند به فعالیت خود ادامه دهند.

وضعیت کنونی بانکه//ا هزینههای زیادی را در درجه اول به خود بانکها و سپس به اقتصاد کشور وارد میکند و اجرای مجموعه اقدامات جامع و اساسی که میتوان آن را بس//ته یا طرح نجات بانکی نام نهاد، برای شکستن این چرخه معیوب به شدت ضروری است. با توجه به اهمیت و نقش بانکها در تامین مالی بنگاهها )حدود 90 درصد تامین مالی از طریق بانکها صورت میگیرد( و نظام پرداختها و ارتباط گسترده بانکها با حجم وسیعی از مردم به عنوان سپردهگذار، سهامدار و تسهیالتگیرنده، طراحی این بسته نجات بسیار حساس و دقیق است و در صورت انجام اقدامات نسنجیده میتواند تبدیل به بحرانهای اجتماعی، سیاسی و امنیتی شود. آنچه در خصوص سپردهگذاران کاسپین یا می//زان اتفاق افتاد، نمونه کوچکی از آن چیزی اس//ت که میتواند در ابعاد گستردهتر اتفاق بیفتد. در ادامه برخی از الزامات مهم در طراحی بسته نجات بانکی بیان میشود.

شناسایی دقیق داراییها به ویژه حجم مطالبات غیرجاری)سررسیدگذشته،معوقومشکوکالوصول( و رتبهبندی بانکها بر اساس آن

ق//دم اول در اصالح ترازنامه بانکها، شناس//ایی دقیق وضعی//ت ترازنامه بانکها به ویژه مطالبات سوختش//ده بانکها و رتبهبندی بانکها بر اس//اس آن است. به عبارت دیگر قدم اول فهم عمق ورشکستگی نظام بانکی و تمییز بانکهای خوب از بانکهای بد است. به طور خاص با توجه به حجم مطالبات معوق شناسایی شبکه سهامداران کالن و تسهیالتی که به افراد مرتبط اعطا شده و به صورت غیرجاری درآمدهاند، ضرورت دارد. بانکها این امکان را دارند که از طرق مختلف داراییهای مشکلدار خود را بپوشانند.هانوهان، رییسبانکمرکزیایرلنددرسالهای9002-5102معتقد است که اطالعات دقیق نسبت به وضعیت بانکها به ندرت در دس//ترس است و این امر تصمیمگیری صحیح در دوره بحران را با مش//کل مواجه میکند.نجات بانکها از طریق منابع عمومی )بیتالمال( راحتترین راه، اما با آثاری زیانبار است. اولین مشکل آن است که هزینه نجات بانکها توسط کس//انی پرداخت میشود )عموم مردم( که هیچ نقشی در بحران نداش//تهاند. مش//کل دوم بروز مشکل کژمنشی در صنعت بانکداری )مدیران، س//هامداران و سپردهگذاران( و اقدام به رفتارهای ریسکی و وقوع بحرانهای بانکی مشابه در آینده است. بر این اساس اگرچه استفاده از منابع عمومی قابل حذف نیس//ت اما طرح نج//ات باید به نحوی طراحی ش//ود که اوال استفاده از منابع عمومی حداقل شود و ثانیا سپردهگذاران )به ویژه سپردهگذاران کالن(، سهامداران )به ویژه سهامداران کالن( و مدیران بانکها در هزینههای طرح نجات سهیم باشند.یکی از عوارض وضعیت کنونی بانکها، کاهش تسهیالتدهی به بنگاههای اقتصادی است. بخش قابل توجهی از آنچه به عنوان تسهیالت اعطایی بانکها از سوی بانک مرکزی گزارش میشود، تسهیالت جدید نیست بلکه استمهال تسهیالت غیرجاری گذشته است. این شرایط، فعالیت بنگاههایی که نیاز به تامین مالی دارند را با مشکل مواجه میکند و ممکن است منجر به تعطیلی بنگاه شود که در نهایت در سطح کالن رکود و بیکاری را در پی خواهد داش//ت. بر این اساس یکی از نکات مهم در طراحی بسته نجات، توجه به تامین نقدینگی مورد نیاز بنگاههاست.

نرخ س//ود باالی سپردهها و افزایش مطالبات غیرجاری منجر به این شده است که نقدینگی به بیش از 1200 هزار میلیارد تومان )تقریبا معادل GDP اسمی( برسد. در حال حاضر به واسطه نرخ باالی سود بانکی، سرعت گردش پول کاهش یافته و این سپردهها در بانکها منجمد شدهاند اما به محض بروز یک ش//وک ممکن است، سیالیت سپردهها افزایش یابد که آثار تورمی در پی خواهد داشت.

یکی از گزینههای جایگزین سپردههای سرمایهگذاری، خرید ارز و انتفاع از افزایش قیمت آن است. تجربه شوک ارزی سالهای گذش//ته نشان داد که هزینههای آن برای اقتص//اد )بروز نااطمینانی و افزایش قیمتها( بس//یار زیاد اس//ت. با توجه به محدودیتهای ارزی ناشی از تحریمها، یک//ی از مخاطرات ممکن که باید در طرح نجات بانکی به آن توجه کرد، این است که نقدینگی عظیم خلق شده در این سالها به بازار ارز را هدف قرار داده و منجر به بیثباتی در اقتصاد شود.

معموال در بازسازی نظام بانکی، مباحث عمدتا معطوف به سرمایه بانکها و راههای افزایش آن است اما آنچه مهمتر به نظر میرسد اصالح قواعد، نهادها و رویههای موجود در نظام بانکی است. وقوع بحرانهای بانکی، شرایطی را فراهم میکند که هزینههای این قبیل اصالحات بس//یار کمتر از دورههای عادی شود. لذا یکی از نکاتی که باید در طراحی بسته نجات به آن توجه شود، از بین بردن زمینههایی است که منجر به این شرایط شده است که یکی از مهمترین آنها قواعد، نهادها و رویههای بانکی است.

در مجم//وع به نظر میرس//د نهادهای سیاس//تگذار و تنظیمگر در بخش بانکی کش//ور به ویژه بانک مرکزی هر چه س//ریعتر باید اقدام به تدوین یک بس//ته نجات بانکی بر اس//اس الزامات و مالحظات مختلف شبکه بانکی کشور کنند که برخی از الزامات کلیدی آن در س//طور فوق مورد بررسی قرار گرفت. * مدیر کارگروه پولی و بانکی اندیشکده

مطالعات حاکمیت و سیاستگذاری

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.