خطر سیاسی بازی در دعاوی حقوقی بین المللی علیه ایران

بررسی حقوقی انتقال گنجینه هنرهای معاصر به برلین در گفت و گو با بهمن کشاورز ؛

Jahan e-Sanat - - News -

فاطمه روش/ن- کمتر از يكس//ال پيش بود که مقامات فرهنگی آلمان از لغو برگزاری »نمايشگاه گنجينه موزه هنرهای معاصر« در برلين خبر دادند و درباره علتش هم گفتند ايران با ارسال اين آثار به خارج از کشور مخالفت کرده است. نمايشگاهی که درواقع با مخالفت اهالی هنر و فشار رسانهای لغو شده بود و به نظر میرسيد بحث برپايی آن کامال منتفی شده باشد اما حاال دوباره زمزمههايی در فضای مجازی و محافل هنری به راه افتاده که از انتقال دوباره اين آثار خبر میدهد. منتفی شدن سفر گنجينه ایران به برلين و ناراحتی مقامات آلمانی هشتم دیماه سال گذشته خبرگزاری فرانسه سخنان هرمان پرزينگر رييس بنياد ميراث فرهنگی پروس درباره لغو برپايی نمايشگاه گنجينه موزه هنرهای معاصر را بازتاب داد و اعالم کرد در کمال تاسف ناگزير از گرفتن چنين تصميمی شده است چراکه ايران مجوزهای الزم برای خروج اين آثار هنری را صادر نكرد.

در اين حال بنياد ميراث فرهنگ پروس اعالم کرد از آنجا که قرار بوده اين نمايشگاه ابتدای ماه جاری ميالدی يعنی دسامبر سال گذشته در برلين برگزار شود، ديگر نمیتواند برگزاری آن را بيشتر به تاخير بيندازد و به همين خاطر از آن صرفنظر کرده است. اين بنياد در نهايت اعالم کرد که با وجود اين مساله همچنان خود را به تبادل فرهنگی با ايران متعهد میداند.

همان زمان وزارت خارجه آلمان هم در نامهای به همتای ايرانی خود گفته بود که برلين ضمانتهای الزم را به موزه هنرهای معاصر تهران داده که بر اس//اس آن تمامی آثار بايد به تهران بازگردانده شود و تا هنگام عودت آثار، هيچگونه شكايت دادگاهی جهت تحويل، ضبط، توقيف يا اقدامات اجرايی مجاز نيست. جانگرفتندوبارهشایعات با اين حال سفر اين گنجينه به اروپا لغو شد و ديگر خبری درباره اين موضوع شنيده نشد. تا اينكه چند روز گذشته در فضای مجازی اين خبر دوباره جان گرفت و برسر زبانها افتاد. ماجرا از آنجا شروع شد که افشين پرورش کارشناس امور هنرهای تجسمی در اينستاگرام خود مدعی شد: »طبق اخبار رسيده از منابع موثق طی چند روز آينده، بخشی از گنجينه موزه هنرهای معاصر بدون تاييد مجلس شورای اسالمی و شورای نگهبان، به طور محرمانه و پنهانی از کشور خارج خواهد شد. کامران دبيا به عنوان نماينده مالكان آثار خاندان پهلوی مسووليت انتقال اين آثار و برگزاری نمايشگاهها را به عهده دارد.« از سوی ديگر احمد توکلی نماينده سابق مجلس شورای اسالمی روز پنجشنبه 25 خردادماه در توئيتر خود، از رضا صالحی اميری وزير فرهنگ و ارشاد اسالمی خواست تا اعالم کند آيا انتقال بخشی از گنجينه موزه هنرهای معاصر به اروپا صحت دارد يا خير. توئيتی که از صفحه او پاک ش//د. او نوش//ته بود: »آقای صالحی اميری وزير محترم ارشاد؛ آيا واقعيت دارد که بخشی از گنجينه موزه هنرهای معاصر در ُشُرف انتقال به اروپاست؟ شفاف به مردم توضيح دهيد.«

ياشار سلطانی از افشاکنندگان امالک نجومی و سردبير معمارینيوز هم از ديگر کسانی بود که از انتقال اين آثار خبر داده بود. همينها کافی بود تا در فضای مجازی بحثهايی بر سر تجمع مقابل موزه هنرهای معاصر مطرح شود. با اين حال روابط عمومی موزه هنرهای معاصر با انتشار اطالعيهای انتقال اين آثار را تكذيب کرد و گفت اين آثار به انبار بازگردانده خواهند شد. در اين اطالعيه مطرح شد: «نمايشگاه 30 اثر خارجی و 30 اثر ايرانی گنجينه موزه هنرهای معاصر تهران که از اسفندماه سال گذشته آغاز شده است، روز شنبه به پايان میرسد و آثار اين نمايشگاه روز يكشنبه دوباره به گنجينه موزه منتقل میشوند.

آثار ناصر اويسی در کنار نمايشگاه آثار خارجی و ايرانی گنجينه، 27 خردادماه در موزه هنرهای معاصر تهران نمايش داده میشود و روز يكشنبه آثار خارجی و ايرانی نمايشگاه، به گنجينه بازگردانده میشوند.

بنابراين مطالبی مبنی بر ارسال آثار اين نمايشگاه به برلين، پس از پايان نمايشگاه که در بعضی شبكههای اجتماعی و ارتباطی منتشر شده، نادرست است و آثار با انتقال به گنجينه نگهداری خواهند شد.« تكذیبكامراندیبا از سوی ديگر کامران ديبا نخستين مدير موزه هنرهای معاصر و گردآورنده گنجينه که گفته میشد در اين انتقال با موزه همكاری خواهد داشت در گفتوگويی با رسانههای خارجی، ضمن تكذيب هرگونه همكاری برای انتقال و نمايش اين گنجينه به خارج از ايران گفت: 90» درصد اين مجموعه را من جمعآوری کردم اين مطالب حرفهای مغرضانه و اخبار دروغ است؛ اخباری بیپايه که با حقيقت تطبيق ندارد.«

او درباره مالكيت اين آثار هم گفت: »اين آثار به خانواده پهلوی تعلق ندارد و کس//ی هم در اين باره حرفی ندارد.«

کامران ديبا درباره جمعآوری اين آثار توضيح داد: »اين کارها با بودجه دولت هويدا و يک مقداری هم شرکت نفت، تهيه شد که در اختيار شخص نگذاشتند و در اختيار بنياد و دفتر مخصوص گذاشتند. بعدا هم موزه هيات مديره داشت. ما اصال به دربار کاری نداشتيم. هيچ نقشی در مجموعهای که کاخ فرح بود، نداشتم. او میتوانست همه اين تابلوها را با پول شاه بخرد و بگذارد در کاخ. اين تابلوها اصال به خانواده پهلوی تعلق ندارد.«

او با اش//اره به چگونگی آگاه ش//دنش از برپايی نمايشگاه لغوشده گنجينه موزه هنرهای معاصر تهران در شهر برلين، گفت: »وقتی میخواستند اين کلكسيون را به آلمان بفرستند، اصال خبر نداشتم. کريتور يا مجموعهدار موزه برلين با من تماس گرفت که آقای ديبا، شما اين کلكس//يون را گردآوری کرديد، چيزی بنويس//يد تا در کاتالوگ بياوريم و در مراسم هم شرکت کنيد. اولين سوالی که کردم، اين بود که خيلی تعجب میکنم که اينها کلكسيون را دادند به ش//ما. چطور آنها اين ريس//ک را کردند که اين آثار را به ش//ما بدهند و شما هم اين ريسک را کردهايد که اينها را بياوريد. گفتم من هم نمیخواهم اصال در اين مورد نقشی داشته باشم. اين کريتور گفت که تمام قوانين را چک کرديم، خيال شما راحت باشد. قانونی وجود دارد که وقتی ما آثاری را میگيريم، فقط ما امانتدار هس//تيم و اگر هر نوع قانون و قاضی، حكمی صادر کند، ما میگوييم اين امانت را پس میدهيم و شما برويد با صاحب اين آثار دعوا کنيد. آنها گفتند ما به عنوان واسطه امانتداريم و نمیتوانند جلوی بازگشت اين کلكسيون را به ايران بگيرند.«

ديبا اضافه کرد: »موزه برلين به من اطمينان داد و بعد من گفتم که حاضرم بيايم و در اين مراسم شرکت و راجع به اين کلكسيون صحبت کنم. اين آن حدی است که من در اين نمايشگاه مطلع بودم ولی بعضیها میخواهند اين موضوع را سياسی کنند.« نمایندگانمجلسمخالفانتقالاینآثار اگرچه موزه هنرهای معاصر خبر از انتقال ندادن اين آثار داد اما س//خنگوی کميس//يون فرهنگی مجلس ش//ورای اس//المی در گفتوگو با »جهان صنعت« از مخالفت با انتقال اين آثار چه در زمان حال و چه در آينده داد. حجتاهلل احدآزادیخواه در اين باره گفت: »هنوز بحثی در کميسيون فرهنگی مجلس در اين مورد مطرح نشده اما اگر هم گفته شود قطعا با آن مخالف خواهيم بود.« مطابق قانون و اصول 77 و 125 قانون اساس//ی انتقال اين آثار حتما بايد با هماهنگی و تصويب نمايندگان مجلس شورای اسالمی باشد. به موجب اصل77 قانون اساسی جمهوری اسالمی ايران: »عهدنامهها، مقاولهنامهها، قراردادها و موافقتنامههای بينالمللی بايد به تصويب مجلس شورای اسالمی برسد«. در همين راستا اصل 125 همين قانون می گويد »امضای عهدنامهها، مقاولهنامهها، موافقتنامهها و قراردادهای دولت ايران با ساير دولتها و همچنين امضای پيمانهای مربوط به اتحاديههای بينالمللی پس از تصويب مجلس شورای اسالمی با رييسجمهور يا نماينده قانونی اوست.« قواعد مندرج در اين اصول مبين آن است که کليه معاهدات بينالمللی، تحت هر عنوان و وضعيتی که باشند بايد مورد تصويب مجلس قرار گيرند. شب در بيابان نخوابيد و خواب آشفته نبينيد با اينكه برپايی نمايشگاههای اينچنينی به لحاظ فرهنگی در همه جای دنيا مرسوم است اما توجه به بحث حقوقی آن هم هميشه مهم بوده و در اين مورد خاص مهمتر هم به نظر میرسد. بهمن کشاورز، حقوقدان و رييس اتحاديه سراسری کانونهای وکالی دادگستری اي//ران درباره مس//ايل مربوط به موزه هنرهای معاصر و انتق//ال آثار آن به »جهان صنعت« میگويد: »آثار بسيار گرانبهای هنری معموال در حد شناسنامه يا سند مالكيت دارند که در آن هويت مالک روشن شده است. در صورتی که مشخص باشد اين آثار مالكيت ملی دارد و متعلق به دولت ايران است خطری آن را تهديد نمیکند.«

اين حقوقدان مالک اين آثار را دولت ايران میداند: »از طرفی باتوجه به قيمت گزاف اين آثار و با عنايت به اينكه خانواده پهلوی )فرح پهلوی( دارای ثروت خانوادگی در حدی که قادر به خريد چنين چيزهايی باشند، نبوده از نظر ماهيتی نيز در تعلق اين آثار به شخص او جای ترديد و تامل بسيار وجود دارد. درخصوص آثاری که ممكن است به عنوان هديه به او داده شده باشد، گفتنی است آنچه به عنوان تحفه و هديه به روسای کشورها يا همسران آنان يا مقامات عالی ممالک داده می شود به اعتبار شخص آنها نيست بلكه به لحاظ مقام و منصبی است که دارند. به همين علت در کشورهای دنيا اين اشيا در نمايشگاههايی حفظ میشوند.«

کش//اورز درعين حال که مالكيت اين آثار را شخص نمیداند، میگويد خارج کردن اين آثار به صالح نيس//ت و س//ابقه دادگاههای خارج از ايران نگرانکننده است: »اصوال در مورد اينكه اين آثار نفيس ملک ش//خصی کسی باشد ترديد وجود دارد و اگر چنين ادعايی شود به هرحال قابل دفاع خواهد بود. اما با توجه به اينكه ادعاهايی از اين قبيل، در صورتی که از طرف مقامات رژيم سابق )در هر سطح( در دادگاههای خارجی عليه ايران مطرح شود ناچار با مسايل سياسی همراه خواهد شد و سوابق نشان میدهد که دعاوی واهی و بدون دليل عليه ايران مطرح و به صدور احكام ميليونی و ميلياردی منتهی شده است.«

اين حقوقدان خارج نكردن اين آثار را حكم عقل میداند و میگويد: »به نظر میرس//د اقتضای مصلحت و حكم عقل اين است که به طور کلی از اقداماتی که کشورما و ثروت ملیمان را موضوع دعاوی حقوقی قرار میدهد اجتناب و اصوال از خارج کردن اين اشيا از مرزهايمان جلوگيری کنيم. چراکه قرار گرفتن در موضع دفاع آن هم در دادگاههايی که نسبت به ايران ممكن است بیطرف نباشند، به صالح نيست. اگر اين آثار چنان زيبا و ارزشمند هستند که نفس ديدن آنها برای تماشاگران موضوعيت دارد، با توجه به پيشرفت تكنولوژی میتوان از راههای ديگری همچون نمايش//گاه مجازی ...و اس//تفاده کرد و از باب فرهنگی در اختيار هر کشوری که عالقهمند است، قرار داد.«

کش//اورز درباره بيمه اين آثار برای خارج کردن از کش//ور توضيح میدهد: »درخصوص اشيايی از اين قبيل مبلغ بيمه تابعی از بهای اوليه خريد به عالوه افزايش قيمت برمبنای نظر کارشناس//ان امور هنری اس//ت اما واقعيت اين است که درمورد برخی آثار به ويژه آثاری که ايجادکننده آنها فوت کرده است، افزايش قيمت به نحوی است که غيرقابل تقويم است. از اين رو به نظر میرسد همچنان که گفته شد عمل به احتياط خارج نكردن اين آثار از کشور است که گفتهاند شب در بيابان نخوابيد و خواب آشفته نبينيد.« به جنبه كيفری این اقدام هم بيندیشيم اين حقوقدان درباره جنبه کيفری اين اقدام هم میگويد: »با توجه به اينكه قالب حقوقی ارس//ال چنين اش//يايی به خارج کش//ور و قرار دادن آنها در اختيار افراد و اش//خاص يكی از عناوين اجاره، امانت يا عاريه اس//ت به نظر میرس//د به جنبه کيفری چنين اقدامی نيز بايد انديشيد. واهلل اعلم.«

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.