بحران بانكي چگونه آغاز شد

Jahan e-Sanat - - News -

س/يامك قاس/مي*- اين روزها يكي از متداولترين سواالت در سطح جامعه اين است كه آيا سپردههاي ما نزد بانكهاي مختلف امن هس//ت؟ خبرها و شايعات و نامههاي مختلفي در فضاي مجازي درباره ريسك بانكهاي مختلف در گردش است و نگراني از آينده سپردهها به بخشهايي از جامعه منتقل ش//ده است. به نظر ميرسد اعتراضات سپردهگذاران موسسات مالي اعتباري بهطور عمده غيرمجاز طي ماههاي گذشته در ش//هرهاي مختلف، دغدغه تازهاي را كه مدتها در عمق مانده و پنهان بوده به سطح جامعه آورده است و آن دغدغه يك سوال ساده است: آيا سپردههاي ما نزد بانكهاي كشور امن است؟

اما بحران شبكه بانكي به زبان ساده چگونه آغاز شده است؟ فرض كنيد بانك الف 1000 تومان س//پرده از سپردهگذاران خود با نرخ 20 درصد جذب كرده باش//د. بنابر ماهيت بانك و موسسات مالي بهعنوان يك واسطهگر مالي، بانك الف بايد اين 1000 تومان را در قالب تسهيالت يا وام با سود مثال 25 درصد به متقاضيان بدهد تا با اين سود هم بتوانند 20 درصد سود سپرده سپردهگذاران را پرداخت كند و هم با پنج درصد باقيمانده هزينههاي خود را جبران كند و سود به سهامداران خود بدهد.

در سيس//تم بانكي ايران بهطور عمده از اواخر دهه 80 و در دوره رشد قارچگونه بانكها در ايران، بانكي همانند بانك الف 1000 تومان س//پرده مردم نزد خود را اينگونه تقسيم كرده است:

220 تومان از 1000 تومان س//پرده مردم را به دولت يا شركتهاي دولتي وام داده است يا به تعبير بهتر مجبور شده است كه وام بدهد! 120 تومان از 1000 تومان سپرده مردم را بانك الف برده است در بازار مسكن و ساختمان سرمايهگذاري كرده تا با گران ش//دنهاي هميشگي زمين و ساختمان در ايران سود كند و بتواند سودي بيشتر از پرداخت وام اين 120 تومان نصيبش شود.

130 تومان از 1000 تومان سپردههاي مردم را به كساني وام داده است كه آنها نتوانستهاند اصل و سود وام دريافتي را پرداخت كنند و لق//ب بدهكاران بانكي بانك الف را به خود اختصاص دادهاند. اين بدهكاران بانكي يا تضامين ندادهاند يا اگر دادهاند بهطور عمده زمين و ساختمان بوده است كه به سرنوشت بند دو دچار شدهاند.

اتفاقي كه طي سالهاي قبل براي بانك الف افتاده است اين بوده كه با عدم پرداخت بدهيهاي دولت به سيستم بانكي، ركود سنگين بخش زمين و ساختمان در ايران و عدم برگشت بخش مهمي از وامها و سود آن توسط بدهكاران دانهدرشت به بانك، عمال از يكهزار تومان سپرده جذب شده توسط بانك الف،074 تومانآن)جمعبندهاييكتاسه(قفلشدهاست و هيچ سودآوري براي بانك ندارد و بانك الف تنها ميتواند از 530 تومان دارايي آزاد باقي مانده براي پرداخت وام استفاده كند و سود برگشت اين مقدار وام اعطا شده، جوابگوي تعهدات بانكالفدرپرداختسالي002 تومانسودسپردههايجذب شده نيست. پس بانك الف در اين شرايط به يك روش براي پرداختسودسپردههايگذشتهروميآورد:جذبسپردههاي تازه!عمال بانك الف با جذب سپردههاي تازه به جاي وام دادن اين سپردهها و استفاده از مارجين سود وام و سود سپرده اين گردش مالي از سپرده دريافتي تازه براي پرداخت سود سپرده قبلي استفاده ميكند و اين چرخه براي سپردههاي تازه نيز با جذب سپردههاي تازهتر جبران ميشود!

اينگونه اس//ت كه راه ادامه حيات و امكان پرداخت سود س//پردههاي قبلي براي بانك الف، جذب سپردههاي تازهتر حتي به قيمت تعهد پرداخت سود باالتر است و اين استفاده از سپردههاي تازه براي بازپرداخت سود سپردههاي گذشته تا جايي براي بانك اول ادامه پيدا ميكند كه از دورهاي بعد، جذب سپرده نه فقط براي پرداخت سود سپردههاي قبلي كه براي بازپرداخت اصل سپردههاي قبلي كه پول آن در بندهاي يك تا سه قفل شده است، ادامه پيدا ميكند. با ادامه اين روند بانك الف احتماال در ابتدا نخواهد توانس//ت سود سپردههاي وعده داده ش//ده را پرداخت كند و در ادامه در پرداخت اصل سپردههاي جذب شده با نرخهاي سود باال بهدليل قفل شدن اين منابع در بندهاي يك تا س//ه ناتوان خواهد بود و اين به معني ورشكس//تگي كامل بانك الف در آينده است.با همين داس//تان ميتوان به يك شاخص مناس//ب براي پيدا كردن بانكهاي با ريسك باال در شرايط كنوني رسيد و آن شاخص اينگونه اس//ت كه در اين ش//رايط، هر بانك و موسسه مالي كه پيشنهاد پرداخت سودي باالتر از سودهاي مرسوم مابقي بانكها را ميدهد، همان بانك الف است كه براي اينكه بتواند تا تعيينتكليف داراييهاي قفل ش//ده خود كمي بيشتر به حيات خود ادامه دهد، وعدههاي جذابتر و پررنگ و لعابتر به سپردهگذاران ميدهد تا بتواند منابع آنها را براي پرداخت س//ود يا اصل س//پردههاي قبلي خود استفاده كند و در اين شرايط پيشنهاد نرخهاي سود باال، خود بيانگر سطح ريسك باالي اينگونه بانكها و موسسات مالي است.

* كارشناس اقتصادي

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.