شكستنظاممنداقتصاد!

Jahan e-Sanat - - News -

گروه اقتصادي- اقتصاد ايران از گذشته دور تاكنون با مشكالت ريشهاي و ساختاري متعددي مواجه بوده كه ريشه در سياستها و تصميمات نادرست دستگاه حاكميتي داشته است. در اين ميان بهطور عمده رشد اقتصادي حاصل شده در برهههاي زماني خاص، مديون نفت و درآمدهاي حاصل از فروش و صادرات آن بوده است ولي بايد توجه داشت كه اقتصاد تك محصولي از كيفيت باال و دوام پايداري برخوردار نخواهد بود.

آسيبشناسياقتصادايراننشانميدهدمنشأ اصلي مشكالت اقتصادي تورم و رشد اقتصادي اندك، وابس//تگي ساختار بودجه دولت به وجوه ناش//ي از فروش نفت اس//ت. در كشور ما بخش عمدهاي از درآمد و منابع دولت براي اداره كشور، از محل درآمدهاي نفتي تامين مالي ميش//ود، حال آنكه در بسياري از كشورهاي پيشرفته دنيا مرسوم است بيش از 90 درصد از منابع دولت از محل درآمدهاي مالياتي تامين شود.

دستيابي به منابع مالي از طريق درآمدهاي مالياتي نيز جز با توسعه و رونق بخشهاي توليد از جمله صنعت و كشاورزي دور از ذهن خواهد بود و الزم است با تقويت ساختار توليدي كشور، به دنبال افزايش درآمد سرانه ملي باشيم.

عامل اصلي افزايش توليد و رشد اقتصادي را بايد در اصالحات اساسي جستوجو كرد و بدون استفاده كارا و نظاممند از عوامل توليد، افزايش بهرهوري اقتصادي محقق نخواهد شد.

لذا در شرايط كنوني و با توجه به ضعفهاي موجود در بخش توليد و ركود موجود در برخي از بخشهاي اقتصادي، سيستم بانكي و صنعتي كشور درگير نوعي قفلشدگي نظاممند است و اين مشكل سبب ش//ده اقتصاد ما دچار پديده قفلشدگي شود.

در همين راستا الزم است با ارتقاي بهرهوري سرمايه و توليدات ملي سعي در پيدا كردن جايگاه مناسبي در ميان كشورهاي رو به رشد جهاني و منطقهاي داشته باش//يم و با استفاده از اقتصاد دانشبنيان در راس تصميمگيريها ميتوان تا حدودي به اين مهم دست يافت.

مجموعا اقدامات گستردهاي بايد صورت گيرد تا افزايش بهرهوري در كش//ور نهادينه شود و با وجود منابع عمدهاي كه در اختيار داريم، همچون بودجه وتسهيالت سيستم بانكي، ارزيابيها نشان ميدهد هر دو به شكلي ناكارآمد تخصيص داده شده اس//ت. در واقع بايد به بررسي اين موضوع پرداخت كه چرا با وجود حجم عظيم درآمدهاي نفتي كه در بودجه دولت در س//الهاي گذشته هزينه و همچنين حجم باالي تسهيالت بانكي كه پرداخت شد، با اين حال شاهد فعاليت توليدي موثري در كشور نبودهايم.

در اين بين تغيير رويه در سياستهاي كلي كش//ور و واگذاري بسترهاي اقتصادي به بخش خصوصي از اهميت بااليي برخوردار است و يكي از موانع پي//ش روي اين امر تعدد مراكز قدرت اس//ت. ناكارآييهاي پيش آمده از اين تعدد در بخشهاي دولتي و نه//ادي و معضالت قانوني نه تنها جلوي بسياري از فعاليتهاي اقتصادي را ميگيرد، بلكه زمينهساز بروز فساد و فرارهاي قانوني نيز خواهد شد كه بايد با اصالح ساختار به مقابله با آن پرداخت. اقتصادكلنگيايران در همين باره يك كارشناس اقتصادي معتقد است اقتصاد ما مثل يك خانه كلنگي است كه با مشكالت بنيادين و اساسي روبهرو است و دولت دوازدهم براي حل مشكل اشتغال و توليد نياز به اصالحات اساسي و نهادي دارد.

علي دينيتركماني كارش//ناس و پژوهشگر اقتصادي ميگويد: اقتص//اد ما درگير پديدهاي بهنام شكست نظاممند يا قفلشدگي نظاممند است. اقتصاد ما مثل يك خانه كلنگي است كه دست به هر جايش ميزنيم جاي ديگرش مشكل پيدا ميكند.

اين كارشناس اقتصادي با بيان اينكه مسايلي كه اقتصاد ايران با آن روبهرو است مربوط به امروز و ديروز نيس//ت، اظهار داشت: ريشه مشكالت بلندمدت اس//ت و البته ريشه در سياستهاي نادرستي دارد كه از سالهاي طوالني اجرا شده و امروز گريبان اقتصاد كشور را گرفته است.

او با بيان اينكه دولت دوازدهم براي حل مشكل بيكاري نياز به اصالحات اساس//ي و نهادي دارد، تصريحكرد:هرچندعمدهرشداقتصاديكشوردر سال گذشته ناشي از صادرات نفت بوده اما انتظار ميرود امسال هم رشد داشته باشيم. برآوردهاي جهاني و داخلي از جمله همكاران ما در موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني، دال بر اين است كه به احتمال زياد در سالجاري رشدي حدود پنج درصدي خواهيم داشت.

دينيتركماني با تاكيد بر اينكه البته كيفيت اين رشد باال نيست، يادآور شد: در واقع اين ميزان رشد تحتتاثير نوسانات قيمتهاي جهاني نفت و صادرات است. البته در چند سال گذشته بعد از تحريمها كاهش توليد نفت كمك كرد تا سهم درآمده//اي مالياتي در بودجه افزايش يابد و به چي//زي حدود 75 درصد برس//د اما به هر حال صاحبان كسبوكار هم معترض بودند كه فشار زيادي از نظر دريافته//اي مالياتي بر آنها وارد ميشود و به هر حال اين نشان ميدهد كه اقتصاد ما در موقعيت االكلنگي قرار دارد.

اين پژوهش//گر ارش//د اقتصادي كشورمان اصالحات اساس//ي در بخش به//رهوري را عامل افزايش توليد ذكر كرد و گفت: بدون اس//تفاده مطل//ق از عوامل توليد، صرف//ا از طريق افزايش بهرهوري ميتوان توليد را ارتقا داد. نگاهواقعگرايانهبهتوسعه اين اقتصاددان با بيان اينكه بايد نگاه بلندمدت توسعهاي به حل مسايل اقتصادي كشور داشته باشيم،خاطرنشانكرد:كيفيترشدضعيفاست. درگير قفلشدگي نظاممند يا به نوعي شكست نظاممند هستيم، اين مشكل سبب شده اقتصاد ما دچار پديده قفلشدگي شود.

دينيتركمانيبهخبرآنالينگفت:نكتهبعداين است كه ما دچار يك شكاف تاريخي و تمدني در منطقه شديم. در گذشته در منطقه برتر بوديم اما واقعيت اين است كه امروز بر مبناي شاخصهاي اقتصادي،حتيازتركيهعقبهستيم،ازعربستان هم به نوعي عقب افتاديم. ممكن است كه با ادامه وضعيت موجود به نظر من دچار حاش//يهزدگي منطقهاي هم بشويم.

وي با اشاره به آمار رشد توليد ناخالص داخلي ايران و پژوهش//ي كه در اين زمينه انجام شده، عنوان كرد: برآوردي كه در سال 2014 بر مبناي توليد ناخالص ملي صورت گرفت، ايران را در رتبه 18 قرار داد، GDP نيز رقمي در حدود 1284 ميليارد دالر بود. اگر با همين سرعت پيش رويم در سال 2030 مجددا در رتبه 18 قرار خواهيم گرفتالبتهبادرآمدسرانه4191 ميليارددالردر حالي كه با سرعت رشدي كه تركيه دارد، هرچند در س//ال 2014 رتبه اين كشور 17 بوده و تنها يك رتبه از ما باالتر بوده اما در س//ال 2030 در رتبه 13 با درآمد سرانه 2714 ميليارد دالر قرار ميگيرد. از سويي عربس//تان كه در ،2014 در رتبه 14 بوده، در 2030 در جايگاه 11 با 3212 ميليارد دالر قرار ميگيرد.

او تاكيد كرد: اين پيشبينيها برمبناي نرخ رش//د اقتصادي با ثبات 4 تا 4/5 درصدي براي كش//ورمان اتفاق ميافتد و قطعا اگر رشد كمتر باش//د، اين رتب//ه و اين ميزان درآمد س//رانه به دست نخواهد آمد.

اين پژوهشگر ارشد اقتصادي در ادامه با مقايسه وضعيت پاكستان با ايران نيز گفت: پاكستان در همان بررسيها در سال 2014 رتبه 25 را داشته است اما اين كشور كمكم جلو ميآيد. پيشبيني ميشود در سال 2050 اين كشور در رده 15 با 4253 ميليارد دالر درآمد سرانه قرار گيرد. چگونهاولشويم اين استاد دانشگاه با بيان اينكه واقعيت امر اين است كه با تالشي كه ميكنيم يا هدفگذاري كه كرديم، براي قدرت اول منطقه شدن، با ادامه اين وضعيت بايد كامال خداحافظي كنيم، گفت: مگر اينك//ه تغيير رويه دهيم. يكي از موانع تودرتوي نهادي يعني مراكز قدرت متعدد اس//ت. مراكز تصميمگيري متعدد در كشور وجود دارد. دولت در دولت، دستگاه در دستگاه. نهاد در نهاد، قانون درقانون.درواقعريشهفسادهابههمينتودرتويي نهايي مرتبط است.

او ادام//ه داد: تودرتويي نهادي، س//ه پيامد و عارض//ه مهم دارد؛ اول اينكه م//وازيكاري را به ش//دت افزايش ميدهد و بودجه را صرف تالش در جاهاي//ي ميكند كه ج//اي ديگر هم صرف شده و بودجه بيمورد هزينه ميشود. دوم اينكه مسووليتپذيري و پاسخگويي در سطح سيستم بسيار پايين ميآيد. دور زدن قوانين و مقررات به ش//دت افزايش پيدا ميكند. در اين فضا امكان درگير شدن در فساد بسيار بيشتر ميشود. سوم اينكه ما درگير بيثباتي ش//ديد در ساختارهاي سازماني،تاسيسها،انحاللها،ادغامهاوتفكيكها هستيم. پيامد اين سه، در تحليل نهادي ميشود ‪coordination failure‬ كه به معنی شكست در هماهنگس//ازي سياسي يعني اجزاي نظام حكمراني به معناي كلي در اقتصاد ايران، حداقل شرط سازگاري با يكديگر را ندارند.

راهكاررفعبحرانبيكاري

دينيتركماني در ادامه با بيان اينكه ما درگير اقتصاديهستيمكهبابحرانبيكاريمواجهاست، عنوان كرد: جمعيت بيكاران كش//ور طبق آمار رس//مي و با اصالح ساعات محاسبه بيكاري سه ميليونو002 هزارنفراست.ازسوييبانكهاهم بهرغم بحثهايي كه در مورد نرخ ارز و قيمتهاي واقعي و پسانداز وجود دارد، توانستند به اندازهاي كه منابع براي پروژههاي سرمايهگذاري الزم است، منابع را تجهيز كنند.

هميشه نس//بت پساندازها به GDP باالتر از نسبت سرمايهگذاري به GDP بوده يعني ما موانعي كه پيش روي انباشت سرمايه وجود دارد، شكاف ارزي و كمبود درآمدهاي ارزي براي تامين نيازهاي ارزي پروژهها نداشتيم.

او ادامه داد: ارتقاي بهرهوري سرمايه است كه بايد در زمان كوتاهتري به مرزهاي دانش جهاني برسيم، وقت آن رسيده كه اقتصاد دانشبنيان در راس تصميمگيريها قرار گيرد.

اين پژوهشگر اقتصادي تاكيد كرد: صحبت كردن در مورد اقتصاد دانشبنيان كافي نيست و بايد به مرحله اجرا برس//د اما ما يك س//اختار قدرت//ي داريم كه خيلي تودرتو اس//ت و اجازه نميدهد برنامههايي كه روي كاغذ خوب تعريف ميشود در عرصه عمل به خوبي پيش رود ابتدا اين مشكل بايد حل شود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.